संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यान: एक अभ्यास | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यान: एक अभ्यास
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यान हे महाराष्ट्रातील आणि भारतातील एक अत्यंत महत्त्वाचे संरक्षित क्षेत्र आहे. हे उद्यान मुंबई शहराच्या मध्यवर्ती भागात स्थित असून, जगातील सर्वात मोठ्या शहरी राष्ट्रीय उद्यानांपैकी एक मानले जाते.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
सरकारद्वारे संरक्षित केलेले क्षेत्र जिथे मानवी हस्तक्षेप मर्यादित असतो आणि वन्यजीवांचे संरक्षण केले जाते.
एका विशिष्ट परिसंस्थेत आढळणाऱ्या विविध प्रकारच्या सजीव प्रजातींचे अस्तित्व.
महत्त्वाचे मुद्दे
- हे उद्यान मुंबई उपनगर आणि ठाणे जिल्ह्यात स्थित आहे.
- या उद्यानाचे पूर्वीचे नाव 'बोरिवली राष्ट्रीय उद्यान' असे होते.
- कान्हेरी लेणी याच उद्यानाच्या परिसरात स्थित आहेत.
- येथे बिबट्यांची संख्या लक्षणीय आहे.
- हे उद्यान मुंबई शहराच्या मध्यवर्ती भागात असल्याने 'शहरी फुफ्फुस' म्हणून ओळखले जाते.
महत्त्वाची तथ्ये
- संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यानाची स्थापना १९६९ मध्ये झाली.
- या उद्यानातून दहिसर आणि पोयसर या नद्यांचा उगम होतो.
- हे उद्यान जगातील सर्वात मोठ्या शहरी राष्ट्रीय उद्यानांपैकी एक आहे.
- येथे विविध प्रकारच्या फुलपाखरांच्या प्रजाती आढळतात.
उदाहरणे
पर्यटन आकर्षण
कान्हेरी लेणी आणि तुळशी व विहार तलाव हे या उद्यानातील प्रमुख पर्यटन स्थळे आहेत.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: हे उद्यान मुंबई उपनगर आणि ठाणे जिल्ह्यांच्या सीमांवर पसरलेले आहे.
स्पष्टीकरण: या उद्यानाला पूर्वी बोरिवली राष्ट्रीय उद्यान म्हणून ओळखले जात असे.
स्पष्टीकरण: कान्हेरी लेणी संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यानाच्या परिसरात आहेत.
स्पष्टीकरण: दहिसर आणि पोयसर या नद्यांचा उगम या उद्यानातून होतो.
स्पष्टीकरण: या उद्यानाचे क्षेत्रफळ सुमारे १०४ चौ.किमी आहे.
स्पष्टीकरण: शहराला ऑक्सिजन पुरवठा करत असल्याने याला 'मुंबईचे फुफ्फुस' म्हणतात.
स्पष्टीकरण: या उद्यानाची स्थापना १९६९ मध्ये झाली.
स्पष्टीकरण: या उद्यानात बिबट्यांची संख्या लक्षणीय आहे.
स्पष्टीकरण: तुळशी आणि विहार तलाव या उद्यानाच्या परिसरात आहेत.
स्पष्टीकरण: हे जगातील सर्वात मोठ्या शहरी राष्ट्रीय उद्यानांपैकी एक आहे.
स्पष्टीकरण: कान्हेरी लेणी प्रामुख्याने बौद्ध संस्कृतीशी संबंधित आहेत.
स्पष्टीकरण: याचे व्यवस्थापन महाराष्ट्र राज्य वन विभागाद्वारे केले जाते.
स्पष्टीकरण: येथे प्रामुख्याने उष्णकटिबंधीय पानझडी वने आढळतात.
स्पष्टीकरण: याचे मुख्य प्रवेशद्वार बोरिवली येथे आहे.
स्पष्टीकरण: येथे पर्यटकांसाठी 'वनराणी' नावाची टॉय ट्रेन उपलब्ध आहे.
स्पष्टीकरण: हे उद्यान डोंगराळ भागात वसलेले आहे.
स्पष्टीकरण: येथे १५० पेक्षा जास्त प्रजातींची फुलपाखरे आढळतात.
स्पष्टीकरण: हे नाव संजय गांधी यांच्या स्मृतीप्रित्यर्थ ठेवण्यात आले आहे.
स्पष्टीकरण: हे उद्यान जैवविविधता आणि मुंबईच्या पर्यावरण संतुलनासाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
स्पष्टीकरण: येथे अनेक प्रकारचे स्थानिक आणि स्थलांतरित पक्षी आढळतात.