कोयना वन्यजीव अभयारण्य: अभ्यास व माहिती | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
कोयना वन्यजीव अभयारण्य: अभ्यास व माहिती
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
कोयना वन्यजीव अभयारण्य हे महाराष्ट्रातील सातारा जिल्ह्यातील एक अत्यंत महत्त्वाचे आणि जैवविविधतेने नटलेले अभयारण्य आहे. हे अभयारण्य सह्याद्रीच्या रांगांमध्ये वसलेले असून ते 'सह्याद्री व्याघ्र प्रकल्पाचा' एक महत्त्वाचा भाग आहे.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
असा संरक्षित प्रदेश जिथे वन्यजीवांना नैसर्गिक अधिवासात सुरक्षितपणे राहता येते आणि मानवी हस्तक्षेप मर्यादित असतो.
वाघांच्या संवर्धनासाठी आणि त्यांच्या अधिवासाच्या संरक्षणासाठी भारत सरकारने सुरू केलेली विशेष योजना.
महत्त्वाचे मुद्दे
- स्थान: सातारा जिल्हा, महाराष्ट्र.
- स्थापना: १९८५ मध्ये अभयारण्य म्हणून घोषित.
- क्षेत्रफळ: ४२३.५५ चौ. किमी.
- प्रमुख नद्या: कोयना, कांदती आणि सोळशी.
- सह्याद्री व्याघ्र प्रकल्पाचा भाग: होय, २००७ मध्ये समाविष्ट.
महत्त्वाची तथ्ये
- कोयना अभयारण्याला 'सातारा जिल्ह्याचे नंदनवन' असेही म्हटले जाते.
- हे अभयारण्य कोयना धरणाच्या 'शिवसागर' जलाशयाला लागून आहे.
- येथे मोठ्या प्रमाणात पावसाची नोंद होते, ज्यामुळे येथील वनस्पतींची घनता अधिक आहे.
- हे अभयारण्य पश्चिम घाटातील जैवविविधतेचे हॉटस्पॉट मानले जाते.
उदाहरणे
प्रमुख प्राणी
कोयना अभयारण्यात प्रामुख्याने वाघ, बिबट्या, रानकुत्रे, सांबर, भेकर, पिसोरी आणि रानमांजर आढळतात.
वनस्पती प्रकार
येथे प्रामुख्याने अंजनी, जांभूळ, पिसा, हिरडा आणि विविध प्रकारच्या औषधी वनस्पती आढळतात.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: कोयना वन्यजीव अभयारण्य सातारा जिल्ह्यात स्थित आहे.
स्पष्टीकरण: कोयना वन्यजीव अभयारण्याची स्थापना १९८५ मध्ये झाली.
स्पष्टीकरण: कोयना अभयारण्य हे सह्याद्री व्याघ्र प्रकल्पाचा एक महत्त्वाचा भाग आहे.
स्पष्टीकरण: कोयना नदी या अभयारण्यातून वाहते.
स्पष्टीकरण: कोयना अभयारण्याचे क्षेत्रफळ सुमारे ४२३.५५ चौ. किमी आहे.
स्पष्टीकरण: हे अभयारण्य सह्याद्री पर्वत रांगेत वसलेले आहे.
स्पष्टीकरण: कोयना धरणाच्या जलाशयाला 'शिवसागर' असे म्हणतात, जे या अभयारण्याला लागून आहे.
स्पष्टीकरण: कोयना अभयारण्यात वाघ, बिबट्या आणि सांबर हे सर्व प्राणी आढळतात.
स्पष्टीकरण: कोयना अभयारण्य हे पश्चिम घाटाचा भाग आहे, जो युनेस्को जागतिक वारसा स्थळ आहे.
स्पष्टीकरण: कोयना नदीसोबत कांदती आणि सोळशी या नद्या या अभयारण्यातून वाहतात.
स्पष्टीकरण: कोयना अभयारण्याला 'सातारा जिल्ह्याचे नंदनवन' असे म्हटले जाते.
स्पष्टीकरण: सह्याद्री व्याघ्र प्रकल्पाची स्थापना २००७ मध्ये झाली.
स्पष्टीकरण: येथे प्रामुख्याने सदाहरित आणि निम-सदाहरित वने आढळतात.
स्पष्टीकरण: येथे मोठ्या प्रमाणात पाऊस पडतो, त्यामुळे हे अतिपावसाचे क्षेत्र आहे.
स्पष्टीकरण: पिसोरी (Mouse Deer) हा एक लहान सस्तन प्राणी आहे जो येथे आढळतो.
स्पष्टीकरण: पश्चिम घाटातील स्थान हे येथील समृद्ध जैवविविधतेचे मुख्य कारण आहे.
स्पष्टीकरण: अंजनी, जांभूळ, पिसा यांसारखी सदाहरित झाडे येथे आढळतात.
स्पष्टीकरण: वन विभाग महाराष्ट्र शासन या अभयारण्याचे व्यवस्थापन करते.
स्पष्टीकरण: हिवाळा हा अभयारण्याला भेट देण्यासाठी सर्वोत्तम काळ मानला जातो.
स्पष्टीकरण: सोळशी ही कोयना नदीची एक उपनदी आहे जी अभयारण्यातून वाहते.