महाराष्ट्रातील संत साहित्य आणि वारकरी संप्रदाय | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
महाराष्ट्रातील संत साहित्य आणि वारकरी संप्रदाय
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक आणि आध्यात्मिक जडणघडणीत संत साहित्याचा मोलाचा वाटा आहे. वारकरी संप्रदायाने मराठी भाषेला समृद्ध केले असून, संतांच्या अभंगवाणीने समाजाला नैतिक आणि सामाजिक दिशा दिली आहे.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
भक्तीपर काव्यप्रकार जो वारकरी संप्रदायात अत्यंत लोकप्रिय आहे.
संत एकनाथांनी लोकप्रिय केलेला, रूपकात्मक आणि उपदेशात्मक काव्यप्रकार.
मराठी साहित्यातील एक छंदबद्ध काव्यरचना, ज्याचा वापर ज्ञानेश्वरीमध्ये केला आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे
- संत ज्ञानेश्वर: ज्ञानेश्वरी, अमृतानुभव, चांगदेव पासष्टी.
- संत नामदेव: नामदेवांची गाथा, हिंदी आणि मराठी दोन्ही भाषेत रचना.
- संत एकनाथ: भावार्थ रामायण, एकनाथी भागवत, भारुडे.
- संत तुकाराम: तुकाराम गाथा, अभंग रचना.
- संत जनाबाई: विठ्ठल भक्तीवर आधारित अभंग.
महत्त्वाची तथ्ये
- ज्ञानेश्वरांनी वयाच्या १६ व्या वर्षी ज्ञानेश्वरी लिहिली.
- संत एकनाथांनी 'एकनाथी भागवत' हा ग्रंथ लिहिला.
- संत तुकारामांचे अभंग 'गाथा' स्वरूपात प्रसिद्ध आहेत.
- संत नामदेवांनी शीख धर्माच्या गुरु ग्रंथ साहिबमध्येही आपले अभंग समाविष्ट केले आहेत.
- संत चोखामेळा हे वारकरी संप्रदायातील प्रमुख संत मानले जातात.
उदाहरणे
ज्ञानेश्वरी
संत ज्ञानेश्वरांनी भगवद्गीतेवर मराठीत केलेली टीका म्हणजे ज्ञानेश्वरी.
तुकाराम गाथा
संत तुकारामांच्या अभंगांचा संग्रह म्हणजे तुकाराम गाथा.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: ज्ञानेश्वरी हा ग्रंथ संत ज्ञानेश्वरांनी लिहिला आहे.
स्पष्टीकरण: संत एकनाथांनी भारूड हा काव्यप्रकार लोकप्रिय केला.
स्पष्टीकरण: संत तुकारामांचे अभंग 'गाथा' या नावाने ओळखले जातात.
स्पष्टीकरण: संत ज्ञानेश्वरांचे समाधी स्थळ आळंदी येथे आहे.
स्पष्टीकरण: संत नामदेवांचे अभंग हिंदी भाषेतही आढळतात.
स्पष्टीकरण: संत एकनाथांचे जन्मस्थान पैठण हे आहे.
स्पष्टीकरण: संत तुकारामांचे जन्मस्थान देहू हे आहे.
स्पष्टीकरण: अमृतानुभव हा ग्रंथ संत ज्ञानेश्वरांचा आहे.
स्पष्टीकरण: संत जनाबाई संत नामदेवांच्या शिष्या होत्या.
स्पष्टीकरण: वारकरी संप्रदायाचे मुख्य दैवत विठ्ठल आहे.
स्पष्टीकरण: संत चोखामेळा वारकरी संप्रदायाशी संबंधित होते.
स्पष्टीकरण: संत एकनाथांनी एकनाथी भागवत हा ग्रंथ लिहिला.
स्पष्टीकरण: संत ज्ञानेश्वरांनी वयाच्या १६ व्या वर्षी ज्ञानेश्वरी लिहिली.
स्पष्टीकरण: संत तुकारामांच्या अभंगांची भाषा मराठी आहे.
स्पष्टीकरण: संत नामदेवांचे गुरु संत विसोबा खेचर होते.
स्पष्टीकरण: ओवी हा एक छंदबद्ध काव्यप्रकार आहे.
स्पष्टीकरण: भारुडे ही रूपकात्मक आणि उपदेशात्मक असतात.
स्पष्टीकरण: संत नामदेव हे ज्ञानेश्वरांचे भावंड नव्हते.
स्पष्टीकरण: संत तुकाराम हे छत्रपती शिवाजी महाराजांचे समकालीन होते.
स्पष्टीकरण: संत साहित्याचा मुख्य उद्देश भक्ती आणि समाज प्रबोधन हा होता.