मराठी काव्य आणि साहित्य: एक अभ्यास | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
मराठी काव्य आणि साहित्य: एक अभ्यास
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
मराठी साहित्यात काव्याला अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. संतांच्या अभंगांपासून ते आधुनिक कवितेपर्यंत मराठी काव्याचा प्रवास अत्यंत समृद्ध आहे. स्पर्धा परीक्षांच्या दृष्टीने महत्त्वाचे कवी आणि त्यांच्या रचना यांचा अभ्यास करणे आवश्यक आहे.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
भंग न होणारा, जो कधीही नष्ट होत नाही असा छंद. संत तुकारामांचे अभंग प्रसिद्ध आहेत.
ऐतिहासिक पराक्रमाचे वर्णन करणारी वीररसपूर्ण काव्यरचना.
महत्त्वाचे मुद्दे
- मराठी कवितेचे जनक म्हणून केशवसुत यांना ओळखले जाते.
- कुसुमाग्रज यांचा जन्मदिवस 'मराठी भाषा गौरव दिन' म्हणून साजरा केला जातो.
- ज्ञानपीठ पुरस्कार मिळवणारे पहिले मराठी कवी वि. वा. शिरवाडकर (कुसुमाग्रज) आहेत.
- मराठी साहित्यात 'नवे कवी' म्हणून मर्ढेकर ओळखले जातात.
महत्त्वाची तथ्ये
- केशवसुत यांचे मूळ नाव कृष्णाजी केशव दामले होते.
- विंदा करंदीकर यांना 'अष्टदर्शने' या ग्रंथासाठी ज्ञानपीठ पुरस्कार मिळाला.
- बा. सी. मर्ढेकर यांनी 'काही कविता' हा काव्यसंग्रह लिहिला.
- ना. धों. महानोर यांना 'रानकवी' म्हणून ओळखले जाते.
उदाहरणे
कुसुमाग्रज
त्यांची 'कणा' ही कविता जिद्द आणि चिकाटी शिकवते.
संत ज्ञानेश्वर
त्यांची 'ज्ञानेश्वरी' ही ओवीबद्ध रचना मराठी साहित्याचा पाया आहे.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: केशवसुत यांना आधुनिक मराठी कवितेचे जनक मानले जाते.
स्पष्टीकरण: कुसुमाग्रज यांचे पूर्ण नाव विष्णू वामन शिरवाडकर आहे.
स्पष्टीकरण: कुसुमाग्रज यांचा जन्मदिवस २७ फेब्रुवारी हा मराठी भाषा गौरव दिन म्हणून साजरा होतो.
स्पष्टीकरण: ना. धों. महानोर यांना त्यांच्या निसर्ग कवितांमुळे रानकवी म्हटले जाते.
स्पष्टीकरण: वि. स. खांडेकर यांना 'ययाती' कादंबरीसाठी पहिला ज्ञानपीठ पुरस्कार मिळाला.
स्पष्टीकरण: बा. सी. मर्ढेकर यांनी मराठी कवितेत आधुनिकतेचा पुरस्कार केला.
स्पष्टीकरण: त्र्यंबक बापूजी ठोंबरे हे बालकवी म्हणून प्रसिद्ध आहेत.
स्पष्टीकरण: किनारा हा काव्यसंग्रह कुसुमाग्रजांचा नाही.
स्पष्टीकरण: संत तुकारामांचे अभंग हे अभंग छंदात आहेत.
स्पष्टीकरण: पोवाडा हा ऐतिहासिक पराक्रमाचे वर्णन करणारा वीररसपूर्ण प्रकार आहे.
स्पष्टीकरण: विंदा करंदीकर यांचे पूर्ण नाव गोविंद विनायक करंदीकर आहे.
स्पष्टीकरण: नारायण सुर्वे हे कामगार चळवळीशी संबंधित कवितांसाठी प्रसिद्ध आहेत.
स्पष्टीकरण: नारायण मुरलीधर गुप्ते हे 'बी' या टोपणनावाने कविता लिहीत असत.
स्पष्टीकरण: केशवसुत यांना ज्ञानपीठ पुरस्कार मिळालेला नाही.
स्पष्टीकरण: अष्टदर्शने हा ग्रंथ विंदा करंदीकर यांचा आहे.
स्पष्टीकरण: संत ज्ञानेश्वरांनी ज्ञानेश्वरी ही ओवीबद्ध रचना केली.
स्पष्टीकरण: आत्माराम रावजी देशपांडे हे 'अनिल' या नावाने कविता लिहीत.
स्पष्टीकरण: ययाती ही कादंबरी वि. स. खांडेकर यांची आहे.
स्पष्टीकरण: स्वातंत्र्यवीर सावरकर यांच्या कविता प्रामुख्याने देशभक्तीपर आहेत.
स्पष्टीकरण: काही कविता हा संग्रह बा. सी. मर्ढेकर यांचा आहे.