मराठी आधुनिक साहित्य: कालखंड आणि प्रमुख साहित्यिक | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
मराठी आधुनिक साहित्य: कालखंड आणि प्रमुख साहित्यिक
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
मराठी साहित्याचा आधुनिक कालखंड हा प्रामुख्याने इंग्रजी शिक्षणाच्या प्रभावातून आणि सामाजिक सुधारणेच्या चळवळीतून विकसित झाला. या कालखंडात गद्य, पद्य आणि नाटकांच्या स्वरूपात क्रांती झाली.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
परंपरेला छेद देऊन तर्कनिष्ठ, वास्तववादी आणि मानवी मूल्यांवर आधारित साहित्याची निर्मिती करणे.
ठराविक काळाने (साप्ताहिक, मासिक) प्रकाशित होणारे साहित्य किंवा माहितीचे साधन.
महत्त्वाचे मुद्दे
- बाळशास्त्री जांभेकर यांना 'मराठी वृत्तपत्रसृष्टीचे जनक' मानले जाते.
- केशवसुत यांना 'मराठी कवितेचे जनक' मानले जाते.
- वि. स. खांडेकर यांना ज्ञानपीठ पुरस्कार मिळालेला पहिला मराठी साहित्यिक होण्याचा मान मिळाला.
- मराठीतील पहिली कादंबरी 'यमुना पर्यटन' (बाबा पदमनजी) ही आहे.
- मराठीतील पहिले नाटक 'सीता स्वयंवर' (विष्णूदास भावे) मानले जाते.
महत्त्वाची तथ्ये
- कुसुमाग्रज (वि. वा. शिरवाडकर) यांचा जन्मदिवस २७ फेब्रुवारी 'मराठी भाषा गौरव दिन' म्हणून साजरा केला जातो.
- पु. ल. देशपांडे यांना 'व्यक्ती आणि वल्ली' या पुस्तकासाठी साहित्य अकादमी पुरस्कार मिळाला.
- मराठीतील पहिले आत्मचरित्र 'माझा प्रवास' (गोडसे भटजी) हे आहे.
उदाहरणे
सामाजिक साहित्य
महात्मा फुले यांचे 'गुलामगिरी' आणि 'शेतकऱ्याचा आसूड' हे ग्रंथ सामाजिक परिवर्तनाचे दस्तऐवज आहेत.
कादंबरी
वि. स. खांडेकर यांची 'ययाती' ही कादंबरी मानवी स्वभावाचे दर्शन घडवते.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: बाळशास्त्री जांभेकर यांनी १८३२ मध्ये 'दर्पण' हे पहिले मराठी वृत्तपत्र सुरू केले.
स्पष्टीकरण: बाबा पदमनजी यांनी लिहिलेली 'यमुना पर्यटन' ही मराठीतील पहिली कादंबरी मानली जाते.
स्पष्टीकरण: वि. स. खांडेकर यांना १९७४ मध्ये 'ययाती' कादंबरीसाठी ज्ञानपीठ पुरस्कार मिळाला.
स्पष्टीकरण: कृष्णाजी केशव दामले यांना मराठी कवितेचे जनक मानले जाते, त्यांचे टोपणनाव केशवसुत आहे.
स्पष्टीकरण: कुसुमाग्रज यांचा जन्मदिवस २७ फेब्रुवारी हा मराठी भाषा गौरव दिन म्हणून साजरा होतो.
स्पष्टीकरण: विष्णूदास भावे यांना मराठी नाटकाचे जनक मानले जाते.
स्पष्टीकरण: साने गुरुजी यांनी 'श्यामची आई' हे पुस्तक लिहिले आहे.
स्पष्टीकरण: गोडसे भटजी यांनी लिहिलेले 'माझा प्रवास' हे मराठीतील पहिले आत्मचरित्र मानले जाते.
स्पष्टीकरण: शिवाजी सावंत यांनी कर्णाच्या जीवनावर आधारित 'मृत्युंजय' ही कादंबरी लिहिली आहे.
स्पष्टीकरण: त्र्यंबक बापूजी ठोंबरे यांना बालकवी म्हणून ओळखले जाते.
स्पष्टीकरण: पु. ल. देशपांडे यांच्या 'व्यक्ती आणि वल्ली' या पुस्तकाला साहित्य अकादमी पुरस्कार मिळाला आहे.
स्पष्टीकरण: ग्रंथाली ही चळवळ मराठीत वाचन संस्कृती रुजवण्यासाठी सुरू झाली.
स्पष्टीकरण: महात्मा जोतिराव फुले यांनी शेतकऱ्यांच्या दुःखावर भाष्य करणारा 'शेतकऱ्याचा आसूड' हा ग्रंथ लिहिला.
स्पष्टीकरण: बाळशास्त्री जांभेकर यांनी १८३२ मध्ये 'दर्पण' हे पहिले मराठी साप्ताहिक सुरू केले.
स्पष्टीकरण: वि. वा. शिरवाडकर (कुसुमाग्रज) यांनी 'नटसम्राट' हे अजरामर नाटक लिहिले.
स्पष्टीकरण: बाबुराव बागुल यांना दलित साहित्याचा पाया रचणारा लेखक मानले जाते.
स्पष्टीकरण: अण्णाभाऊ साठे यांनी 'फकिरा' ही कादंबरी लिहिली, ज्याला राज्य सरकारचा पुरस्कार मिळाला होता.
स्पष्टीकरण: वि. स. खांडेकर यांच्यानंतर वि. वा. शिरवाडकर (कुसुमाग्रज) यांना १९८७ मध्ये ज्ञानपीठ मिळाला.
स्पष्टीकरण: भालचंद्र नेमाडे यांची 'कोसला' ही कादंबरी मराठी साहित्यातील एक मैलाचा दगड आहे.
स्पष्टीकरण: बाळशास्त्री जांभेकर यांनी 'दर्पण' हे वृत्तपत्र मुंबईतून सुरू केले.