मराठी नाटक: उगम आणि विकास | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
मराठी नाटक: उगम आणि विकास
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
मराठी साहित्यात नाटकाला एक मानाचे स्थान आहे. विष्णुदास भावे यांना 'मराठी नाटकाचे जनक' मानले जाते. मराठी रंगभूमीने सामाजिक, राजकीय आणि सांस्कृतिक परिवर्तनात मोलाची भूमिका बजावली आहे.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
ज्या नाटकांमध्ये संवादासोबतच शास्त्रीय आणि उपशास्त्रीय संगीताचा वापर केला जातो, त्याला संगीत नाटक म्हणतात.
एकाच अंकात पूर्ण होणारे आणि मर्यादित पात्रांचे नाटक म्हणजे एकांकिका.
महत्त्वाचे मुद्दे
- विष्णुदास भावे हे मराठी नाटकाचे जनक आहेत.
- अण्णासाहेब किर्लोस्कर यांनी 'संगीत शाकुंतल' द्वारे संगीत नाटकांची परंपरा सुरू केली.
- मराठी रंगभूमी दिन ५ नोव्हेंबर रोजी साजरा केला जातो.
- विजय तेंडुलकर यांची नाटके सामाजिक वास्तवावर आधारित असतात.
- प्र. के. अत्रे यांना 'नाट्यसम्राट' म्हणून ओळखले जाते.
महत्त्वाची तथ्ये
- पहिले मराठी नाटक: सीता स्वयंवर (१८४३).
- मराठी रंगभूमी दिन: ५ नोव्हेंबर.
- बालगंधर्व हे संगीत नाटकातील एक महान नट होते.
- पु. ल. देशपांडे यांचे 'तुझे आहे तुजपाशी' हे एक लोकप्रिय विनोदी नाटक आहे.
उदाहरणे
ऐतिहासिक नाटके
रायगडाला जेव्हा जाग येते (वसंत कानेटकर).
सामाजिक नाटके
शांतता! कोर्ट चालू आहे (विजय तेंडुलकर).
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: विष्णुदास भावे यांनी १८४३ मध्ये 'सीता स्वयंवर' हे पहिले मराठी नाटक सादर केले.
स्पष्टीकरण: ५ नोव्हेंबर हा दिवस मराठी रंगभूमी दिन म्हणून साजरा केला जातो.
स्पष्टीकरण: अण्णासाहेब किर्लोस्कर यांनी संगीत नाटकांची परंपरा सुरू केली आणि 'संगीत शाकुंतल' हे त्यांचे प्रसिद्ध नाटक आहे.
स्पष्टीकरण: विजय तेंडुलकर हे या नाटकाचे लेखक आहेत.
स्पष्टीकरण: नटसम्राट हे वि. वा. शिरवाडकर (कुसुमाग्रज) यांचे गाजलेले नाटक आहे.
स्पष्टीकरण: पु. ल. देशपांडे यांनी हे विनोदी नाटक लिहिले आहे.
स्पष्टीकरण: नटसम्राट हे वि. वा. शिरवाडकर यांचे नाटक आहे.
स्पष्टीकरण: २० व्या शतकाच्या सुरुवातीस संगीत नाटकांचा सुवर्णकाळ होता.
स्पष्टीकरण: वसंत कानेटकर यांनी हे ऐतिहासिक नाटक लिहिले आहे.
स्पष्टीकरण: विष्णुदास भावे यांनी स्थापन केलेली मंडळी ही पहिली व्यावसायिक नाट्यसंस्था मानली जाते.
स्पष्टीकरण: राम गणेश गडकरी यांनी 'एकच प्याला' हे नाटक लिहिले आहे.
स्पष्टीकरण: रायगडाला जेव्हा जाग येते हे छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या जीवनावर आधारित ऐतिहासिक नाटक आहे.
स्पष्टीकरण: बालगंधर्व यांचे मूळ नाव नारायणराव राजहंस होते.
स्पष्टीकरण: मोरूची मावशी हे एक अत्यंत लोकप्रिय विनोदी नाटक आहे.
स्पष्टीकरण: विजय तेंडुलकर यांच्या नाटकांतून समाजातील विसंगती आणि वास्तव मांडले जाते.
स्पष्टीकरण: अण्णासाहेब किर्लोस्कर यांनी संगीत नाटकांची परंपरा प्रस्थापित केली.
स्पष्टीकरण: वसंत कानेटकर यांनी हे नाटक लिहिले आहे.
स्पष्टीकरण: साष्टांग नमस्कार हे प्र. के. अत्रे यांचे प्रसिद्ध विनोदी नाटक आहे.
स्पष्टीकरण: प्र. के. अत्रे यांना त्यांच्या अष्टपैलू नाट्यलेखनामुळे 'नाट्यसम्राट' म्हटले जाते.
स्पष्टीकरण: सीता स्वयंवर हे रामायणावर आधारित पौराणिक नाटक आहे.