पानिपतचे तिसरे युद्ध (१४ जानेवारी १७६१) | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
पानिपतचे तिसरे युद्ध (१४ जानेवारी १७६१)
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
पानिपतचे तिसरे युद्ध हे भारतीय इतिहासातील एक अत्यंत निर्णायक आणि दुर्दैवी युद्ध मानले जाते. हे युद्ध मराठा साम्राज्य आणि अफगाण आक्रमक अहमदशाह अब्दाली यांच्यात झाले.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
पानिपतच्या तिसऱ्या युद्धात मराठा सैन्याचे मुख्य सेनापती.
अफगाणिस्तानचा शासक ज्याने भारतावर आक्रमण केले होते.
महत्त्वाचे मुद्दे
- युद्ध दिनांक: १४ जानेवारी १७६१.
- ठिकाण: पानिपत (हरियाणा).
- मराठा सेनापती: सदाशिवराव भाऊ आणि विश्वासराव पेशवे.
- विरोधी पक्ष: अहमदशाह अब्दाली (अफगाण) आणि त्याचे भारतीय मित्र (नजीब खान, शुजा-उद-दौला).
- युद्धाचा निकाल: मराठ्यांचा पराभव.
महत्त्वाची तथ्ये
- या युद्धात विश्वासराव पेशवे आणि सदाशिवराव भाऊ यांना वीरमरण आले.
- पेशवे बाळाजी बाजीराव यांना या पराभवाचा मोठा धक्का बसला.
- काशीराज पंडित यांनी या युद्धाचे डोळ्यांनी पाहिलेले वर्णन केले आहे.
- मराठ्यांच्या पराभवाचे मुख्य कारण म्हणजे रसद पुरवठा खंडित होणे आणि अब्दालीची आधुनिक तोफखाना यंत्रणा.
उदाहरणे
युद्धाचे स्वरूप
हे युद्ध केवळ दोन सैन्यांमधील नव्हते, तर ते भारताच्या सत्तेसाठी झालेली एक मोठी लढाई होती.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: पानिपतचे तिसरे युद्ध १४ जानेवारी १७६१ रोजी झाले.
स्पष्टीकरण: सदाशिवराव भाऊ यांनी मराठा सैन्याचे नेतृत्व केले होते.
स्पष्टीकरण: अहमदशाह अब्दाली हा अफगाण आक्रमक मराठ्यांचा मुख्य शत्रू होता.
स्पष्टीकरण: पानिपत हे ठिकाण सध्या हरियाणा राज्यात आहे.
स्पष्टीकरण: युद्धाच्या वेळी विश्वासराव पेशवे यांना वीरमरण आले.
स्पष्टीकरण: काशीराज पंडित यांनी या युद्धाचे प्रत्यक्ष वर्णन केले आहे.
स्पष्टीकरण: रसद पुरवठा खंडित झाल्यामुळे मराठा सैन्याला उपासमारीचा सामना करावा लागला.
स्पष्टीकरण: त्यावेळी बाळाजी बाजीराव (नानासाहेब पेशवे) हे पेशवे होते.
स्पष्टीकरण: नजीब खान आणि शुजा-उद-दौला यांनी अब्दालीला मदत केली होती.
स्पष्टीकरण: मराठ्यांचे उत्तर भारतातील वर्चस्व तात्पुरते कमी झाले.
स्पष्टीकरण: हे युद्ध १४ जानेवारी १७६१ रोजी झाले.
स्पष्टीकरण: इब्राहिम खान गार्दी यांनी मराठ्यांच्या तोफखान्याचे नेतृत्व केले होते.
स्पष्टीकरण: अब्दालीकडे आधुनिक तोफखाना आणि उत्तम युद्धनीती होती.
स्पष्टीकरण: पराभवाच्या धक्क्याने बाळाजी बाजीराव यांचा काही काळानंतर मृत्यू झाला.
स्पष्टीकरण: इब्राहिम खान गार्दी हे मराठ्यांच्या बाजूने लढले.
स्पष्टीकरण: दिल्लीच्या सत्तेवर कोणाचे नियंत्रण असावे, यासाठी हे युद्ध झाले.
स्पष्टीकरण: मराठ्यांनी आपल्या शौर्याची आणि पराक्रमाची साक्ष दिली.
स्पष्टीकरण: माधवराव पेशवे यांनी मराठा साम्राज्याला पुन्हा सावरले.
स्पष्टीकरण: अहमदशाह अब्दाली हा अफगाणिस्तानचा राजा होता.
स्पष्टीकरण: हे भारतीय इतिहासातील एक दुर्दैवी युद्ध मानले जाते.