परिचय

पेशवे काळात मराठा साम्राज्याचे रूपांतर एका संघराज्यात झाले. छत्रपती शाहू महाराजांच्या काळात पेशव्यांच्या नेतृत्वाखाली मराठा सत्तेचा विस्तार भारताच्या कानाकोपऱ्यात झाला, ज्याला 'मराठा संघराज्य' असे संबोधले जाते.

सविस्तर माहिती

महत्त्वाच्या संज्ञा

महत्त्वाचे मुद्दे

• मराठा संघराज्याची स्थापना पेशवे काळात झाली.
• पेशवे हे मराठा साम्राज्याचे मुख्य प्रशासक होते.
• बडोद्याचे गायकवाड, इंदूरचे होळकर, ग्वाल्हेरचे शिंदे, नागपूरचे भोसले हे प्रमुख घटक होते.
• या सरदारांना आपापल्या प्रदेशात महसूल गोळा करण्याचे आणि सैन्य ठेवण्याचे अधिकार होते.
• पानिपतच्या तिसऱ्या युद्धानंतर या संघराज्याची एकता काही प्रमाणात विस्कळीत झाली.

महत्त्वाची तथ्ये

• मराठा संघराज्याचे मुख्य केंद्र पुणे हे होते.
• पेशवे बाजीराव प्रथम यांनी उत्तर भारतात मराठा सत्तेचा पाया रचला.
• मराठा सरदारांना 'सरंजामदार' असेही म्हटले जात असे.
• संघराज्यातील सरदारांमध्ये अंतर्गत मतभेद हे मराठा सत्तेच्या ऱ्हासाचे एक प्रमुख कारण ठरले.

उदाहरणे

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

⚠️ सामान्य चुका

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न