थोरले बाजीराव पेशवे: मराठा साम्राज्याचा विस्तारक | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
थोरले बाजीराव पेशवे: मराठा साम्राज्याचा विस्तारक
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
बाजीराव प्रथम (१७२०-१७४०) हे मराठा साम्राज्याचे दुसरे पेशवे होते. त्यांना 'बाजीराव बल्लाळ' या नावानेही ओळखले जाते. त्यांच्या कार्यकाळात मराठा साम्राज्याचा विस्तार उत्तर भारतात मोठ्या प्रमाणावर झाला. त्यांना 'अजिंक्य योद्धा' मानले जाते.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
मराठा साम्राज्यातील छत्रपतींनंतरचे सर्वोच्च प्रशासकीय पद.
शत्रूवर अचानक हल्ला करून पसार होण्याची युद्धनीती.
महत्त्वाचे मुद्दे
- बाजीराव प्रथम हे बाळाजी विश्वनाथ यांचे ज्येष्ठ पुत्र होते.
- त्यांनी १७२० मध्ये पेशवेपदाची सूत्रे हाती घेतली.
- त्यांनी 'अटकेपार झेंडा' लावण्याचे स्वप्न पूर्ण केले.
- पालखेडची लढाई ही त्यांच्या लष्करी कौशल्याचे उत्तम उदाहरण आहे.
- त्यांनी पुण्यात शनिवारवाडा बांधला.
महत्त्वाची तथ्ये
- बाजीराव प्रथम यांनी आपल्या २० वर्षांच्या कारकिर्दीत एकही लढाई हरली नाही.
- त्यांच्या पत्नीचे नाव काशीबाई होते.
- त्यांचा मृत्यू १७४० मध्ये नर्मदा नदीच्या काठी रावेरखेडी येथे झाला.
- त्यांना 'रणधुरंधर' म्हणून ओळखले जाते.
उदाहरणे
पालखेडची लढाई
१७२८ मध्ये बाजीराव पेशवे आणि निजाम-उल-मुल्क यांच्यात झालेली लढाई. यात बाजीरावांनी निजामाचा पराभव केला.
दिल्लीवर स्वारी
१७३७ मध्ये बाजीरावांनी दिल्लीवर अचानक हल्ला करून मुघल बादशहा मोहम्मद शाहला हादरवून सोडले.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: बाजीराव प्रथम यांनी १७२० मध्ये आपल्या वडिलांच्या निधनानंतर पेशवेपद स्वीकारले.
स्पष्टीकरण: पालखेडची लढाई १७२८ मध्ये बाजीराव पेशवे आणि निजाम-उल-मुल्क यांच्यात झाली.
स्पष्टीकरण: बाजीराव प्रथम यांचा मृत्यू १७४० मध्ये नर्मदा नदीच्या काठी रावेरखेडी येथे झाला.
स्पष्टीकरण: पुण्यातील शनिवारवाड्याची पायाभरणी बाजीराव प्रथम यांनी १७३० मध्ये केली.
स्पष्टीकरण: बाजीराव प्रथम यांना 'थोरले बाजीराव' म्हणून ओळखले जाते.
स्पष्टीकरण: बाजीराव प्रथम हे गनिमी काव्याचे निष्णात होते.
स्पष्टीकरण: बाजीराव प्रथम यांनी १७३७ मध्ये दिल्लीवर स्वारी केली होती.
स्पष्टीकरण: बाजीराव प्रथम हे पहिले पेशवे बाळाजी विश्वनाथ यांचे पुत्र होते.
स्पष्टीकरण: वसईची मोहीम बाजीरावांचे बंधू चिमाजी आप्पा यांनी यशस्वी केली.
स्पष्टीकरण: बाजीराव प्रथम यांनी मराठा साम्राज्याचा विस्तार केला.
स्पष्टीकरण: बाजीराव प्रथम यांच्या पत्नीचे नाव काशीबाई होते.
स्पष्टीकरण: बाजीरावांच्या काळात पुण्याचे महत्त्व वाढले आणि ते सत्तेचे केंद्र बनले.
स्पष्टीकरण: बाजीराव प्रथम यांचा मृत्यू नर्मदा नदीच्या काठी झाला.
स्पष्टीकरण: हिंदवी स्वराज्य विस्तार हे बाजीरावांच्या मोहिमांचे मुख्य उद्दिष्ट होते.
स्पष्टीकरण: बाजीराव प्रथम यांनी छत्रपती शाहू महाराजांच्या मार्गदर्शनाखाली काम केले.
स्पष्टीकरण: बाजीराव प्रथम यांच्या काळात मराठा सत्ता अटकेपार पोहोचली.
स्पष्टीकरण: बाजीराव प्रथम यांना त्यांच्या युद्धकौशल्यामुळे 'रणधुरंधर' म्हटले जाते.
स्पष्टीकरण: १७२८ मध्ये पालखेडच्या लढाईत निजामाचा पराभव झाला.
स्पष्टीकरण: बाजीराव प्रथम यांचा पेशवेपदाचा कार्यकाळ १७२० ते १७४० असा होता.
स्पष्टीकरण: बाजीराव प्रथम यांनी मुघलांशी अनेकदा युद्ध केले होते, त्यामुळे हे विधान चुकीचे आहे.