MahaExam अभ्यास नोट्स

महाराष्ट्र शासनाच्या महिला कल्याणकारी योजना | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

महाराष्ट्र शासनाच्या महिला कल्याणकारी योजना

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

महाराष्ट्र शासन महिलांच्या सक्षमीकरणासाठी, आरोग्यासाठी आणि सुरक्षेसाठी विविध योजना राबवत आहे. या योजनांचा उद्देश महिलांना आर्थिकदृष्ट्या स्वावलंबी करणे आणि त्यांना समाजात सन्मानाचे स्थान मिळवून देणे हा आहे.

सविस्तर माहिती

महाराष्ट्र शासनाच्या महिला कल्याणकारी योजना प्रामुख्याने आरोग्य, शिक्षण, आर्थिक मदत आणि सुरक्षा या चार स्तंभांवर आधारित आहेत. 'माझी लाडकी बहीण योजना' ही सध्याची सर्वात महत्त्वाची योजना असून, त्याद्वारे महिलांना थेट आर्थिक लाभ दिला जातो. याव्यतिरिक्त, 'लेक लाडकी' योजनेद्वारे मुलींच्या जन्मापासून ते शिक्षणापर्यंतच्या टप्प्यांवर आर्थिक मदत केली जाते. महिलांच्या आरोग्यासाठी 'माता सुरक्षित तर घर सुरक्षित' सारख्या मोहिमा राबवल्या जातात.

महत्त्वाच्या संज्ञा

माझी लाडकी बहीण योजना

पात्र महिलांना दरमहा आर्थिक सहाय्य देणारी योजना.

लेक लाडकी योजना

मुलींच्या जन्मानंतर विविध टप्प्यांवर टप्प्याटप्प्याने आर्थिक मदत देणारी योजना.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • महिलांना आर्थिक स्वावलंबन मिळवून देणे.
  • मुलींच्या शिक्षणाला प्रोत्साहन देणे.
  • माता आणि बालकांच्या आरोग्याची काळजी घेणे.
  • महिलांवरील अत्याचारांना आळा घालण्यासाठी सुरक्षा उपाययोजना.

महत्त्वाची तथ्ये

  • माझी लाडकी बहीण योजनेसाठी वयोमर्यादा २१ ते ६५ वर्षे आहे.
  • लेक लाडकी योजना पिवळ्या आणि केशरी रेशन कार्डधारक कुटुंबांसाठी आहे.
  • तेजस्विनी बस सेवा महिलांच्या सुरक्षित प्रवासासाठी सुरू करण्यात आली आहे.

उदाहरणे

लेक लाडकी योजनेचे टप्पे

जन्म, इयत्ता पहिली, सहावी, अकरावी आणि १८ वर्षे पूर्ण झाल्यावर अशा विविध टप्प्यांवर मुलींना शिष्यवृत्ती दिली जाते.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

योजनेचे नाव, उद्देश आणि लाभार्थी पात्रता यावर लक्ष केंद्रित करा.
योजनेची घोषणा कोणत्या वर्षी झाली हे लक्षात ठेवा.
योजनेचा नोडल विभाग (उदा. महिला व बाल विकास विभाग) माहीत असावा.

⚠️ सामान्य चुका

योजनेच्या अटी आणि शर्तींकडे दुर्लक्ष करणे.
योजनेचा विभाग चुकीचा लक्षात ठेवणे.
योजनेच्या लाभाची रक्कम आणि टप्पे यात गल्लत करणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. माझी लाडकी बहीण योजनेसाठी पात्र महिलांची वयोमर्यादा काय आहे?
अ१८ ते ४५ वर्षे
ब२१ ते ६५ वर्षे
क१८ ते ६० वर्षे
ड२५ ते ५० वर्षे
योग्य उत्तर: ब) २१ ते ६५ वर्षे

स्पष्टीकरण: माझी लाडकी बहीण योजनेसाठी २१ ते ६५ वर्षे वयोगटातील महिला पात्र आहेत.
2. लेक लाडकी योजना कोणत्या रंगाच्या रेशन कार्डधारकांसाठी आहे?
अकेवळ पांढरे
बपिवळे आणि केशरी
ककेवळ पिवळे
डकेवळ निळे
योग्य उत्तर: ब) पिवळे आणि केशरी

स्पष्टीकरण: लेक लाडकी योजना पिवळ्या आणि केशरी रेशन कार्डधारक कुटुंबांसाठी आहे.
3. महाराष्ट्र शासनाचा महिला व बाल विकास विभाग कोणत्या योजनेची अंमलबजावणी करतो?
अमाझी लाडकी बहीण
बप्रधानमंत्री आवास योजना
कआयुष्मान भारत
डस्वच्छ भारत
योग्य उत्तर: अ) माझी लाडकी बहीण

स्पष्टीकरण: माझी लाडकी बहीण योजना महिला व बाल विकास विभागाद्वारे राबवली जाते.
4. महिलांच्या सुरक्षित प्रवासासाठी कोणती बस सेवा सुरू करण्यात आली आहे?
अशिवशाही
बतेजस्विनी
कशिवनेरी
डअश्वमेध
योग्य उत्तर: ब) तेजस्विनी

स्पष्टीकरण: तेजस्विनी बस सेवा महिलांच्या सुरक्षित प्रवासासाठी सुरू करण्यात आली आहे.
5. लेक लाडकी योजनेत मुलीला १८ वर्षे पूर्ण झाल्यावर किती रक्कम मिळते?
अ५०,००० रुपये
ब७५,००० रुपये
क१,००,००० रुपये
ड२५,००० रुपये
योग्य उत्तर: ब) ७५,००० रुपये

स्पष्टीकरण: लेक लाडकी योजनेत १८ वर्षे पूर्ण झाल्यावर ७५,००० रुपयांचा लाभ मिळतो.
6. महाराष्ट्र शासनाची 'माता सुरक्षित तर घर सुरक्षित' ही मोहीम कशाशी संबंधित आहे?
अशिक्षण
बआरोग्य
करोजगार
डगृहनिर्माण
योग्य उत्तर: ब) आरोग्य

स्पष्टीकरण: ही मोहीम महिलांच्या आरोग्याशी संबंधित आहे.
7. महिलांना कायदेशीर मदत मिळवून देण्यासाठी कोणती यंत्रणा कार्यरत आहे?
अमहिला आयोग
बपोलीस विभाग
कन्यायालय
डवरील सर्व
योग्य उत्तर: ड) वरील सर्व

स्पष्टीकरण: महिलांना कायदेशीर मदत मिळवून देण्यासाठी या सर्व यंत्रणा कार्यरत आहेत.
8. माझी लाडकी बहीण योजनेअंतर्गत दरमहा किती आर्थिक मदत दिली जाते?
अ१००० रुपये
ब१५०० रुपये
क२००० रुपये
ड५०० रुपये
योग्य उत्तर: ब) १५०० रुपये

स्पष्टीकरण: या योजनेअंतर्गत दरमहा १५०० रुपये दिले जातात.
9. महाराष्ट्र राज्य महिला आयोगाची स्थापना कोणत्या वर्षी झाली?
अ१९९०
ब१९९३
क१९९५
ड२०००
योग्य उत्तर: ब) १९९३

स्पष्टीकरण: महाराष्ट्र राज्य महिला आयोगाची स्थापना १९९३ मध्ये झाली.
10. महिला उद्योजकांना प्रोत्साहन देण्यासाठी कोणती योजना आहे?
अअण्णासाहेब पाटील महामंडळ
बमुद्रा योजना
कस्टँड-अप इंडिया
डवरील सर्व
योग्य उत्तर: ड) वरील सर्व

स्पष्टीकरण: या सर्व योजना महिला उद्योजकांना प्रोत्साहन देतात.
11. निर्भया पथक कशासाठी कार्यरत आहे?
अमहिला सुरक्षा
बआरोग्य
कशिक्षण
डकृषी
योग्य उत्तर: अ) महिला सुरक्षा

स्पष्टीकरण: निर्भया पथक महिलांच्या सुरक्षेसाठी कार्यरत आहे.
12. महिलांना स्वसंरक्षणाचे प्रशिक्षण देणारी योजना कोणती?
अनिर्भया
बतेजस्विनी
कस्वयंसिद्धा
डलाडकी बहीण
योग्य उत्तर: क) स्वयंसिद्धा

स्पष्टीकरण: स्वयंसिद्धा योजनेद्वारे महिलांना स्वसंरक्षणाचे प्रशिक्षण दिले जाते.
13. महाराष्ट्र शासनाच्या महिला धोरणाची घोषणा कोणत्या वर्षी करण्यात आली?
अ१९९४
ब२००१
क२०१४
ड२०२३
योग्य उत्तर: अ) १९९४

स्पष्टीकरण: महाराष्ट्र शासनाचे पहिले महिला धोरण १९९४ मध्ये जाहीर झाले.
14. अंगणवाडी सेविकांच्या मानधनात वाढ करणारी योजना कोणत्या विभागांतर्गत येते?
अआरोग्य विभाग
बमहिला व बाल विकास
कशिक्षण विभाग
डग्रामविकास
योग्य उत्तर: ब) महिला व बाल विकास

स्पष्टीकरण: अंगणवाडी सेविका महिला व बाल विकास विभागांतर्गत येतात.
15. महिला बचत गटांना बळकटी देण्यासाठी कोणती योजना आहे?
अउमेद
बमनरेगा
कप्रधानमंत्री आवास
डस्वच्छ भारत
योग्य उत्तर: अ) उमेद

स्पष्टीकरण: उमेद (महाराष्ट्र राज्य ग्रामीण जीवनोन्नती अभियान) बचत गटांना बळकटी देते.
16. सखी वन स्टॉप सेंटर कशासाठी आहे?
अशिक्षण
बहिंसाचारग्रस्त महिलांना मदत
कआरोग्य
डरोजगार
योग्य उत्तर: ब) हिंसाचारग्रस्त महिलांना मदत

स्पष्टीकरण: हिंसाचारग्रस्त महिलांना एकाच छताखाली मदत मिळण्यासाठी हे केंद्र आहे.
17. महाराष्ट्र शासनाच्या महिला धोरणानुसार स्थानिक स्वराज्य संस्थेत महिलांना किती टक्के आरक्षण आहे?
अ३३ टक्के
ब५० टक्के
क२५ टक्के
ड४० टक्के
योग्य उत्तर: ब) ५० टक्के

स्पष्टीकरण: महाराष्ट्र शासनाने स्थानिक स्वराज्य संस्थेत महिलांना ५० टक्के आरक्षण दिले आहे.
18. महिलांना मोफत कायदेशीर सल्ला देण्यासाठी कोणती संस्था काम करते?
अराज्य विधी सेवा प्राधिकरण
बमहिला आयोग
कपोलीस
डन्यायालय
योग्य उत्तर: अ) राज्य विधी सेवा प्राधिकरण

स्पष्टीकरण: राज्य विधी सेवा प्राधिकरण मोफत कायदेशीर सल्ला देते.
19. माझी लाडकी बहीण योजनेसाठी अर्ज करण्यासाठी कोणते पोर्टल वापरले जाते?
अनारी शक्ती दूत ॲप
बमहाडीबीटी
कआपले सरकार
डवरील सर्व
योग्य उत्तर: अ) नारी शक्ती दूत ॲप

स्पष्टीकरण: नारी शक्ती दूत ॲपद्वारे या योजनेचे अर्ज स्वीकारले जातात.
20. महिलांच्या आरोग्यासाठी 'माता सुरक्षित तर घर सुरक्षित' मोहिमेत काय तपासले जाते?
अरक्तदाब
बमधुमेह
कॲनिमिया
डवरील सर्व
योग्य उत्तर: ड) वरील सर्व

स्पष्टीकरण: या मोहिमेत महिलांच्या आरोग्याच्या विविध चाचण्या केल्या जातात.