वैतरणा नदी प्रणाली: अभ्यास आणि माहिती | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
वैतरणा नदी प्रणाली: अभ्यास आणि माहिती
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
वैतरणा ही उत्तर कोकणातील एक प्रमुख पश्चिम वाहिनी नदी आहे. पालघर आणि नाशिक जिल्ह्यांच्या दृष्टीने ही नदी अत्यंत महत्त्वाची असून मुंबई शहराला पाणीपुरवठा करण्यात हिचा मोठा वाटा आहे.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
ज्या नद्या सह्याद्री पर्वतातून उगम पावून पश्चिमेकडे वाहतात आणि अरबी समुद्राला मिळतात.
नदीच्या मुख्य प्रवाहाने आणि तिच्या उपनद्यांनी व्यापलेला भूप्रदेश.
महत्त्वाचे मुद्दे
- उगम: त्र्यंबकेश्वर (नाशिक जिल्हा).
- मुक्काम: अरबी समुद्र (पालघर जवळ).
- प्रमुख उपनद्या: पिंजाळ, तानसा, सूर्या, देहेरजा.
- लांबी: १५४ किमी.
- महत्त्व: मुंबई शहराला पाणीपुरवठा करणारी प्रमुख नदी.
महत्त्वाची तथ्ये
- वैतरणा नदीच्या खोऱ्यात मोठ्या प्रमाणात भातशेती केली जाते.
- ही नदी पालघर जिल्ह्याची जीवनवाहिनी मानली जाते.
- वैतरणा नदीवर 'मध्य वैतरणा' हे महत्त्वाचे धरण प्रकल्प आहे.
उदाहरणे
मोडक सागर धरण
हे धरण वैतरणा नदीवर बांधलेले असून मुंबईला पाणी पुरवठा करणाऱ्या प्रमुख धरणांपैकी एक आहे.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: वैतरणा नदीचा उगम नाशिक जिल्ह्यातील त्र्यंबकेश्वर येथे होतो.
स्पष्टीकरण: वैतरणा ही पश्चिम वाहिनी नदी असल्याने ती अरबी समुद्राला मिळते.
स्पष्टीकरण: वैतरणा नदीची एकूण लांबी सुमारे १५४ किमी आहे.
स्पष्टीकरण: पिंजाळ ही वैतरणा नदीची प्रमुख उपनदी आहे.
स्पष्टीकरण: मोडक सागर धरण वैतरणा नदीवर बांधलेले आहे.
स्पष्टीकरण: वैतरणा नदी नाशिक आणि पालघर या दोन जिल्ह्यांतून वाहते.
स्पष्टीकरण: वैतरणा नदीवरील धरणांतून मुंबईला मोठ्या प्रमाणात पाणीपुरवठा होतो.
स्पष्टीकरण: वैतरणा ही पश्चिम वाहिनी नदी आहे.
स्पष्टीकरण: तानसा ही वैतरणा नदीची उपनदी आहे.
स्पष्टीकरण: कोकण किनारपट्टी आणि वैतरणा खोऱ्यात भात हे प्रमुख पीक घेतले जाते.
स्पष्टीकरण: मध्य वैतरणा प्रकल्प पालघर जिल्ह्यात स्थित आहे.
स्पष्टीकरण: वैतरणा नदी पश्चिमेकडे वाहते.
स्पष्टीकरण: वैतरणा नदीचा उगम सह्याद्री पर्वतरांगेत होतो.
स्पष्टीकरण: वैतरणा नदी पालघर जिल्ह्यासाठी अत्यंत महत्त्वाची आहे.
स्पष्टीकरण: कोकण किनारपट्टीच्या भागात सदाहरित वने आढळतात.
स्पष्टीकरण: वैतरणा नदी पालघर जवळ अरबी समुद्राला मिळते.
स्पष्टीकरण: सूर्या नदी पालघर जिल्ह्यातून वाहते.
स्पष्टीकरण: कोकण किनारपट्टीवर मान्सूनमध्ये खूप जास्त पाऊस पडतो.
स्पष्टीकरण: वैतरणा नदीचा उपयोग प्रामुख्याने पिण्यासाठी आणि सिंचनासाठी केला जातो.
स्पष्टीकरण: कोकण किनारपट्टीवर प्रामुख्याने जांभी मृदा आढळते.