गोदावरी नदी प्रणाली: महाराष्ट्राची जीवनवाहिनी | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
गोदावरी नदी प्रणाली: महाराष्ट्राची जीवनवाहिनी
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
गोदावरी ही महाराष्ट्रातील सर्वात लांब आणि महत्त्वाची नदी आहे. तिला 'दक्षिण गंगा' किंवा 'वृद्ध गंगा' असेही संबोधले जाते. महाराष्ट्राच्या एकूण भौगोलिक क्षेत्रापैकी मोठा भाग गोदावरी खोऱ्याने व्यापलेला आहे.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
नदी ज्या ठिकाणाहून वाहण्यास सुरुवात होते, त्याला उगम म्हणतात.
एखाद्या मुख्य नदीच्या आणि तिच्या उपनद्यांच्या प्रवाहाने व्यापलेला भूप्रदेश.
महत्त्वाचे मुद्दे
- गोदावरीचा उगम त्र्यंबकेश्वर (नाशिक) येथे होतो.
- महाराष्ट्रातील एकूण लांबी ६६८ किमी आहे.
- गोदावरीला 'दक्षिण गंगा' म्हणतात.
- गोदावरीच्या प्रमुख उपनद्या: प्रवरा, मुळा, मांजरा, दुधना, पैनगंगा, वर्धा, वैनगंगा.
- गोदावरी नदीवर जायकवाडी (पैठण) येथे 'नाथसागर' हे धरण आहे.
महत्त्वाची तथ्ये
- गोदावरीची एकूण लांबी १४६५ किमी आहे.
- पैनगंगा ही गोदावरीची सर्वात मोठी उपनदी आहे.
- गोदावरी खोरे महाराष्ट्राच्या ४९% क्षेत्र व्यापते.
- नाशिक येथे गोदावरीच्या काठी कुंभमेळा भरतो.
उदाहरणे
गोदावरीवरील प्रमुख शहरे
नाशिक, पैठण, नांदेड ही गोदावरी काठावरील प्रमुख शहरे आहेत.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: गोदावरी नदीचा उगम नाशिक जिल्ह्यातील त्र्यंबकेश्वर येथे होतो.
स्पष्टीकरण: गोदावरीला दक्षिण गंगा किंवा वृद्ध गंगा असे म्हणतात.
स्पष्टीकरण: महाराष्ट्रात गोदावरीची लांबी ६६८ किमी आहे.
स्पष्टीकरण: जायकवाडी धरण गोदावरी नदीवर पैठण येथे आहे.
स्पष्टीकरण: पैनगंगा ही गोदावरीची सर्वात मोठी उपनदी आहे.
स्पष्टीकरण: नाशिक शहर गोदावरी नदीच्या काठी वसलेले आहे.
स्पष्टीकरण: गोदावरी खोरे महाराष्ट्राच्या एकूण क्षेत्राच्या ४९% आहे.
स्पष्टीकरण: कोयना ही कृष्णा नदीची उपनदी आहे.
स्पष्टीकरण: गोदावरी नदी पश्चिमेकडून पूर्वेकडे वाहते.
स्पष्टीकरण: गोदावरी नदी बंगालच्या उपसागराला मिळते.
स्पष्टीकरण: जायकवाडी धरणाच्या जलाशयाला नाथसागर म्हणतात, जे गोदावरीवर आहे.
स्पष्टीकरण: गोदावरीची एकूण लांबी १४६५ किमी आहे.
स्पष्टीकरण: मांजरा ही गोदावरीची प्रमुख उपनदी आहे.
स्पष्टीकरण: गोदावरी नदी महाराष्ट्रातील ८ जिल्ह्यांतून वाहते.
स्पष्टीकरण: वर्धा आणि वैनगंगा यांच्या संगमानंतर तिला प्राणहिता म्हणतात.
स्पष्टीकरण: त्र्यंबकेश्वर हे गोदावरीच्या काठी वसलेले प्रसिद्ध धार्मिक स्थळ आहे.
स्पष्टीकरण: गोदावरी खोऱ्यात प्रामुख्याने सुपीक काळी मृदा आढळते.
स्पष्टीकरण: गोदावरीचा उगम ब्रह्मगिरी पर्वतावर होतो.
स्पष्टीकरण: नांदेड शहर गोदावरी नदीच्या काठी वसलेले आहे.
स्पष्टीकरण: गोदावरी खोरे प्रामुख्याने मराठवाडा आणि विदर्भाचा काही भाग व्यापते.