संयुक्त महाराष्ट्र चळवळ: एक ऐतिहासिक आढावा | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
संयुक्त महाराष्ट्र चळवळ: एक ऐतिहासिक आढावा
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
संयुक्त महाराष्ट्र चळवळ ही मराठी भाषिकांचे स्वतंत्र राज्य स्थापन करण्यासाठी झालेली एक प्रदीर्घ आणि निर्णायक चळवळ होती. या चळवळीमुळे १ मे १९६० रोजी महाराष्ट्र राज्याची निर्मिती झाली.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
मराठी भाषिकांचे स्वतंत्र राज्य स्थापन करण्यासाठी स्थापन झालेली सर्वपक्षीय संघटना.
संयुक्त महाराष्ट्र चळवळीत गोळीबारात किंवा आंदोलनात प्राण गमावलेले नागरिक.
महत्त्वाचे मुद्दे
- संयुक्त महाराष्ट्र समितीची स्थापना ६ फेब्रुवारी १९५६ रोजी झाली.
- एस. एम. जोशी हे समितीचे अध्यक्ष होते.
- आचार्य अत्रे यांनी 'मराठा' वृत्तपत्रातून चळवळीला मोठी धार दिली.
- मुंबईसह संयुक्त महाराष्ट्र झालाच पाहिजे, ही प्रमुख मागणी होती.
- १ मे १९६० रोजी महाराष्ट्र राज्याचे अधिकृत उद्घाटन झाले.
महत्त्वाची तथ्ये
- संयुक्त महाराष्ट्र परिषदेचे पहिले अधिवेशन १९४६ मध्ये बेळगाव येथे झाले.
- यशवंतराव चव्हाण हे महाराष्ट्र राज्याचे पहिले मुख्यमंत्री होते.
- चळवळीत शाहीर अमर शेख, अण्णाभाऊ साठे आणि गव्हाणकर यांनी आपल्या कलाकृतीतून जनजागृती केली.
- मुंबईचे पहिले महापौर म्हणून विठ्ठलराव कांगणे यांनी काम पाहिले.
उदाहरणे
फ्लोरा फाउंटन गोळीबार
मुंबईत झालेल्या आंदोलनादरम्यान फ्लोरा फाउंटन येथे पोलिसांनी केलेल्या गोळीबारात अनेक आंदोलक शहीद झाले, ज्यामुळे चळवळ अधिक तीव्र झाली.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: संयुक्त महाराष्ट्र समितीची स्थापना ६ फेब्रुवारी १९५६ रोजी झाली.
स्पष्टीकरण: एस. एम. जोशी हे संयुक्त महाराष्ट्र समितीचे पहिले अध्यक्ष होते.
स्पष्टीकरण: १ मे १९६० रोजी महाराष्ट्र राज्याची स्थापना झाली.
स्पष्टीकरण: प्र. के. अत्रे यांनी 'मराठा' वृत्तपत्रातून चळवळीला मोठी धार दिली.
स्पष्टीकरण: यशवंतराव चव्हाण हे महाराष्ट्र राज्याचे पहिले मुख्यमंत्री होते.
स्पष्टीकरण: संयुक्त महाराष्ट्र परिषदेचे पहिले अधिवेशन १९४६ मध्ये बेळगाव येथे भरले होते.
स्पष्टीकरण: मुंबईतील फ्लोरा फाउंटन येथे हुतात्मा चौक आहे.
स्पष्टीकरण: मराठी भाषिकांचे एक स्वतंत्र राज्य स्थापन करणे हे मुख्य उद्दिष्ट होते.
स्पष्टीकरण: केशवराव जेधे यांनी संयुक्त महाराष्ट्र चळवळीत मोलाची भूमिका बजावली.
स्पष्टीकरण: संयुक्त महाराष्ट्र समिती ही एक सर्वपक्षीय संघटना होती.
स्पष्टीकरण: ही घोषणा मराठी जनतेची प्रबळ इच्छा होती.
स्पष्टीकरण: या सर्व शाहिरांनी आपल्या कलाकृतीतून चळवळीला बळ दिले.
स्पष्टीकरण: १९६० मध्ये जवाहरलाल नेहरू हे भारताचे पंतप्रधान होते.
स्पष्टीकरण: १९५६ ते १९६० हा काळ चळवळीचा अत्यंत तीव्र काळ होता.
स्पष्टीकरण: श्रीपाद अमृत डांगे हे समितीचे प्रमुख नेते आणि सचिव होते.
स्पष्टीकरण: नागपूर कराराद्वारे विदर्भाचा समावेश महाराष्ट्रात झाला.
स्पष्टीकरण: मुंबई ही महाराष्ट्राची राजधानी असावी, ही मराठी भाषिकांची मागणी होती.
स्पष्टीकरण: हे सर्व पक्ष संयुक्त महाराष्ट्र समितीमध्ये सामील होते.
स्पष्टीकरण: संयुक्त महाराष्ट्र चळवळ हेच महाराष्ट्र राज्याच्या निर्मितीचे मुख्य आंदोलन होते.
स्पष्टीकरण: ही सर्व संयुक्त महाराष्ट्र चळवळीची फलित आहेत.