महाराष्ट्राचा इतिहास: आदिलशाही सत्ता | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
महाराष्ट्राचा इतिहास: आदिलशाही सत्ता
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
बहमनी साम्राज्याच्या विघटनानंतर निर्माण झालेल्या पाच शाही राज्यांपैकी 'आदिलशाही' ही एक महत्त्वाची सत्ता होती. विजापूरच्या आदिलशाहीचा महाराष्ट्राच्या इतिहासावर, विशेषतः छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या स्वराज्य स्थापनेच्या काळात मोठा प्रभाव होता.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
दख्खनमधील एक मोठी मुस्लिम सत्ता, ज्याच्या विघटनातून आदिलशाही, निजामशाही, कुतुबशाही, इमादशाही आणि बरीदशाही या पाच सत्ता निर्माण झाल्या.
राजाकडून सरदारांना लष्करी सेवा किंवा प्रशासकीय कामाच्या बदल्यात दिलेला जमिनीचा तुकडा किंवा महसूल गोळा करण्याचा अधिकार.
महत्त्वाचे मुद्दे
- आदिलशाहीची स्थापना १४९० मध्ये युसूफ आदिलशाहने केली.
- विजापूर ही आदिलशाहीची राजधानी होती.
- इब्राहिम आदिलशाह (दुसरा) याला 'जगद्गुरु' आणि 'अबला बाबा' म्हणून ओळखले जाते.
- आदिलशाहीच्या काळात विजापूरमध्ये 'गोल घुमट' ही वास्तू उभारली गेली.
- शहाजीराजे भोसले हे आदिलशाहीचे एक निष्ठावान आणि पराक्रमी सरदार होते.
महत्त्वाची तथ्ये
- गोल घुमट हे जगातील दुसऱ्या क्रमांकाचे सर्वात मोठे घुमट आहे.
- आदिलशाहीचा शेवट १६८६ मध्ये औरंगजेबाने विजापूर जिंकून केला.
- आदिलशाहीच्या काळात मराठी भाषेचा प्रशासनात वापर वाढला होता.
- इब्राहिम आदिलशाह (दुसरा) याने 'किताब-ए-नवरस' हा ग्रंथ लिहिला.
उदाहरणे
अफजलखानाची स्वारी
शिवाजी महाराजांचा बंदोबस्त करण्यासाठी आदिलशाहीने अफजलखानाला पाठवले होते, ज्याचा महाराजांनी प्रतापगडाच्या पायथ्याशी वध केला.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: युसूफ आदिलशाह याने १४९० मध्ये विजापूर येथे आदिलशाहीची स्थापना केली.
स्पष्टीकरण: विजापूर ही आदिलशाहीची राजधानी होती.
स्पष्टीकरण: इब्राहिम आदिलशाह (दुसरा) याला त्याच्या उदार धोरणामुळे 'जगद्गुरु' म्हटले जाते.
स्पष्टीकरण: गोल घुमट विजापूर येथे स्थित आहे.
स्पष्टीकरण: १६८६ मध्ये औरंगजेबाने विजापूर जिंकून आदिलशाहीचा शेवट केला.
स्पष्टीकरण: शहाजीराजे भोसले हे आदिलशाहीचे एक प्रमुख सरदार होते.
स्पष्टीकरण: अफजलखानाचा वध प्रतापगडाच्या पायथ्याशी झाला.
स्पष्टीकरण: बहमनी साम्राज्याच्या विघटनानंतर आदिलशाही निर्माण झाली.
स्पष्टीकरण: इब्राहिम आदिलशाह (दुसरा) याने 'किताब-ए-नवरस' हा ग्रंथ लिहिला.
स्पष्टीकरण: आदिलशाहीच्या काळात मराठी भाषेचा प्रशासनात मोठ्या प्रमाणावर वापर केला जात असे.
स्पष्टीकरण: आदिलशाहीचा काळ १४९० ते १६८६ असा आहे.
स्पष्टीकरण: अली आदिलशाह (दुसरा) याच्या काळात अफजलखानाची स्वारी झाली होती.
स्पष्टीकरण: गोल घुमट हे इंडो-इस्लामिक वास्तुकलेचे उत्कृष्ट उदाहरण आहे.
स्पष्टीकरण: आदिलशाही ही दख्खनमधील एक प्रमुख सत्ता होती.
स्पष्टीकरण: देशमुख आणि देशपांडे हे महसूल गोळा करण्याचे काम पाहत असत.
स्पष्टीकरण: विजापूरला त्याच्या वैभवामुळे 'दख्खनची राणी' असे म्हटले जात असे.
स्पष्टीकरण: आदिलशाही ही एक मुस्लिम सत्ता होती, परंतु त्यांनी इतर धर्मांनाही सहिष्णुता दाखवली होती.
स्पष्टीकरण: शिवाजी महाराजांनी १६४६ मध्ये तोरणा किल्ला जिंकून स्वराज्याची सुरुवात केली.
स्पष्टीकरण: इब्राहिम रौझा ही वास्तू इब्राहिम आदिलशाह (दुसरा) याने बांधली.
स्पष्टीकरण: आदिलशाही आणि नंतर मराठा साम्राज्यातही लष्करी प्रमुखाला 'सरनौबत' म्हटले जात असे.