सह्याद्री पर्वत रांग: महाराष्ट्राचा कणा | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
सह्याद्री पर्वत रांग: महाराष्ट्राचा कणा
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
सह्याद्री पर्वत, ज्याला पश्चिम घाट असेही म्हणतात, हा महाराष्ट्राच्या भौगोलिक रचनेचा मुख्य आधारस्तंभ आहे. हा पर्वत महाराष्ट्राच्या पश्चिम किनारपट्टीला समांतर धावतो आणि राज्याच्या हवामानावर व पर्जन्यमानावर मोठा प्रभाव पाडतो.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
महाराष्ट्राच्या पश्चिम भागात उत्तर-दक्षिण पसरलेली पर्वत रांग, जिला पश्चिम घाट असेही म्हणतात.
दोन डोंगरांच्या दरम्यान असलेला नैसर्गिक रस्ता किंवा खिंड, ज्याचा वापर दळणवळणासाठी केला जातो.
महत्त्वाचे मुद्दे
- सह्याद्रीची महाराष्ट्रातील लांबी ६५० किमी आहे.
- सह्याद्रीचे सर्वोच्च शिखर 'कळसूबाई' (१६४६ मीटर) हे अहमदनगर जिल्ह्यात आहे.
- सह्याद्री हा जलविभाजक म्हणून काम करतो.
- सह्याद्रीच्या पश्चिम उतारावर सदाहरित वने आढळतात.
- सह्याद्रीमध्ये अनेक थंड हवेची ठिकाणे आहेत (उदा. महाबळेश्वर, माथेरान).
महत्त्वाची तथ्ये
- सह्याद्रीची सरासरी उंची ९०० ते १२०० मीटर आहे.
- कळसूबाई हे महाराष्ट्रातील सर्वात उंच शिखर आहे.
- सह्याद्रीच्या रांगांमुळे कोकण आणि पठारी प्रदेशाचे हवामान वेगळे असते.
- सह्याद्रीमध्ये अनेक अभयारण्ये आणि राष्ट्रीय उद्याने आहेत (उदा. कोयना, चांदोली).
उदाहरणे
प्रमुख घाट
थळ घाट (कसारा घाट) - मुंबई-नाशिक; बोर घाट (खंडाळा घाट) - मुंबई-पुणे; आंबा घाट - कोल्हापूर-रत्नागिरी.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: कळसूबाई हे महाराष्ट्रातील सर्वात उंच शिखर असून त्याची उंची १६४६ मीटर आहे.
स्पष्टीकरण: सह्याद्री हा एक ठोकळा पर्वत (Block Mountain) आहे.
स्पष्टीकरण: मुंबई-नाशिक मार्ग थळ (कसारा) घाटातून जातो.
स्पष्टीकरण: सह्याद्रीची महाराष्ट्रातील लांबी सुमारे ६५० किमी आहे.
स्पष्टीकरण: बोर घाट मुंबई आणि पुणे या शहरांना जोडतो.
स्पष्टीकरण: सह्याद्रीच्या पश्चिम उतारावर जास्त पाऊस पडत असल्याने तिथे सदाहरित वने आढळतात.
स्पष्टीकरण: साल्हेर हे महाराष्ट्रातील दुसऱ्या क्रमांकाचे उंच शिखर आहे.
स्पष्टीकरण: सह्याद्रीला पश्चिम घाट (Western Ghats) असेही म्हणतात.
स्पष्टीकरण: आंबा घाट कोल्हापूर आणि रत्नागिरी जिल्ह्यांना जोडतो.
स्पष्टीकरण: सह्याद्री पर्वत रांग उत्तर-दक्षिण दिशेला पसरलेली आहे.
स्पष्टीकरण: सह्याद्रीच्या पश्चिम उतारावर मान्सूनचे वारे अडकल्यामुळे सर्वाधिक पाऊस पडतो.
स्पष्टीकरण: कुंभार्ली घाट कराड आणि चिपळूण यांना जोडतो.
स्पष्टीकरण: महाबळेश्वर हे सातारा जिल्ह्यात आहे.
स्पष्टीकरण: सह्याद्रीच्या पर्जन्यछायेच्या प्रदेशामुळे पठारी भाग कोरडा राहतो.
स्पष्टीकरण: फोंडा घाट कोल्हापूर आणि पणजी (गोवा) यांना जोडतो.
स्पष्टीकरण: गोदावरी नदीचा उगम सह्याद्रीच्या रांगेत त्र्यंबकेश्वर येथे होतो.
स्पष्टीकरण: सह्याद्रीची सरासरी उंची ९०० ते १२०० मीटर आहे.
स्पष्टीकरण: माथेरान हे रायगड जिल्ह्यात आहे.
स्पष्टीकरण: सह्याद्री पर्वत रांग ही महाराष्ट्रातील प्रमुख जलविभाजक आहे.
स्पष्टीकरण: हरिश्चंद्रगड हे शिखर अहमदनगर जिल्ह्यात आहे.