मराठवाडा विभाग: भौगोलिक आणि प्रशासकीय अभ्यास | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
मराठवाडा विभाग: भौगोलिक आणि प्रशासकीय अभ्यास
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
मराठवाडा हा महाराष्ट्रातील एक महत्त्वाचा प्रशासकीय विभाग आहे. ऐतिहासिकदृष्ट्या निजाम राजवटीचा भाग असलेला हा प्रदेश भौगोलिकदृष्ट्या गोदावरी खोऱ्यात वसलेला आहे. स्पर्धा परीक्षांच्या दृष्टीने या विभागाची भौगोलिक रचना, नद्या आणि जिल्हे अत्यंत महत्त्वाचे आहेत.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
महाराष्ट्रातील एक प्रशासकीय विभाग जो गोदावरी नदीच्या खोऱ्यात वसलेला आहे.
गोदावरी नदी आणि तिच्या उपनद्यांनी व्यापलेला सुपीक प्रदेश.
महत्त्वाचे मुद्दे
- मराठवाडा विभागात एकूण ८ जिल्हे आहेत.
- छत्रपती संभाजीनगर हे या विभागाचे प्रशासकीय मुख्यालय आहे.
- गोदावरी नदी या विभागाची जीवनवाहिनी आहे.
- या विभागात प्रामुख्याने काळी कसदार मृदा आढळते.
- नांदेड हे शहर गोदावरी नदीच्या काठावर वसलेले आहे.
महत्त्वाची तथ्ये
- मराठवाडा मुक्ती संग्राम दिन १७ सप्टेंबर रोजी साजरा केला जातो.
- लातूर जिल्हा हा सोयाबीन उत्पादनासाठी प्रसिद्ध आहे.
- परभणी जिल्ह्याला 'ज्वारीचे कोठार' म्हटले जाते.
- जालना जिल्हा हा बियाणे उत्पादनासाठी ओळखला जातो.
उदाहरणे
प्रमुख नद्या
गोदावरी, मांजरा, पूर्णा, दुधना आणि पैनगंगा या मराठवाड्यातील प्रमुख नद्या आहेत.
पर्यटन स्थळे
अजिंठा-वेरुळ लेणी (छत्रपती संभाजीनगर), नांदेडमधील सचखंड गुरुद्वारा आणि औंढा नागनाथ (हिंगोली) ही प्रमुख स्थळे आहेत.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: मराठवाडा विभागात एकूण ८ जिल्हे आहेत.
स्पष्टीकरण: छत्रपती संभाजीनगर हे मराठवाडा विभागाचे प्रशासकीय मुख्यालय आहे.
स्पष्टीकरण: गोदावरी नदीला दक्षिण गंगा किंवा वृद्ध गंगा असे म्हणतात.
स्पष्टीकरण: १७ सप्टेंबर १९४८ रोजी मराठवाडा निजामाच्या राजवटीतून मुक्त झाला.
स्पष्टीकरण: औंढा नागनाथ हे हिंगोली जिल्ह्यात स्थित आहे.
स्पष्टीकरण: लातूर जिल्हा सोयाबीन उत्पादनासाठी प्रसिद्ध आहे.
स्पष्टीकरण: जालना जिल्हा बियाणे उत्पादनासाठी (Seed Hub) ओळखला जातो.
स्पष्टीकरण: विष्णुपुरी प्रकल्प नांदेड जिल्ह्यात गोदावरी नदीवर आहे.
स्पष्टीकरण: अजिंठा लेणी छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यात आहेत.
स्पष्टीकरण: मांजरा नदी लातूर, बीड आणि नांदेड या जिल्ह्यांतून वाहते.
स्पष्टीकरण: परभणी जिल्ह्याला ज्वारीचे कोठार म्हटले जाते.
स्पष्टीकरण: छत्रपती संभाजीनगर हा मराठवाड्यातील क्षेत्रफळाने मोठा जिल्हा आहे.
स्पष्टीकरण: जायकवाडी धरण गोदावरी नदीवर छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यात आहे.
स्पष्टीकरण: हिंगोली जिल्हा परभणी जिल्ह्यातून वेगळा होऊन निर्माण झाला.
स्पष्टीकरण: नांदेड शहर गोदावरी नदीच्या काठावर वसलेले आहे.
स्पष्टीकरण: मराठवाड्यात प्रामुख्याने काळी कसदार मृदा आढळते.
स्पष्टीकरण: बीड जिल्ह्यात कापूस, ऊस आणि सोयाबीन ही प्रमुख पिके घेतली जातात.
स्पष्टीकरण: येळदरी धरण पूर्णा नदीवर परभणी जिल्ह्यात आहे.
स्पष्टीकरण: धाराशिव जिल्ह्याचे जुने नाव उस्मानाबाद होते.
स्पष्टीकरण: मराठवाडा विभागाची सीमा कर्नाटक राज्याला लागून आहे.