MahaExam अभ्यास नोट्स

महाराष्ट्राचे प्रशासकीय विभाग | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

महाराष्ट्राचे प्रशासकीय विभाग

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

महाराष्ट्र राज्याचा कारभार सुलभतेने चालवण्यासाठी राज्याचे विविध प्रशासकीय विभागांत विभाजन करण्यात आले आहे. सध्या महाराष्ट्र राज्यात एकूण ६ प्रशासकीय विभाग आहेत.

सविस्तर माहिती

प्रशासकीय विभाग हे महसूल प्रशासनाचे मुख्य घटक आहेत. प्रत्येक विभागाचे प्रमुख 'विभागीय आयुक्त' (Divisional Commissioner) असतात. हे विभाग जिल्ह्यांच्या समूहाने बनलेले असतात. राज्याचे विभाजन ६ विभागांत केल्यामुळे जिल्हाधिकारी कार्यालयांवर नियंत्रण ठेवणे आणि सरकारी योजनांची अंमलबजावणी करणे सोपे जाते.

महत्त्वाच्या संज्ञा

प्रशासकीय विभाग

राज्याचा असा भाग ज्याचे नियंत्रण एका विभागीय आयुक्तामार्फत केले जाते.

विभागीय आयुक्त

प्रशासकीय विभागाचा सर्वोच्च प्रशासकीय अधिकारी.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • महाराष्ट्रात एकूण ६ प्रशासकीय विभाग आहेत.
  • कोकण, पुणे, नाशिक, छत्रपती संभाजीनगर (औरंगाबाद), अमरावती आणि नागपूर हे ते ६ विभाग आहेत.
  • क्षेत्रफळाच्या दृष्टीने छत्रपती संभाजीनगर हा सर्वात मोठा विभाग आहे.
  • कोकण विभागात सर्वाधिक जिल्हे (७) आहेत.
  • पुणे आणि नागपूर विभागात प्रत्येकी ५ जिल्हे आहेत.

महत्त्वाची तथ्ये

  • छत्रपती संभाजीनगर विभागात सर्वाधिक ८ जिल्हे आहेत.
  • कोकण विभागात ७ जिल्हे आहेत.
  • नाशिक विभागात ५ जिल्हे आहेत.
  • पुणे विभागात ५ जिल्हे आहेत.
  • अमरावती विभागात ५ जिल्हे आहेत.
  • नागपूर विभागात ६ जिल्हे आहेत.

उदाहरणे

कोकण विभाग

कोकण विभागात मुंबई शहर, मुंबई उपनगर, ठाणे, पालघर, रायगड, रत्नागिरी आणि सिंधुदुर्ग या ७ जिल्ह्यांचा समावेश होतो.

छत्रपती संभाजीनगर विभाग

या विभागात छत्रपती संभाजीनगर, जालना, बीड, धाराशिव, लातूर, नांदेड, परभणी आणि हिंगोली या ८ जिल्ह्यांचा समावेश होतो.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

विभागातील जिल्ह्यांची संख्या पाठ करा, कारण यावर वारंवार प्रश्न विचारले जातात.
नकाशा समोर ठेवून विभागांची रचना समजून घ्या.
सर्वात मोठा आणि सर्वात लहान विभाग लक्षात ठेवा.

⚠️ सामान्य चुका

जिल्ह्यांची संख्या आणि विभागांची संख्या यात गल्लत करणे.
विभागीय आयुक्तांच्या अधिकारांकडे दुर्लक्ष करणे.
नवीन जिल्ह्यांच्या निर्मितीनंतरच्या बदलांकडे दुर्लक्ष करणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. महाराष्ट्रात एकूण किती प्रशासकीय विभाग आहेत?
अ४
ब५
क६
ड७
योग्य उत्तर: क) ६

स्पष्टीकरण: महाराष्ट्र राज्यात एकूण ६ प्रशासकीय विभाग आहेत.
2. क्षेत्रफळाच्या दृष्टीने महाराष्ट्रातील सर्वात मोठा प्रशासकीय विभाग कोणता?
अपुणे
बनागपूर
कछत्रपती संभाजीनगर
डनाशिक
योग्य उत्तर: क) छत्रपती संभाजीनगर

स्पष्टीकरण: छत्रपती संभाजीनगर हा क्षेत्रफळाच्या दृष्टीने सर्वात मोठा विभाग आहे.
3. कोकण प्रशासकीय विभागात एकूण किती जिल्हे आहेत?
अ५
ब६
क७
ड८
योग्य उत्तर: क) ७

स्पष्टीकरण: कोकण विभागात एकूण ७ जिल्हे आहेत.
4. खालीलपैकी कोणता जिल्हा पुणे प्रशासकीय विभागात येत नाही?
अपुणे
बसातारा
कसोलापूर
डअहमदनगर
योग्य उत्तर: ड) अहमदनगर

स्पष्टीकरण: अहमदनगर जिल्हा नाशिक विभागात येतो.
5. छत्रपती संभाजीनगर विभागात एकूण किती जिल्हे आहेत?
अ६
ब७
क८
ड९
योग्य उत्तर: क) ८

स्पष्टीकरण: छत्रपती संभाजीनगर विभागात एकूण ८ जिल्हे आहेत.
6. नागपूर प्रशासकीय विभागात किती जिल्हे आहेत?
अ५
ब६
क७
ड८
योग्य उत्तर: ब) ६

स्पष्टीकरण: नागपूर विभागात एकूण ६ जिल्हे आहेत.
7. अमरावती प्रशासकीय विभागात किती जिल्हे आहेत?
अ४
ब५
क६
ड७
योग्य उत्तर: ब) ५

स्पष्टीकरण: अमरावती विभागात एकूण ५ जिल्हे आहेत.
8. नाशिक प्रशासकीय विभागात किती जिल्हे आहेत?
अ४
ब५
क६
ड७
योग्य उत्तर: ब) ५

स्पष्टीकरण: नाशिक विभागात एकूण ५ जिल्हे आहेत.
9. प्रशासकीय विभागाचे प्रमुख कोण असतात?
अजिल्हाधिकारी
बविभागीय आयुक्त
कतहसीलदार
डमुख्य सचिव
योग्य उत्तर: ब) विभागीय आयुक्त

स्पष्टीकरण: विभागीय आयुक्त हे प्रशासकीय विभागाचे प्रमुख असतात.
10. खालीलपैकी कोणता जिल्हा नाशिक विभागात येत नाही?
अनाशिक
बधुळे
कनंदुरबार
डजळगाव
योग्य उत्तर: अ) नाशिक

स्पष्टीकरण: नाशिक विभागात नाशिक, धुळे, नंदुरबार, जळगाव आणि अहमदनगर हे ५ जिल्हे येतात.
11. पुणे विभागात खालीलपैकी कोणता जिल्हा येत नाही?
अपुणे
बसातारा
कसांगली
डरत्नागिरी
योग्य उत्तर: ड) रत्नागिरी

स्पष्टीकरण: रत्नागिरी जिल्हा कोकण विभागात येतो.
12. महाराष्ट्रातील सर्वात नवीन प्रशासकीय विभाग कोणता?
अकोकण
बपुणे
कनागपूर
डयापैकी नाही
योग्य उत्तर: ड) यापैकी नाही

स्पष्टीकरण: हे सर्व विभाग जुने आहेत, नवीन विभाग निर्माण झालेला नाही.
13. बीड जिल्हा कोणत्या प्रशासकीय विभागात येतो?
अपुणे
बनाशिक
कछत्रपती संभाजीनगर
डनागपूर
योग्य उत्तर: क) छत्रपती संभाजीनगर

स्पष्टीकरण: बीड जिल्हा छत्रपती संभाजीनगर विभागात येतो.
14. भंडारा जिल्हा कोणत्या प्रशासकीय विभागात येतो?
अनागपूर
बअमरावती
कपुणे
डनाशिक
योग्य उत्तर: अ) नागपूर

स्पष्टीकरण: भंडारा जिल्हा नागपूर विभागात येतो.
15. वाशिम जिल्हा कोणत्या प्रशासकीय विभागात येतो?
अनागपूर
बअमरावती
कछत्रपती संभाजीनगर
डपुणे
योग्य उत्तर: ब) अमरावती

स्पष्टीकरण: वाशिम जिल्हा अमरावती विभागात येतो.
16. पालघर जिल्हा कोणत्या प्रशासकीय विभागात येतो?
अकोकण
बनाशिक
कपुणे
डनागपूर
योग्य उत्तर: अ) कोकण

स्पष्टीकरण: पालघर जिल्हा कोकण विभागात येतो.
17. प्रशासकीय विभागांची निर्मिती कशासाठी केली जाते?
अराजकीय फायद्यासाठी
बप्रशासकीय सोयीसाठी
कनिवडणुकीसाठी
डयापैकी नाही
योग्य उत्तर: ब) प्रशासकीय सोयीसाठी

स्पष्टीकरण: प्रशासकीय सोयीसाठी आणि कारभार सुलभ करण्यासाठी विभागांची निर्मिती केली जाते.
18. खालीलपैकी कोणत्या विभागात सर्वाधिक जिल्हे आहेत?
अकोकण
बपुणे
कछत्रपती संभाजीनगर
डनागपूर
योग्य उत्तर: क) छत्रपती संभाजीनगर

स्पष्टीकरण: छत्रपती संभाजीनगर विभागात ८ जिल्हे आहेत, जे सर्वाधिक आहेत.
19. नंदुरबार जिल्हा कोणत्या विभागात येतो?
अनाशिक
बकोकण
कपुणे
डअमरावती
योग्य उत्तर: अ) नाशिक

स्पष्टीकरण: नंदुरबार जिल्हा नाशिक विभागात येतो.
20. वर्धा जिल्हा कोणत्या प्रशासकीय विभागात येतो?
अनागपूर
बअमरावती
कपुणे
डनाशिक
योग्य उत्तर: अ) नागपूर

स्पष्टीकरण: वर्धा जिल्हा नागपूर विभागात येतो.