महाराष्ट्र अर्थव्यवस्था: कापूस उत्पादन आणि महत्त्व | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
महाराष्ट्र अर्थव्यवस्था: कापूस उत्पादन आणि महत्त्व
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
महाराष्ट्र हे भारतातील कापूस उत्पादक प्रमुख राज्यांपैकी एक आहे. कापूस हे महाराष्ट्रातील एक महत्त्वाचे नगदी पीक असून, राज्याच्या ग्रामीण अर्थव्यवस्थेत आणि वस्त्रोद्योग क्षेत्रात याचे स्थान अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
जे पीक प्रामुख्याने विक्रीसाठी आणि नफा मिळवण्यासाठी पिकवले जाते, त्याला नगदी पीक म्हणतात.
कापसाच्या आर्थिक महत्त्वामुळे त्याला 'पांढरे सोने' असे संबोधले जाते.
महत्त्वाचे मुद्दे
- विदर्भ हा कापसाचा मुख्य उत्पादक विभाग आहे.
- कापूस खरेदीसाठी 'महाराष्ट्र राज्य सहकारी कापूस पणन महासंघ' कार्यरत आहे.
- कापसाला 'पांढरे सोने' असे म्हणतात.
- कापूस हे खरीप हंगामातील पीक आहे.
- कापसाच्या उत्पादनासाठी मध्यम ते भारी काळी जमीन उपयुक्त असते.
महत्त्वाची तथ्ये
- महाराष्ट्र राज्य सहकारी कापूस पणन महासंघाची स्थापना १९८४ मध्ये झाली.
- कापूस एकाधिकार खरेदी योजना महाराष्ट्रात राबवली जाते.
- कापसाच्या बियाण्यांना 'बीटी कॉटन' (Bt Cotton) म्हणून ओळखले जाते.
- कापूस हे तंतू देणारे पीक आहे.
उदाहरणे
कापूस उत्पादक जिल्हे
यवतमाळ, अकोला, बुलढाणा, जळगाव आणि नांदेड हे महाराष्ट्रातील प्रमुख कापूस उत्पादक जिल्हे आहेत.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: कापसाच्या आर्थिक महत्त्वामुळे त्याला 'पांढरे सोने' असे म्हणतात.
स्पष्टीकरण: कापूस हे प्रामुख्याने खरीप हंगामातील पीक आहे.
स्पष्टीकरण: महाराष्ट्र राज्य सहकारी कापूस पणन महासंघाची स्थापना १९८४ मध्ये झाली.
स्पष्टीकरण: विदर्भ विभाग हा कापूस उत्पादनासाठी महाराष्ट्रात अग्रगण्य आहे.
स्पष्टीकरण: कापसाच्या वाढीसाठी काळी कसदार जमीन अत्यंत पोषक असते.
स्पष्टीकरण: महाराष्ट्र राज्य सहकारी कापूस पणन महासंघाचे मुख्यालय नागपूर येथे आहे.
स्पष्टीकरण: कापूस हे विक्रीसाठी पिकवले जाणारे नगदी पीक आहे.
स्पष्टीकरण: कापसाच्या सुधारित बियाण्यांना बीटी कॉटन (Bt Cotton) म्हणतात.
स्पष्टीकरण: यवतमाळ हा महाराष्ट्रातील प्रमुख कापूस उत्पादक जिल्हा आहे.
स्पष्टीकरण: कापसाचा मुख्य उपयोग कापड उद्योगात होतो.
स्पष्टीकरण: कापूस पणन महासंघाचे मुख्य कार्य शेतकऱ्यांकडून कापूस खरेदी करणे हे आहे.
स्पष्टीकरण: कापसाला उष्ण आणि दमट हवामान पोषक असते.
स्पष्टीकरण: कापूस हे तंतू (Fiber) देणारे पीक आहे.
स्पष्टीकरण: कापूस एकाधिकार खरेदी योजना १९७२ मध्ये सुरू झाली.
स्पष्टीकरण: कापसावर बोंडअळी, मावा आणि तुडतुडे यांसारख्या किडींचा प्रादुर्भाव होतो.
स्पष्टीकरण: महाराष्ट्र कापूस उत्पादनात भारतात आघाडीच्या राज्यांपैकी एक आहे.
स्पष्टीकरण: कापसाच्या बियाण्यांपासून (सरकी) तेल काढले जाते.
स्पष्टीकरण: कापूस पणन महासंघाचे कार्यक्षेत्र संपूर्ण महाराष्ट्र राज्य आहे.
स्पष्टीकरण: कापसाला मध्यम पावसाची गरज असते.
स्पष्टीकरण: कापूस हा वस्त्रोद्योगाचा मुख्य कच्चा माल आहे.