MahaExam अभ्यास नोट्स

महाराष्ट्राची राज्य प्रतीके: एक अभ्यास | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

महाराष्ट्राची राज्य प्रतीके: एक अभ्यास

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

कोणत्याही राज्याची ओळख त्याच्या राज्य प्रतीकांमुळे होते. महाराष्ट्र राज्याची स्वतःची विशिष्ट राज्य प्रतीके आहेत, जी राज्याचा वारसा, निसर्ग आणि संस्कृती दर्शवतात. स्पर्धा परीक्षांच्या दृष्टीने ही माहिती अत्यंत महत्त्वाची आहे.

सविस्तर माहिती

महाराष्ट्र राज्याने आपल्या नैसर्गिक संपदेचे जतन करण्यासाठी विविध राज्य प्रतीके घोषित केली आहेत. यामध्ये राज्य प्राणी, पक्षी, फूल, फळ, फुलपाखरू आणि वृक्ष यांचा समावेश होतो. ही प्रतीके राज्याच्या जैवविविधतेचे प्रतीक आहेत.

महत्त्वाच्या संज्ञा

राज्य प्रतीक

राज्याची ओळख, संस्कृती आणि नैसर्गिक वारसा दर्शवण्यासाठी अधिकृतपणे निवडलेली चिन्हे किंवा सजीव.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • राज्य प्राणी: शेकरू (Ratufa indica)
  • राज्य पक्षी: हरियाल (Yellow-footed Green Pigeon)
  • राज्य फूल: जारुल (Lagerstroemia speciosa)
  • राज्य फळ: आंबा (Alphonso/हापूस)
  • राज्य फुलपाखरू: ब्लू मॉर्मन (Blue Mormon)
  • राज्य वृक्ष: आंबा (Mangifera indica)

महत्त्वाची तथ्ये

  • महाराष्ट्र हे भारतातील पहिले राज्य आहे ज्याने 'राज्य फुलपाखरू' घोषित केले (ब्लू मॉर्मन).
  • जारुल या फुलाला 'ताम्रण' असेही म्हणतात.
  • हरियाल हा पक्षी प्रामुख्याने वडाच्या आणि पिंपळाच्या झाडावर राहतो.
  • राज्य फळ म्हणून आंबा घोषित केल्यामुळे कोकणच्या हापूस आंब्याला जागतिक ओळख मिळाली आहे.

उदाहरणे

शेकरूचे अधिवास

शेकरू हा प्राणी प्रामुख्याने भीमाशंकर अभयारण्यात आढळतो, म्हणून त्याला 'भीमाशंकरचा शेकरू' असेही म्हणतात.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

राज्य प्रतीकांचे शास्त्रीय नाव लक्षात ठेवा, कारण परीक्षेत ते विचारले जाऊ शकते.
राज्य फुलपाखरू घोषित करणारे महाराष्ट्र हे पहिले राज्य आहे, हा मुद्दा लक्षात ठेवा.
राज्य वृक्ष आणि राज्य फळ दोन्ही 'आंबा' आहेत, यात गोंधळ करू नका.

⚠️ सामान्य चुका

राज्य पक्षी म्हणून 'मोर' किंवा 'चिमणी' असा चुकीचा अंदाज लावणे.
राज्य फुलपाखरू आणि राज्य फूल यामध्ये गल्लत करणे.
शास्त्रीय नावांकडे दुर्लक्ष करणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. महाराष्ट्राचा राज्य प्राणी कोणता आहे?
अवाघ
बशेकरू
कबिबट्या
डहरिण
योग्य उत्तर: ब) शेकरू

स्पष्टीकरण: शेकरू (Ratufa indica) हा महाराष्ट्राचा अधिकृत राज्य प्राणी आहे.
2. महाराष्ट्राचा राज्य पक्षी कोणता आहे?
अमोर
बहरियाल
ककोकीळ
डपोपट
योग्य उत्तर: ब) हरियाल

स्पष्टीकरण: हरियाल (Yellow-footed Green Pigeon) हा महाराष्ट्राचा राज्य पक्षी आहे.
3. महाराष्ट्राचे राज्य फूल कोणते आहे?
अगुलाब
बकमळ
कजारुल
डझेंडू
योग्य उत्तर: क) जारुल

स्पष्टीकरण: जारुल (Lagerstroemia speciosa) हे महाराष्ट्राचे राज्य फूल आहे.
4. महाराष्ट्राचे राज्य फुलपाखरू कोणते आहे?
अब्लू मॉर्मन
बकॉमन मॉर्मन
कग्रास ज्वेल
डब्लू पॅनसी
योग्य उत्तर: अ) ब्लू मॉर्मन

स्पष्टीकरण: ब्लू मॉर्मन हे महाराष्ट्राचे राज्य फुलपाखरू आहे.
5. महाराष्ट्राचे राज्य फळ कोणते आहे?
अपेरू
बआंबा
कफणस
डचिकू
योग्य उत्तर: ब) आंबा

स्पष्टीकरण: आंबा हे महाराष्ट्राचे राज्य फळ आहे.
6. महाराष्ट्राचा राज्य वृक्ष कोणता आहे?
अवड
बपिंपळ
कआंबा
डकडुलिंब
योग्य उत्तर: क) आंबा

स्पष्टीकरण: आंबा (Mangifera indica) हा महाराष्ट्राचा राज्य वृक्ष आहे.
7. राज्य फुलपाखरू घोषित करणारे भारतातील पहिले राज्य कोणते?
अकर्नाटक
बमहाराष्ट्र
ककेरळ
डतमिळनाडू
योग्य उत्तर: ब) महाराष्ट्र

स्पष्टीकरण: महाराष्ट्र हे राज्य फुलपाखरू घोषित करणारे भारतातील पहिले राज्य आहे.
8. शेकरू हा प्राणी प्रामुख्याने कोणत्या अभयारण्यात आढळतो?
अताडोबा
बभीमाशंकर
कपेंच
डमेळघाट
योग्य उत्तर: ब) भीमाशंकर

स्पष्टीकरण: शेकरू प्रामुख्याने भीमाशंकर अभयारण्यात आढळतो.
9. जारुल या फुलाला दुसऱ्या कोणत्या नावाने ओळखले जाते?
अताम्रण
बबकुळ
कचाफा
डपारिजातक
योग्य उत्तर: अ) ताम्रण

स्पष्टीकरण: जारुल या फुलाला ताम्रण असेही म्हणतात.
10. हरियाल पक्षी प्रामुख्याने कोणत्या झाडावर आढळतो?
अआंबा
बवड
कनिलगिरी
डबाभूळ
योग्य उत्तर: ब) वड

स्पष्टीकरण: हरियाल पक्षी प्रामुख्याने वडाच्या आणि पिंपळाच्या झाडावर राहतो.
11. ब्लू मॉर्मन फुलपाखराचा रंग कोणता असतो?
अलाल
बपिवळा
ककाळा आणि निळा
डहिरवा
योग्य उत्तर: क) काळा आणि निळा

स्पष्टीकरण: ब्लू मॉर्मन हे काळ्या रंगाचे असून त्यावर निळ्या रंगाचे ठिपके असतात.
12. महाराष्ट्राचे राज्य प्रतीक म्हणून 'आंबा' कोणत्या दोन गोष्टींसाठी निवडला आहे?
अवृक्ष आणि फूल
बफळ आणि फूल
कवृक्ष आणि फळ
डवृक्ष आणि पक्षी
योग्य उत्तर: क) वृक्ष आणि फळ

स्पष्टीकरण: आंबा हा महाराष्ट्राचा राज्य वृक्ष आणि राज्य फळ दोन्ही आहे.
13. शेकरूचे शास्त्रीय नाव काय आहे?
अRatufa indica
बPanthera tigris
कPavo cristatus
डMangifera indica
योग्य उत्तर: अ) Ratufa indica

स्पष्टीकरण: शेकरूचे शास्त्रीय नाव Ratufa indica असे आहे.
14. महाराष्ट्राच्या राज्य प्रतीकांचा उद्देश काय आहे?
अकेवळ प्रसिद्धी
बजैवविविधतेचे जतन
कपर्यटन वाढवणे
डवरील सर्व
योग्य उत्तर: ड) वरील सर्व

स्पष्टीकरण: राज्य प्रतीके राज्याचा वारसा आणि जैवविविधतेचे जतन करण्यासाठी घोषित केली जातात.
15. खालीलपैकी कोणते महाराष्ट्राचे राज्य प्रतीक नाही?
अशेकरू
बहरियाल
कमोर
डजारुल
योग्य उत्तर: क) मोर

स्पष्टीकरण: मोर हा भारताचा राष्ट्रीय पक्षी आहे, महाराष्ट्राचा राज्य पक्षी नाही.
16. महाराष्ट्राचे राज्य फुलपाखरू कोणत्या वर्षी घोषित करण्यात आले?
अ2015
ब2016
क2017
ड2018
योग्य उत्तर: अ) 2015

स्पष्टीकरण: महाराष्ट्र सरकारने जून 2015 मध्ये ब्लू मॉर्मनला राज्य फुलपाखरू म्हणून घोषित केले.
17. जारुल फुलाचा रंग कोणता असतो?
अपांढरा
बजांभळा
कलाल
डपिवळा
योग्य उत्तर: ब) जांभळा

स्पष्टीकरण: जारुल फुलाचा रंग जांभळा असतो.
18. महाराष्ट्राचा राज्य प्राणी 'शेकरू' कोणत्या वर्गात येतो?
असस्तन प्राणी
बपक्षी
कसरपटणारा प्राणी
डउभयचर
योग्य उत्तर: अ) सस्तन प्राणी

स्पष्टीकरण: शेकरू हा एक सस्तन प्राणी (खार वर्गातील) आहे.
19. महाराष्ट्राच्या राज्य चिन्हात (State Emblem) कशाचा समावेश आहे?
अशिवमुद्रा
बअशोक स्तंभ
कसह्याद्री पर्वत
डआंबा
योग्य उत्तर: अ) शिवमुद्रा

स्पष्टीकरण: महाराष्ट्राच्या राज्य चिन्हात छत्रपती शिवाजी महाराजांची 'शिवमुद्रा' आहे.
20. खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
अशेकरू हा राज्य प्राणी आहे
बहरियाल हा राज्य पक्षी आहे
कआंबा हे राज्य फूल आहे
डजारुल हे राज्य फूल आहे
योग्य उत्तर: क) आंबा हे राज्य फूल आहे

स्पष्टीकरण: आंबा हे राज्य फळ आहे, फूल नाही. जारुल हे राज्य फूल आहे.