MahaExam अभ्यास नोट्स

महाराष्ट्रातील प्रमुख क्रीडा व्यक्तिमत्त्वे आणि त्यांचे योगदान | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

महाराष्ट्रातील प्रमुख क्रीडा व्यक्तिमत्त्वे आणि त्यांचे योगदान

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

महाराष्ट्र हे क्रीडा क्षेत्रात नेहमीच अग्रेसर राहिले आहे. कुस्ती, क्रिकेट, नेमबाजी, ॲथलेटिक्स आणि बुद्धिबळ यांसारख्या खेळांमध्ये महाराष्ट्रातील खेळाडूंनी राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर राज्याचा आणि देशाचा नावलौकिक वाढवला आहे.

सविस्तर माहिती

महाराष्ट्रातील क्रीडा संस्कृती अत्यंत समृद्ध आहे. छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या काळापासून कुस्तीला राजाश्रय मिळाला होता, जो आजही कोल्हापूर आणि पुणे यांसारख्या शहरांतून जोपासला जातो. आधुनिक काळात क्रिकेटमध्ये सचिन तेंडुलकर, सुनील गावस्कर, रोहित शर्मा यांसारख्या खेळाडूंनी जागतिक स्तरावर ठसा उमटवला आहे. तसेच, नेमबाजीत राही सरनोबत, बुद्धिबळात विदित गुजराती आणि ॲथलेटिक्समध्ये ललिता बाबर यांसारख्या खेळाडूंनी महाराष्ट्राचे नाव उंचावले आहे.

महत्त्वाच्या संज्ञा

शिवछत्रपती क्रीडा पुरस्कार

महाराष्ट्र शासनाकडून खेळाडूंना त्यांच्या उत्कृष्ट कामगिरीसाठी दिला जाणारा सर्वोच्च राज्यस्तरीय क्रीडा पुरस्कार.

अर्जुन पुरस्कार

क्रीडा क्षेत्रातील उत्कृष्ट कामगिरीसाठी भारत सरकारद्वारे दिला जाणारा प्रतिष्ठित राष्ट्रीय पुरस्कार.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • सचिन तेंडुलकर यांना 'भारतरत्न' हा सर्वोच्च नागरी सन्मान मिळालेला आहे.
  • खाशाबा जाधव यांनी १९५२ च्या हेलसिंकी ऑलिम्पिकमध्ये कुस्तीत भारताला पहिले वैयक्तिक ऑलिम्पिक पदक मिळवून दिले.
  • राही सरनोबत या नेमबाजीमध्ये जागतिक स्तरावर सुवर्णपदक जिंकणाऱ्या पहिल्या भारतीय महिला आहेत.
  • महाराष्ट्रात 'क्रीडा प्रबोधिनी'च्या माध्यमातून उदयोन्मुख खेळाडूंना प्रशिक्षण दिले जाते.
  • रोहित शर्मा हे भारतीय क्रिकेट संघाचे यशस्वी कर्णधार असून ते मुंबईचे प्रतिनिधित्व करतात.

महत्त्वाची तथ्ये

  • पुणे येथील बालेवाडी येथे 'श्री शिवछत्रपती क्रीडा संकुल' स्थित आहे.
  • महाराष्ट्रातील कुस्तीगीरांना 'महाराष्ट्र केसरी' ही मानाची पदवी दिली जाते.
  • ललिता बाबर यांनी २०१६ च्या रिओ ऑलिम्पिकमध्ये ३००० मीटर स्टीपलचेस शर्यतीत अंतिम फेरी गाठली होती.
  • अंजली भागवत या प्रसिद्ध नेमबाज असून त्यांनी अनेक आंतरराष्ट्रीय पदके जिंकली आहेत.

उदाहरणे

खाशाबा जाधव

सातारा जिल्ह्यातील गोळेश्वर येथील खाशाबा जाधव यांनी १९५२ च्या ऑलिम्पिकमध्ये कुस्तीत कांस्यपदक जिंकून इतिहास घडवला.

सचिन तेंडुलकर

मुंबईचे सुपुत्र सचिन तेंडुलकर यांना 'क्रिकेटचा देव' मानले जाते. त्यांनी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये १०० शतके पूर्ण केली आहेत.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

खेळाडूंचे नाव आणि त्यांचा संबंधित खेळ यांची जोडी लक्षात ठेवा.
ऑलिम्पिकमध्ये पदक जिंकणाऱ्या महाराष्ट्रातील खेळाडूंची नावे आणि त्यांचे वर्ष पाठ करा.
पुरस्कारांचे नाव आणि ते कोणत्या क्षेत्रासाठी दिले जातात हे समजून घ्या.
चालू घडामोडींमधील खेळाडूंच्या कामगिरीवर लक्ष ठेवा.

⚠️ सामान्य चुका

खेळाडूंच्या मूळ जिल्ह्याबद्दल गोंधळ होणे.
पुरस्कारांच्या नावामध्ये (उदा. अर्जुन पुरस्कार आणि शिवछत्रपती पुरस्कार) गल्लत करणे.
खेळाडूने जिंकलेल्या पदकाचे वर्ष चुकीचे लक्षात ठेवणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. भारताला ऑलिम्पिकमध्ये पहिले वैयक्तिक पदक मिळवून देणारे महाराष्ट्रातील खेळाडू कोण?
असुशील कुमार
बखाशाबा जाधव
कयोगेश्वर दत्त
डविजय कुमार
योग्य उत्तर: ब) खाशाबा जाधव

स्पष्टीकरण: खाशाबा जाधव यांनी १९५२ च्या हेलसिंकी ऑलिम्पिकमध्ये कुस्तीत कांस्यपदक जिंकले होते.
2. राही सरनोबत कोणत्या खेळाशी संबंधित आहेत?
अक्रिकेट
बकुस्ती
कनेमबाजी
डबुद्धिबळ
योग्य उत्तर: क) नेमबाजी

स्पष्टीकरण: राही सरनोबत या प्रसिद्ध भारतीय नेमबाज आहेत.
3. सचिन तेंडुलकर यांना भारतरत्न पुरस्कार कोणत्या वर्षी मिळाला?
अ२०१२
ब२०१३
क२०१४
ड२०१५
योग्य उत्तर: क) २०१४

स्पष्टीकरण: सचिन तेंडुलकर यांना २०१४ मध्ये भारतरत्न पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.
4. श्री शिवछत्रपती क्रीडा संकुल कोठे आहे?
अमुंबई
बनागपूर
कपुणे
डनाशिक
योग्य उत्तर: क) पुणे

स्पष्टीकरण: श्री शिवछत्रपती क्रीडा संकुल बालेवाडी, पुणे येथे आहे.
5. ललिता बाबर कोणत्या खेळाशी संबंधित आहेत?
अॲथलेटिक्स
बटेनिस
कबॅडमिंटन
डहॉकी
योग्य उत्तर: अ) ॲथलेटिक्स

स्पष्टीकरण: ललिता बाबर या प्रसिद्ध ॲथलीट (धावपटू) आहेत.
6. महाराष्ट्र केसरी ही स्पर्धा कोणत्या खेळाशी संबंधित आहे?
अक्रिकेट
बकुस्ती
ककबड्डी
डखो-खो
योग्य उत्तर: ब) कुस्ती

स्पष्टीकरण: महाराष्ट्र केसरी ही कुस्ती स्पर्धा आहे.
7. अंजली भागवत कोणत्या खेळासाठी प्रसिद्ध आहेत?
अनेमबाजी
बतिरंदाजी
कटेनिस
डटेबल टेनिस
योग्य उत्तर: अ) नेमबाजी

स्पष्टीकरण: अंजली भागवत या जागतिक दर्जाच्या नेमबाज आहेत.
8. रोहित शर्मा कोणत्या खेळाशी संबंधित आहेत?
अफुटबॉल
बक्रिकेट
कहॉकी
डव्हॉलीबॉल
योग्य उत्तर: ब) क्रिकेट

स्पष्टीकरण: रोहित शर्मा हे भारतीय क्रिकेट संघाचे खेळाडू आहेत.
9. विदित गुजराती हे कोणत्या खेळातील खेळाडू आहेत?
अबुद्धिबळ
बकॅरम
कबिलियर्ड्स
डस्नूकर
योग्य उत्तर: अ) बुद्धिबळ

स्पष्टीकरण: विदित गुजराती हे ग्रँडमास्टर बुद्धिबळपटू आहेत.
10. महाराष्ट्रातील खेळाडूंना दिला जाणारा सर्वोच्च राज्यस्तरीय पुरस्कार कोणता?
अअर्जुन पुरस्कार
बशिवछत्रपती क्रीडा पुरस्कार
कद्रोणाचार्य पुरस्कार
डराजीव गांधी खेलरत्न
योग्य उत्तर: ब) शिवछत्रपती क्रीडा पुरस्कार

स्पष्टीकरण: शिवछत्रपती क्रीडा पुरस्कार हा महाराष्ट्र शासनाचा सर्वोच्च क्रीडा पुरस्कार आहे.
11. सुनील गावस्कर हे कोणत्या खेळाशी संबंधित आहेत?
अक्रिकेट
बटेनिस
कबॅडमिंटन
डकुस्ती
योग्य उत्तर: अ) क्रिकेट

स्पष्टीकरण: सुनील गावस्कर हे महान भारतीय क्रिकेटपटू आहेत.
12. निखिल कानेटकर कोणत्या खेळाशी संबंधित आहेत?
अबॅडमिंटन
बटेनिस
कक्रिकेट
डहॉकी
योग्य उत्तर: अ) बॅडमिंटन

स्पष्टीकरण: निखिल कानेटकर हे प्रसिद्ध बॅडमिंटनपटू आहेत.
13. महाराष्ट्रातील कोणत्या शहराला 'कुस्तीची पंढरी' म्हटले जाते?
अपुणे
बकोल्हापूर
कसातारा
डसांगली
योग्य उत्तर: ब) कोल्हापूर

स्पष्टीकरण: कोल्हापूरला कुस्तीची पंढरी मानले जाते.
14. स्वप्ना बर्मन ही खेळाडू कोणत्या खेळाशी संबंधित आहे?
अहेप्टाथलॉन
बनेमबाजी
ककुस्ती
डक्रिकेट
योग्य उत्तर: अ) हेप्टाथलॉन

स्पष्टीकरण: स्वप्ना बर्मन ही हेप्टाथलॉन खेळाडू आहे.
15. दिलीप वेंगसरकर हे कोणत्या खेळाशी संबंधित आहेत?
अक्रिकेट
बहॉकी
कफुटबॉल
डटेनिस
योग्य उत्तर: अ) क्रिकेट

स्पष्टीकरण: दिलीप वेंगसरकर हे माजी भारतीय क्रिकेटपटू आहेत.
16. महाराष्ट्रातील कोणत्या खेळाडूला 'द वॉल' म्हणून ओळखले जाते?
असचिन तेंडुलकर
बराहुल द्रविड
कसुनील गावस्कर
डअजिंक्य रहाणे
योग्य उत्तर: ब) राहुल द्रविड

स्पष्टीकरण: राहुल द्रविड यांना 'द वॉल' म्हटले जाते (जरी ते मूळचे इंदूरचे असले तरी, त्यांचा क्रिकेट प्रवास मुंबईशी संबंधित आहे).
17. क्रीडा प्रबोधिनी ही संस्था कोठे आहे?
अपुणे
बमुंबई
कनागपूर
डऔरंगाबाद
योग्य उत्तर: अ) पुणे

स्पष्टीकरण: क्रीडा प्रबोधिनीचे मुख्य केंद्र पुणे येथे आहे.
18. अजिंक्य रहाणे कोणत्या खेळाशी संबंधित आहेत?
अक्रिकेट
बटेनिस
कबॅडमिंटन
डकुस्ती
योग्य उत्तर: अ) क्रिकेट

स्पष्टीकरण: अजिंक्य रहाणे हे भारतीय क्रिकेटपटू आहेत.
19. महाराष्ट्रातील कोणत्या खेळाडूने पॅरालिम्पिकमध्ये पदक जिंकले आहे?
असुहास यतिराज
बदेवेंद्र झाझरिया
कमरिअप्पन थंगावेलू
डदीपा मलिक
योग्य उत्तर: अ) सुहास यतिराज

स्पष्टीकरण: सुहास यतिराज हे महाराष्ट्रातील (नोएडा येथे कार्यरत) पॅरा-बॅडमिंटनपटू आहेत.
20. खालीलपैकी कोणता खेळाडू बुद्धिबळपटू नाही?
अविदित गुजराती
बअभिजीत कुंटे
कप्रवीण ठिपसे
डरोहित शर्मा
योग्य उत्तर: ड) रोहित शर्मा

स्पष्टीकरण: रोहित शर्मा हे क्रिकेटपटू आहेत, इतर तिघे बुद्धिबळपटू आहेत.