MahaExam अभ्यास नोट्स

महाराष्ट्र भूषण पुरस्कार: सविस्तर अभ्यास | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

महाराष्ट्र भूषण पुरस्कार: सविस्तर अभ्यास

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

महाराष्ट्र भूषण हा महाराष्ट्र शासनाचा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार आहे. हा पुरस्कार विविध क्षेत्रांत उल्लेखनीय कामगिरी करणाऱ्या व्यक्तींना दिला जातो.

सविस्तर माहिती

महाराष्ट्र भूषण पुरस्काराची सुरुवात १९९६ मध्ये झाली. हा पुरस्कार साहित्य, कला, क्रीडा, पत्रकारिता, समाजसेवा, विज्ञान आणि प्रशासन अशा विविध क्षेत्रांत अतुलनीय योगदान देणाऱ्या व्यक्तींना दिला जातो. सुरुवातीला हा पुरस्कार दरवर्षी दिला जात असे, मात्र नंतरच्या काळात काही वर्षे पुरस्कार देण्यात आला नाही. या पुरस्काराचे स्वरूप १० लाख रुपये रोख, मानचिन्ह आणि मानपत्र असे आहे.

महत्त्वाच्या संज्ञा

महाराष्ट्र भूषण

महाराष्ट्र शासनाकडून दिला जाणारा सर्वोच्च नागरी सन्मान.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • पुरस्काराची सुरुवात: १९९६
  • प्रथम विजेते: पु. ल. देशपांडे (साहित्य)
  • पुरस्काराचे स्वरूप: १० लाख रुपये, मानचिन्ह आणि मानपत्र
  • निवड समिती: मुख्यमंत्र्यांच्या अध्यक्षतेखालील समितीद्वारे निवड केली जाते.

महत्त्वाची तथ्ये

  • २०२३ चा महाराष्ट्र भूषण पुरस्कार डॉ. दत्तात्रय नारायण धर्माधिकारी (अप्पासाहेब धर्माधिकारी) यांना देण्यात आला.
  • हा पुरस्कार मरणोत्तर दिला जात नाही.
  • पुरस्कारासाठी व्यक्तीचे महाराष्ट्रातील असणे किंवा महाराष्ट्राशी संबंधित असणे आवश्यक आहे.

उदाहरणे

साहित्य क्षेत्रातील विजेते

पु. ल. देशपांडे (१९९६) आणि विजय तेंडुलकर (१९९९) यांना साहित्यातील योगदानासाठी हा पुरस्कार मिळाला आहे.

क्रीडा क्षेत्रातील विजेते

सचिन तेंडुलकर (२००१) यांना क्रीडा क्षेत्रातील योगदानासाठी हा पुरस्कार देण्यात आला.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

पुरस्काराचे पहिले विजेते आणि सर्वात अलीकडील विजेते यांची नावे लक्षात ठेवा.
पुरस्काराची रक्कम आणि स्वरूप यावर प्रश्न विचारले जातात.
पुरस्कार कोणत्या क्षेत्रासाठी दिला जातो, हे लक्षात ठेवा.

⚠️ सामान्य चुका

महाराष्ट्र भूषण आणि पद्म पुरस्कारांमध्ये गल्लत करणे.
पुरस्काराची सुरुवात १९९५ समजणे (खरी सुरुवात १९९६ आहे).
पुरस्काराची रक्कम जुनीच लक्षात ठेवणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. महाराष्ट्र भूषण पुरस्काराची सुरुवात कोणत्या वर्षी झाली?
अ१९९५
ब१९९६
क१९९७
ड१९९८
योग्य उत्तर: ब) १९९६

स्पष्टीकरण: महाराष्ट्र भूषण पुरस्काराची सुरुवात १९९६ मध्ये झाली.
2. महाराष्ट्र भूषण पुरस्काराचे पहिले मानकरी कोण आहेत?
अलता मंगेशकर
बपु. ल. देशपांडे
कसचिन तेंडुलकर
डविजय तेंडुलकर
योग्य उत्तर: ब) पु. ल. देशपांडे

स्पष्टीकरण: पु. ल. देशपांडे यांना १९९६ मध्ये पहिला महाराष्ट्र भूषण पुरस्कार मिळाला.
3. महाराष्ट्र भूषण पुरस्काराचे सध्याचे स्वरूप काय आहे?
अ५ लाख रुपये
ब७ लाख रुपये
क१० लाख रुपये
ड१५ लाख रुपये
योग्य उत्तर: क) १० लाख रुपये

स्पष्टीकरण: सध्या या पुरस्काराचे स्वरूप १० लाख रुपये रोख असे आहे.
4. २०२३ चा महाराष्ट्र भूषण पुरस्कार कोणाला जाहीर झाला?
अअप्पासाहेब धर्माधिकारी
बबाबासाहेब पुरंदरे
कसुलोचना दीदी
डविजय भटकर
योग्य उत्तर: अ) अप्पासाहेब धर्माधिकारी

स्पष्टीकरण: २०२३ चा महाराष्ट्र भूषण पुरस्कार डॉ. दत्तात्रय नारायण धर्माधिकारी (अप्पासाहेब धर्माधिकारी) यांना देण्यात आला.
5. महाराष्ट्र भूषण पुरस्कार कोणत्या क्षेत्रासाठी दिला जात नाही?
असाहित्य
बकला
कक्रीडा
डयापैकी सर्व क्षेत्रांसाठी दिला जातो
योग्य उत्तर: ड) यापैकी सर्व क्षेत्रांसाठी दिला जातो

स्पष्टीकरण: हा पुरस्कार साहित्य, कला, क्रीडा, विज्ञान, समाजसेवा अशा विविध क्षेत्रांसाठी दिला जातो.
6. महाराष्ट्र भूषण पुरस्कारासाठी निवड समितीचे अध्यक्ष कोण असतात?
अराज्यपाल
बमुख्यमंत्री
कसांस्कृतिक कार्य मंत्री
डराष्ट्रपती
योग्य उत्तर: ब) मुख्यमंत्री

स्पष्टीकरण: निवड समितीचे अध्यक्ष मुख्यमंत्री असतात.
7. खालीलपैकी कोणाला महाराष्ट्र भूषण पुरस्कार मिळालेला नाही?
असचिन तेंडुलकर
बलता मंगेशकर
कअण्णा हजारे
डनरेंद्र मोदी
योग्य उत्तर: ड) नरेंद्र मोदी

स्पष्टीकरण: नरेंद्र मोदी यांना महाराष्ट्र भूषण पुरस्कार मिळालेला नाही.
8. महाराष्ट्र भूषण पुरस्काराचे स्वरूप काय आहे?
अकेवळ मानचिन्ह
बकेवळ रोख रक्कम
करोख रक्कम, मानचिन्ह आणि मानपत्र
डकेवळ मानपत्र
योग्य उत्तर: क) रोख रक्कम, मानचिन्ह आणि मानपत्र

स्पष्टीकरण: पुरस्कारात रोख रक्कम, मानचिन्ह आणि मानपत्र यांचा समावेश असतो.
9. महाराष्ट्र भूषण पुरस्काराची घोषणा कोण करते?
अमहाराष्ट्र शासन
बकेंद्र सरकार
कसाहित्य अकादमी
डराज्यपाल
योग्य उत्तर: अ) महाराष्ट्र शासन

स्पष्टीकरण: हा पुरस्कार महाराष्ट्र शासनाकडून दिला जातो.
10. महाराष्ट्र भूषण पुरस्कारासाठी कोणती अट महत्त्वाची आहे?
अव्यक्ती महाराष्ट्राची असावी
बव्यक्ती भारतीय असावी
कव्यक्ती परदेशी असावी
डयापैकी नाही
योग्य उत्तर: अ) व्यक्ती महाराष्ट्राची असावी

स्पष्टीकरण: पुरस्कारासाठी व्यक्तीचे महाराष्ट्राशी संबंधित असणे आवश्यक आहे.
11. २०१५ चा महाराष्ट्र भूषण पुरस्कार कोणाला मिळाला होता?
अबाबासाहेब पुरंदरे
बसुलोचना दीदी
कविजय भटकर
डअप्पासाहेब धर्माधिकारी
योग्य उत्तर: अ) बाबासाहेब पुरंदरे

स्पष्टीकरण: २०१५ मध्ये बाबासाहेब पुरंदरे यांना हा पुरस्कार मिळाला होता.
12. महाराष्ट्र भूषण पुरस्काराचे स्वरूप किती वेळा वाढवण्यात आले आहे?
अएकदा
बदोनदा
कतीनदा
डकधीही नाही
योग्य उत्तर: ब) दोनदा

स्पष्टीकरण: पुरस्काराची रक्कम सुरुवातीला १ लाख होती, नंतर ५ लाख आणि आता १० लाख करण्यात आली आहे.
13. महाराष्ट्र भूषण पुरस्कारासाठी निवड समितीमध्ये किती सदस्य असतात?
अ५
ब७
क९
ड११
योग्य उत्तर: ब) ७

स्पष्टीकरण: सामान्यतः निवड समितीमध्ये ७ सदस्य असतात.
14. महाराष्ट्र भूषण पुरस्काराचे वितरण कोणाच्या हस्ते केले जाते?
अराष्ट्रपती
बराज्यपाल
कमुख्यमंत्री
डउपमुख्यमंत्री
योग्य उत्तर: ब) राज्यपाल

स्पष्टीकरण: पुरस्काराचे वितरण सहसा राज्यपालांच्या हस्ते केले जाते.
15. महाराष्ट्र भूषण पुरस्कारासाठी कोणती संस्था शिफारस करते?
असांस्कृतिक कार्य विभाग
बशिक्षण विभाग
कक्रीडा विभाग
डगृह विभाग
योग्य उत्तर: अ) सांस्कृतिक कार्य विभाग

स्पष्टीकरण: सांस्कृतिक कार्य विभाग या पुरस्काराचे कामकाज पाहतो.
16. महाराष्ट्र भूषण पुरस्काराचे स्वरूप 'मानचिन्ह' कशाचे असते?
असुवर्ण
बरजत
कताम्र
डपितळ
योग्य उत्तर: अ) सुवर्ण

स्पष्टीकरण: मानचिन्ह हे सुवर्णपदक स्वरूपाचे असते.
17. महाराष्ट्र भूषण पुरस्कारासाठी वयाची अट काय आहे?
अ१८ वर्षे
ब२१ वर्षे
क६० वर्षे
डकोणतीही वयाची अट नाही
योग्य उत्तर: ड) कोणतीही वयाची अट नाही

स्पष्टीकरण: या पुरस्कारासाठी कोणतीही वयाची अट नाही.
18. महाराष्ट्र भूषण पुरस्काराचे स्वरूप 'मानपत्र' कशाचे असते?
अकागदी
बताम्रपट
ककाचेचे
डलाकडी
योग्य उत्तर: ब) ताम्रपट

स्पष्टीकरण: मानपत्र हे ताम्रपटाच्या स्वरूपात असते.
19. महाराष्ट्र भूषण पुरस्कारासाठी व्यक्तीची निवड कशी केली जाते?
अनिवडणूक
बनामांकन
कपरीक्षेद्वारे
डलॉटरीद्वारे
योग्य उत्तर: ब) नामांकन

स्पष्टीकरण: पुरस्कारासाठी नामांकने मागवली जातात आणि समिती निवड करते.
20. महाराष्ट्र भूषण पुरस्काराचे मुख्य उद्दिष्ट काय आहे?
अराजकीय सन्मान
बसांस्कृतिक वारसा जपणे
कआर्थिक मदत
डक्रीडा प्रोत्साहन
योग्य उत्तर: ब) सांस्कृतिक वारसा जपणे

स्पष्टीकरण: महाराष्ट्रातील विविध क्षेत्रांतील उत्कृष्ट कामगिरीचा गौरव करणे हे मुख्य उद्दिष्ट आहे.