MahaExam अभ्यास नोट्स

महाराष्ट्रातील प्रमुख साहित्यिक आणि त्यांचे योगदान | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

महाराष्ट्रातील प्रमुख साहित्यिक आणि त्यांचे योगदान

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

मराठी साहित्याचा इतिहास अत्यंत समृद्ध आहे. संत साहित्यापासून ते आधुनिक साहित्यापर्यंत अनेक दिग्गज लेखकांनी मराठी भाषेला जागतिक स्तरावर नेऊन ठेवले आहे. स्पर्धा परीक्षांच्या दृष्टीने प्रमुख साहित्यिक, त्यांची टोपणनावे आणि त्यांच्या गाजलेल्या साहित्यकृतींची माहिती असणे आवश्यक आहे.

सविस्तर माहिती

मराठी साहित्यात ज्ञानपीठ पुरस्कार विजेते, नाटककार, कवी आणि कादंबरीकारांचे मोठे योगदान आहे. वि. स. खांडेकर, कुसुमाग्रज, विंदा करंदीकर आणि भालचंद्र नेमाडे या चार मराठी लेखकांना 'ज्ञानपीठ' पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले आहे. याव्यतिरिक्त साहित्य अकादमी पुरस्कार आणि महाराष्ट्र राज्य साहित्य संस्कृती मंडळाचे पुरस्कार महत्त्वाचे आहेत.

महत्त्वाच्या संज्ञा

ज्ञानपीठ पुरस्कार

भारतीय साहित्यातील सर्वोच्च सन्मान जो लेखकाच्या संपूर्ण साहित्य योगदानासाठी दिला जातो.

साहित्य अकादमी पुरस्कार

साहित्य अकादमीद्वारे दरवर्षी भारतीय भाषांमधील उत्कृष्ट साहित्यकृतींना दिला जाणारा राष्ट्रीय पुरस्कार.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • वि. स. खांडेकर यांना 'ययाती' कादंबरीसाठी १९७४ मध्ये पहिला ज्ञानपीठ पुरस्कार मिळाला.
  • कुसुमाग्रज (वि. वा. शिरवाडकर) यांचा जन्मदिवस २७ फेब्रुवारी 'मराठी भाषा गौरव दिन' म्हणून साजरा केला जातो.
  • पु. ल. देशपांडे यांना 'भाई' या नावाने ओळखले जाते, ते विनोदी साहित्यासाठी प्रसिद्ध आहेत.
  • भालचंद्र नेमाडे यांना त्यांच्या 'हिंदू: एक समृद्ध अडगळ' या कादंबरीसाठी ज्ञानपीठ पुरस्कार मिळाला.
  • साने गुरुजी यांनी 'श्यामची आई' हे अजरामर पुस्तक लिहिले.

महत्त्वाची तथ्ये

  • मराठीतील पहिले ज्ञानपीठ विजेते: वि. स. खांडेकर.
  • मराठीतील शेवटचे ज्ञानपीठ विजेते (आतापर्यंत): भालचंद्र नेमाडे (२०१४).
  • मराठी भाषेला अभिजात भाषेचा दर्जा मिळण्यासाठी अनेक साहित्यिकांचा लढा होता.
  • साने गुरुजींचे पूर्ण नाव पांडुरंग सदाशिव साने आहे.

उदाहरणे

प्रमुख साहित्यिक आणि टोपणनावे

वि. वा. शिरवाडकर (कुसुमाग्रज), प्र. के. अत्रे (केशवकुमार), प्र. प्र. पु. ल. देशपांडे (पु. ल.), नारायण सुर्वे (कामगार कवी).

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

साहित्यिकांची टोपणनावे आणि त्यांची मूळ नावे यांची जोडी लावण्यासाठी वारंवार विचारली जाते.
ज्ञानपीठ पुरस्कार विजेत्यांचा क्रम लक्षात ठेवा.
प्रसिद्ध कादंबऱ्या आणि त्यांचे लेखक यांची यादी करून ठेवा.

⚠️ सामान्य चुका

कुसुमाग्रज आणि बालकवी यांच्यातील गोंधळ करणे.
ज्ञानपीठ पुरस्काराचे वर्ष चुकीचे लक्षात ठेवणे.
साहित्यिकांच्या टोपणनावांमध्ये गोंधळ होणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. मराठी साहित्यातील पहिले ज्ञानपीठ पुरस्कार विजेते कोण आहेत?
अवि. वा. शिरवाडकर
बवि. स. खांडेकर
कविंदा करंदीकर
डभालचंद्र नेमाडे
योग्य उत्तर: ब) वि. स. खांडेकर

स्पष्टीकरण: वि. स. खांडेकर यांना १९७४ मध्ये 'ययाती' कादंबरीसाठी पहिला ज्ञानपीठ पुरस्कार मिळाला.
2. कुसुमाग्रज यांचे मूळ नाव काय आहे?
अविष्णू वामन शिरवाडकर
बविनायक दामोदर सावरकर
कविठ्ठल रामजी शिंदे
डविनायक जनार्दन करंदीकर
योग्य उत्तर: अ) विष्णू वामन शिरवाडकर

स्पष्टीकरण: कुसुमाग्रज यांचे पूर्ण नाव विष्णू वामन शिरवाडकर असे आहे.
3. मराठी भाषा गौरव दिन कोणत्या दिवशी साजरा केला जातो?
अ१ मे
ब२७ फेब्रुवारी
क१५ ऑगस्ट
ड२६ जानेवारी
योग्य उत्तर: ब) २७ फेब्रुवारी

स्पष्टीकरण: कुसुमाग्रज यांचा जन्मदिवस २७ फेब्रुवारी हा 'मराठी भाषा गौरव दिन' म्हणून साजरा होतो.
4. श्यामची आई या पुस्तकाचे लेखक कोण आहेत?
असाने गुरुजी
बपु. ल. देशपांडे
कव्यंकटेश माडगूळकर
डशिवाजी सावंत
योग्य उत्तर: अ) साने गुरुजी

स्पष्टीकरण: श्यामची आई हे साने गुरुजींचे अत्यंत लोकप्रिय पुस्तक आहे.
5. मृत्युंजय या कादंबरीचे लेखक कोण आहेत?
अरंजीत देसाई
बशिवाजी सावंत
कना. धों. महानोर
डभालचंद्र नेमाडे
योग्य उत्तर: ब) शिवाजी सावंत

स्पष्टीकरण: मृत्युंजय ही कादंबरी शिवाजी सावंत यांनी लिहिली आहे.
6. पु. ल. देशपांडे यांचे टोपणनाव काय होते?
अकेशवकुमार
बभाई
कअनिल
डबालकवी
योग्य उत्तर: ब) भाई

स्पष्टीकरण: पु. ल. देशपांडे यांना प्रेमाने 'भाई' असे म्हटले जाते.
7. कामगार कवी म्हणून कोणाला ओळखले जाते?
अनारायण सुर्वे
बनामदेव ढसाळ
कवामन निंबाळकर
डकेशवकुमार
योग्य उत्तर: अ) नारायण सुर्वे

स्पष्टीकरण: नारायण सुर्वे यांना कामगार कवी म्हणून ओळखले जाते.
8. ययाती कादंबरीचे लेखक कोण आहेत?
अवि. स. खांडेकर
बवि. वा. शिरवाडकर
कपु. ल. देशपांडे
डभालचंद्र नेमाडे
योग्य उत्तर: अ) वि. स. खांडेकर

स्पष्टीकरण: ययाती कादंबरी वि. स. खांडेकर यांनी लिहिली आहे.
9. मराठीतील चौथे ज्ञानपीठ पुरस्कार विजेते कोण आहेत?
अवि. स. खांडेकर
बवि. वा. शिरवाडकर
कविंदा करंदीकर
डभालचंद्र नेमाडे
योग्य उत्तर: ड) भालचंद्र नेमाडे

स्पष्टीकरण: भालचंद्र नेमाडे हे मराठीतील चौथे ज्ञानपीठ पुरस्कार विजेते आहेत.
10. नटसम्राट हे नाटक कोणी लिहिले आहे?
अप्र. के. अत्रे
बवि. वा. शिरवाडकर
कविजय तेंडुलकर
डपु. ल. देशपांडे
योग्य उत्तर: ब) वि. वा. शिरवाडकर

स्पष्टीकरण: नटसम्राट हे प्रसिद्ध नाटक वि. वा. शिरवाडकर (कुसुमाग्रज) यांनी लिहिले आहे.
11. बटाट्याची चाळ या पुस्तकाचे लेखक कोण आहेत?
अपु. ल. देशपांडे
बप्र. के. अत्रे
कव. पु. काळे
डव्यंकटेश माडगूळकर
योग्य उत्तर: अ) पु. ल. देशपांडे

स्पष्टीकरण: बटाट्याची चाळ हे पु. ल. देशपांडे यांचे विनोदी पुस्तक आहे.
12. झोंबी या कादंबरीचे लेखक कोण आहेत?
अआनंद यादव
बभालचंद्र नेमाडे
कशिवाजी सावंत
डरंजीत देसाई
योग्य उत्तर: अ) आनंद यादव

स्पष्टीकरण: झोंबी ही कादंबरी आनंद यादव यांनी लिहिली आहे.
13. केशवकुमार हे टोपणनाव कोणाचे आहे?
अप्र. के. अत्रे
बकृष्णाजी केशव दामले
कवि. वा. शिरवाडकर
डनारायण सुर्वे
योग्य उत्तर: अ) प्र. के. अत्रे

स्पष्टीकरण: प्र. के. अत्रे हे केशवकुमार या नावाने लेखन करत असत.
14. बालकवी हे टोपणनाव कोणाचे आहे?
अत्र्यंबक बापूजी ठोंबरे
बकेशव सुत
कअनिल
डबी
योग्य उत्तर: अ) त्र्यंबक बापूजी ठोंबरे

स्पष्टीकरण: त्र्यंबक बापूजी ठोंबरे यांना बालकवी म्हणून ओळखले जाते.
15. कोसला या कादंबरीचे लेखक कोण आहेत?
अभालचंद्र नेमाडे
बआनंद यादव
कव. पु. काळे
डशिवाजी सावंत
योग्य उत्तर: अ) भालचंद्र नेमाडे

स्पष्टीकरण: कोसला ही प्रसिद्ध कादंबरी भालचंद्र नेमाडे यांनी लिहिली आहे.
16. मराठीतील 'केशवसुत' कोणाला मानले जाते?
अकृष्णाजी केशव दामले
बवि. वा. शिरवाडकर
कवि. स. खांडेकर
डनारायण सुर्वे
योग्य उत्तर: अ) कृष्णाजी केशव दामले

स्पष्टीकरण: कृष्णाजी केशव दामले यांना मराठी कवितेचे जनक किंवा केशवसुत मानले जाते.
17. पांगिरा या कादंबरीचे लेखक कोण आहेत?
अविश्वास पाटील
बरंजीत देसाई
कशिवाजी सावंत
डव. पु. काळे
योग्य उत्तर: अ) विश्वास पाटील

स्पष्टीकरण: पांगिरा ही कादंबरी विश्वास पाटील यांनी लिहिली आहे.
18. व्यंकटेश माडगूळकर यांची प्रसिद्ध साहित्यकृती कोणती?
अबनगरवाडी
बययाती
कमृत्युंजय
डकोसला
योग्य उत्तर: अ) बनगरवाडी

स्पष्टीकरण: बनगरवाडी ही व्यंकटेश माडगूळकर यांची प्रसिद्ध कादंबरी आहे.
19. साहित्य अकादमी पुरस्काराची सुरुवात कोणत्या वर्षी झाली?
अ१९५४
ब१९६०
क१९७४
ड१९५०
योग्य उत्तर: अ) १९५४

स्पष्टीकरण: साहित्य अकादमी पुरस्काराची सुरुवात १९५४ मध्ये झाली.
20. मराठी साहित्यातील 'अभिजात' दर्जा मिळवण्यासाठी कोणत्या समितीची स्थापना झाली होती?
अरंगनाथ पठारे समिती
बभालचंद्र नेमाडे समिती
कपु. ल. देशपांडे समिती
डकुसुमाग्रज समिती
योग्य उत्तर: अ) रंगनाथ पठारे समिती

स्पष्टीकरण: मराठी भाषेला अभिजात दर्जा मिळवण्यासाठी रंगनाथ पठारे यांच्या अध्यक्षतेखाली समिती नेमली होती.