MahaExam अभ्यास नोट्स

महाराष्ट्र विधानसभा: रचना आणि कार्यप्रणाली | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

महाराष्ट्र विधानसभा: रचना आणि कार्यप्रणाली

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

महाराष्ट्र राज्याच्या विधिमंडळाचे कनिष्ठ सभागृह म्हणजे विधानसभा. लोकशाही प्रक्रियेत जनतेचे प्रतिनिधित्व करणारे हे महत्त्वाचे सभागृह आहे. भारतीय राज्यघटनेच्या कलम १७० नुसार विधानसभेची रचना केली जाते.

सविस्तर माहिती

महाराष्ट्र विधानसभेची सदस्य संख्या २८८ आहे. हे सभागृह थेट जनतेद्वारे निवडून आलेल्या प्रतिनिधींनी बनलेले असते. विधानसभेचा कार्यकाळ ५ वर्षांचा असतो, परंतु तो मुदतीपूर्वी बरखास्त होऊ शकतो. विधानसभेचे कामकाज चालवण्यासाठी एक अध्यक्ष आणि एक उपाध्यक्ष असतात, ज्यांची निवड सदस्य स्वतःमधून करतात.

महत्त्वाच्या संज्ञा

विधानसभा

राज्याच्या विधिमंडळाचे कनिष्ठ आणि लोकप्रिय सभागृह.

आमदार (MLA)

विधानसभेचा सदस्य जो विशिष्ट मतदारसंघातील जनतेचे प्रतिनिधित्व करतो.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • विधानसभेची एकूण सदस्य संख्या २८८ आहे.
  • सदस्य होण्यासाठी किमान वय २५ वर्षे पूर्ण असावे लागते.
  • विधानसभेचा कार्यकाळ ५ वर्षांचा असतो.
  • विधानसभेचे अधिवेशन बोलावण्याचा अधिकार राज्यपालांना असतो.
  • धन विधेयक केवळ विधानसभेतच मांडता येते.

महत्त्वाची तथ्ये

  • महाराष्ट्र विधानसभेचे पहिले अधिवेशन १ मे १९६० रोजी झाले.
  • विधानसभेचे कामकाज मराठी भाषेतून चालते.
  • विधानसभेचे अध्यक्ष सदस्यांमधून निवडले जातात.
  • विधानसभेचे अधिवेशन वर्षातून किमान दोनदा होणे आवश्यक आहे.

उदाहरणे

निवडणूक प्रक्रिया

महाराष्ट्र विधानसभा निवडणुकीत मतदार गुप्त मतदानाने आपल्या मतदारसंघातील उमेदवाराला निवडून देतात.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

कलम १७० (विधानसभा) आणि कलम १७१ (विधानपरिषद) यातील फरक लक्षात ठेवा.
विधानसभेच्या सदस्य संख्येवर आधारित प्रश्न वारंवार विचारले जातात.
अध्यक्षांचे अधिकार आणि कार्ये वाचून ठेवा.

⚠️ सामान्य चुका

विधानसभेचा कार्यकाळ ६ वर्षे समजणे (तो ५ वर्षे आहे).
विधानसभा आणि विधानपरिषद यांच्या अधिकारांची गल्लत करणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. महाराष्ट्र विधानसभेची एकूण सदस्य संख्या किती आहे?
अ280
ब288
क290
ड295
योग्य उत्तर: ब) 288

स्पष्टीकरण: महाराष्ट्र विधानसभेची एकूण सदस्य संख्या २८८ आहे.
2. विधानसभेचा सदस्य होण्यासाठी किमान वयोमर्यादा किती आहे?
अ21 वर्षे
ब25 वर्षे
क30 वर्षे
ड35 वर्षे
योग्य उत्तर: ब) 25 वर्षे

स्पष्टीकरण: विधानसभेचा सदस्य होण्यासाठी किमान २५ वर्षे वय पूर्ण असणे आवश्यक आहे.
3. विधानसभेचा कार्यकाळ किती वर्षांचा असतो?
अ4 वर्षे
ब5 वर्षे
क6 वर्षे
डकायमस्वरूपी
योग्य उत्तर: ब) 5 वर्षे

स्पष्टीकरण: विधानसभेचा सामान्य कार्यकाळ ५ वर्षांचा असतो.
4. विधानसभेचे अधिवेशन बोलावण्याचा अधिकार कोणाला आहे?
अमुख्यमंत्री
बविधानसभा अध्यक्ष
कराज्यपाल
डराष्ट्रपती
योग्य उत्तर: क) राज्यपाल

स्पष्टीकरण: विधानसभेचे अधिवेशन बोलावण्याचा आणि स्थगित करण्याचा अधिकार राज्यपालांना असतो.
5. धन विधेयक सर्वप्रथम कोठे मांडले जाते?
अविधानसभा
बविधानपरिषद
कउच्च न्यायालय
डमंत्रिमंडळ
योग्य उत्तर: अ) विधानसभा

स्पष्टीकरण: धन विधेयक केवळ विधानसभेतच मांडता येते.
6. विधानसभेच्या अध्यक्षांची निवड कोण करते?
अराज्यपाल
बमुख्यमंत्री
कविधानसभेचे सदस्य
डजनता
योग्य उत्तर: क) विधानसभेचे सदस्य

स्पष्टीकरण: विधानसभेचे अध्यक्ष हे विधानसभेच्या सदस्यांमधूनच निवडले जातात.
7. महाराष्ट्र राज्याची स्थापना कधी झाली?
अ1 मे 1950
ब1 मे 1960
क15 ऑगस्ट 1947
ड26 जानेवारी 1950
योग्य उत्तर: ब) 1 मे 1960

स्पष्टीकरण: महाराष्ट्र राज्याची स्थापना १ मे १९६० रोजी झाली.
8. विधानसभेचे कामकाज कोणत्या भाषेत चालते?
अकेवळ इंग्रजी
बकेवळ हिंदी
कमराठी
डसंस्कृत
योग्य उत्तर: क) मराठी

स्पष्टीकरण: महाराष्ट्र विधानसभेचे कामकाज अधिकृतपणे मराठी भाषेत चालते.
9. विधानसभेच्या सदस्याला काय म्हणतात?
अखासदार
बआमदार
कनगरसेवक
डसरपंच
योग्य उत्तर: ब) आमदार

स्पष्टीकरण: विधानसभेच्या सदस्याला आमदार (MLA) असे म्हणतात.
10. विधानसभेचे सदस्य कोणाद्वारे निवडले जातात?
अअप्रत्यक्ष निवडणूक
बथेट निवडणूक
कनामांकन
डयापैकी नाही
योग्य उत्तर: ब) थेट निवडणूक

स्पष्टीकरण: विधानसभेचे सदस्य जनतेद्वारे थेट निवडणुकीतून निवडले जातात.
11. विधानसभेचे अधिवेशन वर्षातून किमान किती वेळा होणे आवश्यक आहे?
अएकदा
बदोनदा
कतीनदा
डचारदा
योग्य उत्तर: ब) दोनदा

स्पष्टीकरण: राज्यघटनेनुसार वर्षातून किमान दोनदा अधिवेशन होणे आवश्यक आहे.
12. विधानसभेच्या बैठकीचे अध्यक्षस्थान कोण भूषवतो?
अमुख्यमंत्री
बराज्यपाल
कविधानसभा अध्यक्ष
डविरोधी पक्षनेता
योग्य उत्तर: क) विधानसभा अध्यक्ष

स्पष्टीकरण: विधानसभेच्या बैठकीचे अध्यक्षस्थान विधानसभा अध्यक्ष भूषवतात.
13. विधानसभेचा राजीनामा कोणाकडे दिला जातो?
अमुख्यमंत्री
बराज्यपाल
कविधानसभा अध्यक्ष
डराष्ट्रपती
योग्य उत्तर: क) विधानसभा अध्यक्ष

स्पष्टीकरण: विधानसभेचा सदस्य आपला राजीनामा विधानसभा अध्यक्षांकडे सादर करतो.
14. विधानसभेच्या सदस्यांची पात्रता कोणत्या कलमात दिली आहे?
अकलम 170
बकलम 171
ककलम 173
डकलम 175
योग्य उत्तर: क) कलम 173

स्पष्टीकरण: विधानसभेच्या सदस्यांची पात्रता कलम १७३ मध्ये नमूद आहे.
15. विधानसभेचे पहिले अध्यक्ष कोण होते?
असयाजीराव गायकवाड
बसयाजीराव सिलम
कयशवंतराव चव्हाण
डवसंतराव नाईक
योग्य उत्तर: ब) सयाजीराव सिलम

स्पष्टीकरण: महाराष्ट्र विधानसभेचे पहिले अध्यक्ष सयाजीराव सिलम हे होते.
16. विधानसभेच्या सदस्यांची संख्या वाढवण्याचा अधिकार कोणाला आहे?
अराज्य सरकार
बसंसद
कराज्यपाल
डनिवडणूक आयोग
योग्य उत्तर: ब) संसद

स्पष्टीकरण: विधानसभेच्या सदस्य संख्येबाबत निर्णय घेण्याचा अधिकार संसदेला आहे.
17. विधानसभेच्या बैठकीसाठी गणपूर्ती (Quorum) किती असते?
अएकूण सदस्यांच्या 1/5
बएकूण सदस्यांच्या 1/10
कएकूण सदस्यांच्या 1/2
डएकूण सदस्यांच्या 1/3
योग्य उत्तर: ब) एकूण सदस्यांच्या 1/10

स्पष्टीकरण: विधानसभेच्या बैठकीसाठी गणपूर्ती एकूण सदस्यांच्या १/१० असते.
18. विधानसभेच्या सदस्यांना शपथ कोण देतो?
अराज्यपाल
बमुख्यमंत्री
कअध्यक्ष
डनिवडणूक अधिकारी
योग्य उत्तर: अ) राज्यपाल

स्पष्टीकरण: विधानसभेच्या सदस्यांना शपथ राज्यपाल किंवा त्यांनी नियुक्त केलेली व्यक्ती देते.
19. विधानसभेचे कामकाज कोणाच्या मार्गदर्शनाखाली चालते?
अमुख्यमंत्री
बविधानसभा अध्यक्ष
कविरोधी पक्षनेता
डराज्यपाल
योग्य उत्तर: ब) विधानसभा अध्यक्ष

स्पष्टीकरण: विधानसभेचे कामकाज विधानसभा अध्यक्षांच्या मार्गदर्शनाखाली चालते.
20. विधानसभेच्या निवडणुकीचे आयोजन कोण करते?
अराज्य सरकार
बकेंद्रीय निवडणूक आयोग
कराज्यपाल
डउच्च न्यायालय
योग्य उत्तर: ब) केंद्रीय निवडणूक आयोग

स्पष्टीकरण: विधानसभेच्या निवडणुका केंद्रीय निवडणूक आयोगाद्वारे घेतल्या जातात.