MahaExam अभ्यास नोट्स

ऐतिहासिक सिंहगड किल्ला: अभ्यासपूर्ण माहिती | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

ऐतिहासिक सिंहगड किल्ला: अभ्यासपूर्ण माहिती

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

सिंहगड हा पुणे जिल्ह्यातील एक अत्यंत महत्त्वाचा आणि ऐतिहासिक किल्ला आहे. सह्याद्रीच्या पर्वतरांगेत वसलेला हा किल्ला आपल्या शौर्यगाथेसाठी आणि धोरणात्मक महत्त्वासाठी ओळखला जातो.

सविस्तर माहिती

सिंहगड किल्ला पुण्यापासून सुमारे ३० किमी अंतरावर आहे. पूर्वी या किल्ल्याचे नाव 'कोंढाणा' होते. छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या काळात तानाजी मालुसरे यांनी या किल्ल्यावर मिळवलेला विजय इतिहासात सुवर्ण अक्षरांनी लिहिला गेला आहे. या विजयानंतर महाराजांनी 'गड आला पण सिंह गेला' असे उद्गार काढले होते, त्यानंतर या किल्ल्याचे नाव 'सिंहगड' असे ठेवण्यात आले.

महत्त्वाच्या संज्ञा

कोंढाणा

सिंहगड किल्ल्याचे जुने नाव.

तानाजी मालुसरे

छत्रपती शिवाजी महाराजांचे निष्ठावान सरदार ज्यांनी सिंहगड मोहिमेत बलिदान दिले.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • सिंहगड किल्ला पुणे जिल्ह्यात आहे.
  • हा किल्ला समुद्रसपाटीपासून सुमारे १३१२ मीटर उंचीवर आहे.
  • किल्ल्यावर तानाजी मालुसरे यांचा पुतळा आणि समाधी आहे.
  • किल्ल्यावर देवटाके आणि कल्याण दरवाजा हे प्रमुख आकर्षण आहेत.
  • हा किल्ला गिरीदुर्ग प्रकारात मोडतो.

महत्त्वाची तथ्ये

  • सिंहगड मोहिमेत तानाजी मालुसरे यांनी 'कडा' चढून किल्ला जिंकला होता.
  • लोकमान्य टिळकांचे या किल्ल्यावर निवासस्थान होते.
  • सिंहगड किल्ल्यावर दरवर्षी तानाजी मालुसरे यांची पुण्यतिथी साजरी केली जाते.
  • किल्ल्यावर पिण्याच्या पाण्याचे नैसर्गिक साठे आहेत.

उदाहरणे

धोरणात्मक महत्त्व

पुणे शहराच्या संरक्षणासाठी सिंहगड हा एक महत्त्वाचा टेहळणीचा किल्ला होता.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

किल्ल्याचे जुने नाव आणि ऐतिहासिक घटना लक्षात ठेवा.
तानाजी मालुसरे यांच्या बलिदानाची घटना परीक्षेसाठी महत्त्वाची आहे.
किल्ल्याचा प्रकार (गिरीदुर्ग) लक्षात ठेवा.

⚠️ सामान्य चुका

सिंहगड किल्ल्याचे जुने नाव विसरणे.
तानाजी मालुसरे यांच्या बलिदानाची घटना कोणत्या किल्ल्याशी संबंधित आहे यात गोंधळ होणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. सिंहगड किल्ल्याचे जुने नाव काय होते?
अराजगड
बकोंढाणा
कपुरंदर
डतोरणा
योग्य उत्तर: ब) कोंढाणा

स्पष्टीकरण: सिंहगड किल्ल्याचे जुने नाव कोंढाणा होते.
2. सिंहगड किल्ला कोणत्या जिल्ह्यात आहे?
असातारा
बरायगड
कपुणे
डनाशिक
योग्य उत्तर: क) पुणे

स्पष्टीकरण: सिंहगड किल्ला पुणे जिल्ह्यात आहे.
3. सिंहगड मोहिमेत कोणाचे बलिदान झाले?
अबाजीप्रभू देशपांडे
बतानाजी मालुसरे
ककान्होजी आंग्रे
डप्रतापराव गुजर
योग्य उत्तर: ब) तानाजी मालुसरे

स्पष्टीकरण: सिंहगड मोहिमेत तानाजी मालुसरे यांनी बलिदान दिले.
4. गड आला पण सिंह गेला, हे उद्गार कोणी काढले?
असंभाजी महाराज
बतानाजी मालुसरे
कछत्रपती शिवाजी महाराज
डशहाजी राजे
योग्य उत्तर: क) छत्रपती शिवाजी महाराज

स्पष्टीकरण: तानाजी मालुसरे यांच्या निधनानंतर छत्रपती शिवाजी महाराजांनी हे उद्गार काढले होते.
5. सिंहगड हा कोणत्या प्रकारचा किल्ला आहे?
अजलदुर्ग
बभुईकोट
कगिरीदुर्ग
डवनदुर्ग
योग्य उत्तर: क) गिरीदुर्ग

स्पष्टीकरण: डोंगरावर वसलेला असल्याने सिंहगड हा गिरीदुर्ग प्रकारात येतो.
6. सिंहगड किल्ल्यावर कोणाची समाधी आहे?
अछत्रपती शिवाजी महाराज
बतानाजी मालुसरे
कबाजीराव पेशवे
डमालोजी राजे
योग्य उत्तर: ब) तानाजी मालुसरे

स्पष्टीकरण: सिंहगड किल्ल्यावर तानाजी मालुसरे यांची समाधी आहे.
7. पुणे शहरापासून सिंहगड किती अंतरावर आहे?
अ१० किमी
ब३० किमी
क५० किमी
ड१०० किमी
योग्य उत्तर: ब) ३० किमी

स्पष्टीकरण: सिंहगड पुण्यापासून सुमारे ३० किमी अंतरावर आहे.
8. सिंहगड किल्ल्यावर कोणते प्रसिद्ध टाके आहे?
अगंगा सागर
बदेवटाके
कहत्ती तलाव
डशिवसागर
योग्य उत्तर: ब) देवटाके

स्पष्टीकरण: सिंहगड किल्ल्यावर देवटाके हे प्रसिद्ध पिण्याच्या पाण्याचे ठिकाण आहे.
9. सिंहगड किल्ल्याचा विजय कोणत्या वर्षी झाला?
अ१६७०
ब१६७४
क१६८०
ड१६६५
योग्य उत्तर: अ) १६७०

स्पष्टीकरण: सिंहगड किल्ला १६७० मध्ये जिंकला गेला.
10. लोकमान्य टिळकांचे कोणत्या किल्ल्यावर निवासस्थान होते?
अरायगड
बसिंहगड
कप्रतापगड
डलोहगड
योग्य उत्तर: ब) सिंहगड

स्पष्टीकरण: लोकमान्य टिळकांचे सिंहगड किल्ल्यावर निवासस्थान होते.
11. सिंहगड किल्ल्याचा मुख्य दरवाजा कोणता आहे?
अमहादरवाजा
बकल्याण दरवाजा
ककोकण दरवाजा
डदिल्ली दरवाजा
योग्य उत्तर: ब) कल्याण दरवाजा

स्पष्टीकरण: सिंहगड किल्ल्याचा मुख्य दरवाजा कल्याण दरवाजा म्हणून ओळखला जातो.
12. सिंहगड किल्ला कोणत्या पर्वतरांगेत आहे?
असातपुडा
बसह्याद्री
कविंध्य
डअरावली
योग्य उत्तर: ब) सह्याद्री

स्पष्टीकरण: सिंहगड सह्याद्री पर्वतरांगेत वसलेला आहे.
13. सिंहगड किल्ल्याची उंची अंदाजे किती आहे?
अ५०० मीटर
ब८०० मीटर
क१३१२ मीटर
ड२००० मीटर
योग्य उत्तर: क) १३१२ मीटर

स्पष्टीकरण: सिंहगड किल्ल्याची उंची सुमारे १३१२ मीटर आहे.
14. तानाजी मालुसरे यांनी कोणत्या कड्यावरून चढाई केली होती?
अकल्याण कडा
बतानाजी कडा
कराजगड कडा
डपुणे कडा
योग्य उत्तर: ब) तानाजी कडा

स्पष्टीकरण: तानाजी मालुसरे यांनी तानाजी कड्यावरून चढाई केली होती.
15. सिंहगड किल्ल्यावर कोणत्या प्रकारचे खाद्यपदार्थ प्रसिद्ध आहेत?
अपिठलं-भाकरी
बपुरणपोळी
कवडापाव
डमिसळ
योग्य उत्तर: अ) पिठलं-भाकरी

स्पष्टीकरण: सिंहगड किल्ल्यावर पिठलं-भाकरी आणि दही प्रसिद्ध आहे.
16. सिंहगड किल्ल्याचे व्यवस्थापन सध्या कोण पाहते?
अपुणे महानगरपालिका
बभारतीय पुरातत्व सर्वेक्षण (ASI)
कमहाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळ
डवन विभाग
योग्य उत्तर: ब) भारतीय पुरातत्व सर्वेक्षण (ASI)

स्पष्टीकरण: सिंहगड किल्ल्याचे जतन आणि व्यवस्थापन भारतीय पुरातत्व सर्वेक्षण (ASI) द्वारे केले जाते.
17. सिंहगड मोहिमेचे नेतृत्व कोणी केले होते?
अछत्रपती शिवाजी महाराज
बतानाजी मालुसरे
कबाजीराव पेशवे
डसंभाजी महाराज
योग्य उत्तर: ब) तानाजी मालुसरे

स्पष्टीकरण: सिंहगड मोहिमेचे नेतृत्व तानाजी मालुसरे यांनी केले होते.
18. सिंहगड किल्ल्यावर जाण्यासाठी कोणता मार्ग प्रसिद्ध आहे?
अखडकवासला मार्ग
बलोणावळा मार्ग
कसातारा मार्ग
डनाशिक मार्ग
योग्य उत्तर: अ) खडकवासला मार्ग

स्पष्टीकरण: खडकवासला धरणावरून सिंहगडला जाण्याचा मार्ग प्रसिद्ध आहे.
19. सिंहगड किल्ल्यावर कोणत्या ऋतूत भेट देणे अधिक सुखद असते?
अउन्हाळा
बपावसाळा
कहिवाळा
डसर्व ऋतू
योग्य उत्तर: क) हिवाळा

स्पष्टीकरण: हिवाळ्यात सिंहगडला भेट देणे अधिक सुखद असते.
20. सिंहगड किल्ल्याचे महत्त्व कशासाठी आहे?
अव्यापारासाठी
बधार्मिक स्थळासाठी
कऐतिहासिक आणि धोरणात्मक संरक्षणासाठी
डशेतीसाठी
योग्य उत्तर: क) ऐतिहासिक आणि धोरणात्मक संरक्षणासाठी

स्पष्टीकरण: सिंहगडचे महत्त्व ऐतिहासिक आणि धोरणात्मक संरक्षणासाठी आहे.