राजगड किल्ला: स्वराज्याची पहिली राजधानी | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
राजगड किल्ला: स्वराज्याची पहिली राजधानी
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
राजगड हा महाराष्ट्रातील पुणे जिल्ह्यातील एक अत्यंत महत्त्वाचा आणि ऐतिहासिक किल्ला आहे. छत्रपती शिवाजी महाराजांनी स्वराज्याची पहिली राजधानी म्हणून राजगडची निवड केली होती. हा किल्ला त्याच्या दुर्गमतेसाठी आणि भव्यतेसाठी ओळखला जातो.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
किल्ल्याचा सर्वात उंच आणि सुरक्षित भाग, जिथे राजवाडा आणि महत्त्वाच्या वास्तू असतात.
किल्ल्याच्या पायथ्याशी किंवा उतारावर असलेला सपाट भाग, जिथे वस्ती किंवा लष्करी तळ असतो.
महत्त्वाचे मुद्दे
- राजगड हा पुणे जिल्ह्यातील वेल्हे तालुक्यात आहे.
- छत्रपती शिवाजी महाराजांनी स्वराज्याची पहिली राजधानी म्हणून राजगडची निवड केली.
- राजगडचे जुने नाव 'मुरुंबदेवाचा डोंगर' असे होते.
- राजगड किल्ल्यावर पद्मावती, सुवेळा आणि संजीवनी या तीन माच्या आहेत.
- राजगडचा बालेकिल्ला हा किल्ल्याचा सर्वात उंच भाग आहे.
महत्त्वाची तथ्ये
- राजगडवर छत्रपती शिवाजी महाराजांचे पुत्र राजाराम महाराज यांचा जन्म झाला.
- स्वराज्याची राजधानी राजगडवरून रायगडला १६७० मध्ये हलवण्यात आली.
- राजगड किल्ल्याची उंची समुद्रसपाटीपासून सुमारे ४६०० फूट आहे.
- राजगड किल्ल्यावर अनेक ऐतिहासिक वास्तू आणि पाण्याचे टाके आहेत.
उदाहरणे
राजगडची भौगोलिक रचना
राजगडला तीन माच्या आहेत. पद्मावती माचीवर पद्मावती देवीचे मंदिर आहे, सुवेळा माचीवर तटबंदीचे उत्तम नमुने आहेत आणि संजीवनी माची ही संरक्षणाच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाची आहे.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: राजगड किल्ल्याचे जुने नाव मुरुंबदेवाचा डोंगर असे होते.
स्पष्टीकरण: छत्रपती शिवाजी महाराजांनी स्वराज्याची पहिली राजधानी म्हणून राजगडची निवड केली होती.
स्पष्टीकरण: राजगड किल्ला पुणे जिल्ह्यातील वेल्हे तालुक्यात आहे.
स्पष्टीकरण: राजगडला पद्मावती, सुवेळा आणि संजीवनी अशा तीन मुख्य माच्या आहेत.
स्पष्टीकरण: राजगडच्या पद्मावती माचीवर पद्मावती देवीचे मंदिर आहे.
स्पष्टीकरण: राजगडवरून स्वराज्याची राजधानी १६७० मध्ये रायगडला हलवण्यात आली.
स्पष्टीकरण: बालेकिल्ला हा राजगडचा सर्वात उंच आणि सुरक्षित भाग आहे.
स्पष्टीकरण: राजगड किल्ल्यावर छत्रपती शिवाजी महाराजांचे पुत्र राजाराम महाराज यांचा जन्म झाला.
स्पष्टीकरण: राजगड किल्ला सह्याद्री पर्वत रांगेत येतो.
स्पष्टीकरण: राजगडचा विकास आणि बळकटीकरण प्रामुख्याने शिवकाळात झाले.
स्पष्टीकरण: राजगडची उंची समुद्रसपाटीपासून सुमारे ४६०० फूट आहे.
स्पष्टीकरण: पद्मावती, सुवेळा आणि संजीवनी या राजगडच्या तीन माच्या आहेत.
स्पष्टीकरण: राजगड किल्ला पुणे जिल्ह्यातील वेल्हे तालुक्यात आहे.
स्पष्टीकरण: राजगड हे स्वराज्याचे पहिले राजधानीचे ठिकाण म्हणून ऐतिहासिकदृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
स्पष्टीकरण: राजगडने सुमारे २५ वर्षे स्वराज्याची राजधानी म्हणून भूमिका बजावली.
स्पष्टीकरण: संजीवनी माची ही संरक्षणाच्या दृष्टीने अत्यंत मजबूत आणि महत्त्वाची मानली जाते.
स्पष्टीकरण: गुंजवणे गावातून राजगडवर जाण्याचा मार्ग सर्वात प्रसिद्ध आहे.
स्पष्टीकरण: राजगडवर अतिशय मजबूत आणि अभेद्य तटबंदीचे नमुने आढळतात.
स्पष्टीकरण: छत्रपती शिवाजी महाराजांनी हा किल्ला जिंकल्यानंतर त्याचे नाव राजगड ठेवले.
स्पष्टीकरण: राजगडवर अनेक ऐतिहासिक पाण्याची टाकी आहेत जी आजही पाणी साठवतात.