रायगड किल्ला: स्वराज्याची राजधानी | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
रायगड किल्ला: स्वराज्याची राजधानी
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
रायगड हा महाराष्ट्रातील सर्वात महत्त्वाचा आणि ऐतिहासिक किल्ला आहे. छत्रपती शिवाजी महाराजांनी या किल्ल्याला स्वराज्याची राजधानी म्हणून निवडले होते. हा किल्ला रायगड जिल्ह्यातील महाड तालुक्यात सह्याद्रीच्या रांगेत वसलेला आहे.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
राजाला अधिकृतपणे गादीवर बसवण्याचा धार्मिक आणि राजकीय विधी.
किल्ल्यांचा राजा, रायगडला त्याच्या भव्यतेमुळे 'दुर्गराज' असेही म्हणतात.
महत्त्वाचे मुद्दे
- रायगड किल्ला महाड तालुक्यात स्थित आहे.
- या किल्ल्याचे जुने नाव 'रायरी' होते.
- ६ जून १६७४ रोजी शिवाजी महाराजांचा राज्याभिषेक झाला.
- किल्ल्याचे मुख्य वास्तुविशारद हिरोजी इंदुलकर होते.
- रायगडवर महाराजांची समाधी आहे.
महत्त्वाची तथ्ये
- रायगड किल्ला समुद्रसपाटीपासून सुमारे २८५१ फूट उंचीवर आहे.
- गडावर जाण्यासाठी 'महादरवाजा' हा मुख्य प्रवेशद्वार आहे.
- रायगडला 'जिब्राल्टर ऑफ द ईस्ट' असेही म्हटले जाते.
- रायगडवर ३ एप्रिल १६८० रोजी शिवाजी महाराजांचे निधन झाले.
- गडावर 'नगारखाना' ही वास्तू आजही सुस्थितीत आहे.
उदाहरणे
राजदरबार
रायगडवरील राजदरबार हे महाराजांच्या प्रशासकीय कार्याचे केंद्र होते, जिथे ते परकीय राजदूतांना भेटत असत.
गंगासागर तलाव
राज्याभिषेकासाठी विविध नद्यांचे पाणी आणून या तलावात एकत्र केले होते, म्हणून याला गंगासागर म्हणतात.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: रायगड किल्ल्याचे जुने नाव रायरी होते.
स्पष्टीकरण: ६ जून १६७४ रोजी रायगडवर राज्याभिषेक झाला.
स्पष्टीकरण: हिरोजी इंदुलकर यांनी रायगड किल्ल्याची पुनर्रचना केली.
स्पष्टीकरण: रायगड किल्ला रायगड जिल्ह्यातील महाड तालुक्यात आहे.
स्पष्टीकरण: रायगडला त्याच्या भव्यतेमुळे 'दुर्गराज' म्हटले जाते.
स्पष्टीकरण: ३ एप्रिल १६८० रोजी रायगडवर महाराजांचे निधन झाले.
स्पष्टीकरण: गंगासागर तलाव रायगडवर स्थित आहे.
स्पष्टीकरण: रायगड सह्याद्रीच्या रांगेत वसलेला आहे.
स्पष्टीकरण: महादरवाजा हा रायगडचा मुख्य प्रवेशद्वार आहे.
स्पष्टीकरण: जावळीचे चंद्रराव मोरे यांच्याकडून महाराजांनी रायरी जिंकला.
स्पष्टीकरण: ब्रिटीश अधिकाऱ्यांनी रायगडच्या अभेद्यतेमुळे त्याला हे नाव दिले.
स्पष्टीकरण: राज्याभिषेकासाठी पवित्र नद्यांचे पाणी आणले होते.
स्पष्टीकरण: रायगडची उंची सुमारे २८५१ फूट आहे.
स्पष्टीकरण: रायगडवर छत्रपती शिवाजी महाराजांची समाधी आहे.
स्पष्टीकरण: राजदरबार हे प्रशासकीय कामाचे केंद्र होते.
स्पष्टीकरण: सह्याद्रीतील बेसाल्ट खडकाचा वापर किल्ल्याच्या बांधकामात झाला आहे.
स्पष्टीकरण: ६ जून १६७४ रोजी राज्याभिषेक झाला.
स्पष्टीकरण: रायगडवर या सर्व वास्तूंचे अवशेष पाहायला मिळतात.
स्पष्टीकरण: रायगड किल्ला महाड तालुक्यात आहे.
स्पष्टीकरण: रायगड हे स्वराज्याची राजधानी म्हणून ओळखले जाते.