ऐतिहासिक पुरंदर किल्ला: अभ्यासपूर्ण माहिती | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
ऐतिहासिक पुरंदर किल्ला: अभ्यासपूर्ण माहिती
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
पुरंदर किल्ला हा महाराष्ट्रातील पुणे जिल्ह्यातील एक अत्यंत महत्त्वाचा आणि ऐतिहासिक किल्ला आहे. सह्याद्रीच्या रांगेत वसलेला हा किल्ला छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या स्वराज्यातील एक अभेद्य बुरुज मानला जातो.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
किल्ल्याचा सर्वात उंच आणि सुरक्षित भाग, जिथे मुख्य वाडे किंवा प्रशासकीय इमारती असतात.
१६६५ मध्ये छत्रपती शिवाजी महाराज आणि मिर्झा राजे जयसिंग यांच्यात झालेला ऐतिहासिक तह.
महत्त्वाचे मुद्दे
- पुरंदर किल्ला पुणे जिल्ह्यात सासवड जवळ स्थित आहे.
- हा किल्ला समुद्रसपाटीपासून सुमारे ४४७२ फूट उंचीवर आहे.
- पुरंदर किल्ल्यावर छत्रपती संभाजी महाराजांचा जन्म झाला.
- पुरंदरच्या तहाने शिवाजी महाराजांना २३ किल्ले मुघलांना द्यावे लागले होते.
- येथे 'पुरंदर' आणि 'वज्रगड' असे दोन किल्ले आहेत.
महत्त्वाची तथ्ये
- पुरंदर किल्ल्यावर छत्रपती संभाजी महाराजांचा जन्म १४ मे १६५७ रोजी झाला.
- मुरारबाजी देशपांडे हे पुरंदरचे किल्लेदार होते.
- पुरंदरचा तह ११ जून १६६५ रोजी झाला.
- पुरंदर किल्ला हा गिरीदुर्ग प्रकारात मोडतो.
- स्वातंत्र्यानंतर पुरंदर किल्ल्याचा वापर लष्करी केंद्र म्हणून केला जात असे.
उदाहरणे
पुरंदरचे महत्त्व
स्वराज्याच्या संरक्षणासाठी पुरंदरने अनेक आक्रमणे झेलली आहेत, विशेषतः दिलेरखानाच्या आक्रमणावेळी मुरारबाजी देशपांडे यांनी दाखवलेले शौर्य आजही इतिहासात अजरामर आहे.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: पुरंदर किल्ला पुणे जिल्ह्यातील सासवड जवळ स्थित आहे.
स्पष्टीकरण: पुरंदरचा तह ११ जून १६६५ रोजी झाला.
स्पष्टीकरण: छत्रपती संभाजी महाराजांचा जन्म १४ मे १६५७ रोजी पुरंदर किल्ल्यावर झाला.
स्पष्टीकरण: पुरंदरच्या लढाईत मुरारबाजी देशपांडे यांनी अतुलनीय शौर्य गाजवून हौतात्म्य पत्करले.
स्पष्टीकरण: पुरंदर किल्ल्याच्या शेजारी वज्रगड (रुद्रमाळ) हा किल्ला आहे.
स्पष्टीकरण: पुरंदरचा तह शिवाजी महाराज आणि मिर्झा राजे जयसिंग यांच्यात झाला.
स्पष्टीकरण: डोंगरावर असलेल्या किल्ल्याला गिरीदुर्ग म्हणतात, पुरंदर हा गिरीदुर्ग आहे.
स्पष्टीकरण: पुरंदरच्या तहाच्या अटीनुसार शिवाजी महाराजांना २३ किल्ले मुघलांना द्यावे लागले.
स्पष्टीकरण: पुरंदर किल्ल्याची उंची समुद्रसपाटीपासून सुमारे ४४७२ फूट आहे.
स्पष्टीकरण: पुरंदर किल्ल्यावर पुरंदरेश्वर महादेवाचे मंदिर आहे.
स्पष्टीकरण: पुरंदरच्या वेढ्यात मुघल सैन्याचे नेतृत्व दिलेरखान करत होता.
स्पष्टीकरण: पुरंदर किल्ला सह्याद्रीच्या डोंगररांगेत येतो.
स्पष्टीकरण: पुरंदरचा तह ११ जून १६६५ रोजी झाला.
स्पष्टीकरण: स्वातंत्र्यानंतर पुरंदर किल्ल्याचा वापर लष्करी केंद्र (NCC प्रशिक्षण) म्हणून केला जात असे.
स्पष्टीकरण: मुरारबाजी देशपांडे हे पुरंदर किल्ल्याचे किल्लेदार होते.
स्पष्टीकरण: पुरंदर किल्ल्याच्या पायथ्याशी सासवड हे शहर आहे.
स्पष्टीकरण: पुरंदरच्या तहाच्या वेळी मुघल बादशहा औरंगजेब होता.
स्पष्टीकरण: पुरंदर किल्ल्यावर मुरारबाजी देशपांडे यांची समाधी आहे.
स्पष्टीकरण: पुरंदर किल्ल्याचे दोन मुख्य भाग म्हणजे पुरंदर आणि वज्रगड.
स्पष्टीकरण: पुरंदरचा तह हा मराठा-मुघल संघर्षातील एक महत्त्वाचा टप्पा आहे.