प्रतापगड किल्ला: ऐतिहासिक महत्त्व आणि अभ्यास | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
प्रतापगड किल्ला: ऐतिहासिक महत्त्व आणि अभ्यास
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
प्रतापगड हा महाराष्ट्रातील सातारा जिल्ह्यातील एक अत्यंत महत्त्वाचा आणि ऐतिहासिक किल्ला आहे. छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या पराक्रमाची साक्ष देणारा हा किल्ला 'प्रतापगडचे युद्ध' आणि अफजलखानाचा वध या ऐतिहासिक घटनेसाठी जगप्रसिद्ध आहे.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
सातारा जिल्ह्यातील एक दुर्गम आणि घनदाट जंगल असलेला भाग, जो ऐतिहासिक काळात चंद्रराव मोरे यांच्या अधिपत्याखाली होता.
१० नोव्हेंबर १६५९ रोजी प्रतापगडच्या पायथ्याशी शिवाजी महाराजांनी आदिलशाही सरदार अफजलखानाचा केलेला पराभव व वध.
महत्त्वाचे मुद्दे
- प्रतापगड किल्ला सातारा जिल्ह्यात आहे.
- या किल्ल्याची निर्मिती १६५६ मध्ये झाली.
- किल्ल्याचे मुख्य वास्तुविशारद मोरोपंत पिंगळे होते.
- किल्ल्यावर भवानी मातेचे प्रसिद्ध मंदिर आहे.
- येथे अफजलखानाचा दर्गा देखील आहे.
महत्त्वाची तथ्ये
- प्रतापगडची उंची समुद्रसपाटीपासून सुमारे ३५४३ फूट आहे.
- किल्ल्यावर छत्रपती शिवाजी महाराजांचा अश्वारूढ पुतळा आहे, ज्याचे अनावरण १९५७ मध्ये झाले.
- प्रतापगडच्या युद्धात जिवा महालाने 'होता जिवा म्हणून वाचला शिवा' ही उक्ती सार्थ केली.
- हा किल्ला 'जावळीचा किल्ला' म्हणूनही ओळखला जातो.
उदाहरणे
रणनीतीचे उदाहरण
शिवाजी महाराजांनी प्रतापगडची निवड करून अफजलखानाला आपल्या सोयीच्या ठिकाणी बोलावले, हे त्यांच्या उत्कृष्ट युद्धनीतीचे उदाहरण आहे.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: प्रतापगड किल्ला सातारा जिल्ह्यातील महाबळेश्वर तालुक्यात आहे.
स्पष्टीकरण: छत्रपती शिवाजी महाराजांनी १६५६ मध्ये प्रतापगड किल्ला बांधून घेतला.
स्पष्टीकरण: प्रतापगड किल्ल्याचे बांधकाम मोरोपंत पिंगळे यांच्या देखरेखीखाली झाले.
स्पष्टीकरण: १० नोव्हेंबर १६५९ रोजी प्रतापगडच्या पायथ्याशी अफजलखानाचा वध झाला.
स्पष्टीकरण: प्रतापगड किल्ल्यावर भवानी मातेचे मंदिर आहे, ज्याची स्थापना शिवाजी महाराजांनी केली होती.
स्पष्टीकरण: प्रतापगडचे युद्ध शिवाजी महाराज आणि आदिलशाही सरदार अफजलखान यांच्यात झाले.
स्पष्टीकरण: प्रतापगड किल्ला जावळीच्या घनदाट खोऱ्यात स्थित आहे.
स्पष्टीकरण: अफजलखानाच्या हल्ल्यापासून शिवाजी महाराजांचे रक्षण जिवा महालाने केले होते.
स्पष्टीकरण: प्रतापगड किल्ल्यावर शिवाजी महाराजांचा पुतळा १९५७ मध्ये बसवण्यात आला.
स्पष्टीकरण: प्रतापगड किल्ला सातारा जिल्ह्यातील महाबळेश्वर तालुक्यात आहे.
स्पष्टीकरण: अफजलखानाचा वध १० नोव्हेंबर १६५९ रोजी झाला.
स्पष्टीकरण: प्रतापगड किल्ल्याची उंची सुमारे ३५४३ फूट आहे.
स्पष्टीकरण: प्रतापगडच्या पायथ्याशी अफजलखानाचा दर्गा आहे.
स्पष्टीकरण: जावळीचे खोरे चंद्रराव मोरे यांच्या अधिपत्याखाली होते, जे नंतर शिवाजी महाराजांनी जिंकले.
स्पष्टीकरण: प्रतापगडचे भौगोलिक स्थान कोकण आणि घाटावरील प्रदेशावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी मोक्याचे होते.
स्पष्टीकरण: अफजलखानाचा वकील कृष्णाजी भास्कर कुलकर्णी होता.
स्पष्टीकरण: भवानी मातेची मूर्ती शिवाजी महाराजांनी स्वतः आणून तिची स्थापना केली होती.
स्पष्टीकरण: जावळीच्या दुर्गम भागावर आणि आजूबाजूच्या प्रदेशावर नियंत्रण मिळवणे हा मुख्य उद्देश होता.
स्पष्टीकरण: सय्यद बंडा हा अफजलखानाचा मुख्य अंगरक्षक होता.
स्पष्टीकरण: प्रतापगड किल्ला सह्याद्रीच्या डोंगररांगेत स्थित आहे.