MahaExam अभ्यास नोट्स

वारणा नदी आणि धरण प्रकल्प: अभ्यासपूर्ण माहिती | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

वारणा नदी आणि धरण प्रकल्प: अभ्यासपूर्ण माहिती

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

वारणा नदी ही कृष्णा नदीची एक महत्त्वाची उपनदी आहे. पश्चिम महाराष्ट्रातील सांगली आणि कोल्हापूर जिल्ह्यांच्या विकासात वारणा नदी आणि त्यावर बांधलेल्या धरणांचा मोठा वाटा आहे. स्पर्धा परीक्षांच्या दृष्टीने या नदीचा उगम, प्रवाह आणि जलसिंचन प्रकल्प अत्यंत महत्त्वाचे आहेत.

सविस्तर माहिती

वारणा नदीचा उगम सह्याद्री पर्वतरांगेत, कोल्हापूर जिल्ह्यातील चांदोली (शिराळा तालुका) येथे होतो. ही नदी कोल्हापूर आणि सांगली जिल्ह्यांच्या सीमेवरून वाहते. वारणा नदीवर 'चांदोली' येथे एक महत्त्वाचा बहुउद्देशीय प्रकल्प उभारण्यात आला आहे, ज्याला 'वसंतसागर जलाशय' असेही म्हणतात. हा प्रकल्प जलविद्युत निर्मिती आणि सिंचनासाठी अत्यंत महत्त्वाचा आहे.

महत्त्वाच्या संज्ञा

चांदोली धरण

वारणा नदीवर बांधलेले मुख्य धरण, जे सांगली आणि कोल्हापूर जिल्ह्यांच्या सीमेवर स्थित आहे.

वसंतसागर

चांदोली धरणाच्या जलाशयाला दिलेले नाव.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • वारणा नदी ही कृष्णा नदीची प्रमुख उपनदी आहे.
  • चांदोली धरण हे वारणा नदीवरील सर्वात मोठे धरण आहे.
  • हे धरण सांगली आणि कोल्हापूर जिल्ह्यांच्या सीमेवर आहे.
  • या प्रकल्पाचा उपयोग सिंचन आणि जलविद्युत निर्मितीसाठी केला जातो.
  • चांदोली राष्ट्रीय उद्यान या धरणाच्या परिसरातच स्थित आहे.

महत्त्वाची तथ्ये

  • वारणा नदीचा उगम सह्याद्रीतील चांदोली येथे होतो.
  • चांदोली धरण हे मातीचे धरण (Earthen Dam) प्रकारात मोडते.
  • या धरणाची उंची सुमारे ८१ मीटर आहे.
  • वारणा नदीचा संगम कृष्णा नदीशी हरिपूर (सांगली) येथे होतो.
  • चांदोली अभयारण्य हे युनेस्कोच्या जागतिक वारसा स्थळांपैकी एक आहे.

उदाहरणे

सिंचन लाभ

वारणा धरणाच्या पाण्यामुळे सांगली जिल्ह्यातील शिराळा, वाळवा आणि पलूस या तालुक्यांतील शेतीला मोठा फायदा झाला आहे.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

नदीचा उगम आणि संगम ठिकाणे लक्षात ठेवा.
धरण कोणत्या जिल्ह्यात आहे आणि कोणत्या नदीवर आहे, हे वारंवार विचारले जाते.
जलाशयाचे नाव (वसंतसागर) लक्षात ठेवा.
नदीच्या उपनद्यांचा क्रम अभ्यासा.

⚠️ सामान्य चुका

वारणा नदी कृष्णा की कोयना नदीची उपनदी आहे, यात गोंधळ करू नका. ती कृष्णा नदीची उपनदी आहे.
चांदोली धरण हे केवळ कोल्हापूर जिल्ह्यात नसून ते सांगली-कोल्हापूर सीमेवर आहे हे लक्षात ठेवा.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. वारणा नदीचा उगम कोठे होतो?
अमहाबळेश्वर
बचांदोली
कत्र्यंबकेश्वर
डभीमाशंकर
योग्य उत्तर: ब) चांदोली

स्पष्टीकरण: वारणा नदीचा उगम कोल्हापूर जिल्ह्यातील चांदोली येथे होतो.
2. वारणा नदीवरील धरणाच्या जलाशयाला काय म्हणतात?
अशिवसागर
बवसंतसागर
कयेसाजी कंक जलाशय
डधोम जलाशय
योग्य उत्तर: ब) वसंतसागर

स्पष्टीकरण: चांदोली धरणाच्या जलाशयाला वसंतसागर असे म्हणतात.
3. वारणा नदी ही कोणत्या नदीची उपनदी आहे?
अकोयना
बपंचगंगा
ककृष्णा
डभीमा
योग्य उत्तर: क) कृष्णा

स्पष्टीकरण: वारणा ही कृष्णा नदीची प्रमुख उपनदी आहे.
4. चांदोली धरण कोणत्या दोन जिल्ह्यांच्या सीमेवर आहे?
अपुणे-सातारा
बकोल्हापूर-सांगली
कसातारा-सांगली
डकोल्हापूर-सिंधुदुर्ग
योग्य उत्तर: ब) कोल्हापूर-सांगली

स्पष्टीकरण: चांदोली धरण कोल्हापूर आणि सांगली जिल्ह्यांच्या सीमेवर आहे.
5. वारणा नदीचा कृष्णा नदीशी संगम कोठे होतो?
अकराड
बहरिपूर
कऔदुंबर
डनरसोबाची वाडी
योग्य उत्तर: ब) हरिपूर

स्पष्टीकरण: वारणा आणि कृष्णा नदीचा संगम सांगली जवळील हरिपूर येथे होतो.
6. चांदोली धरण कोणत्या प्रकारचे धरण आहे?
अगुरुत्वीय धरण
बमातीचे धरण
ककमान धरण
डयापैकी नाही
योग्य उत्तर: ब) मातीचे धरण

स्पष्टीकरण: चांदोली धरण हे प्रामुख्याने मातीचे धरण (Earthen Dam) आहे.
7. चांदोली राष्ट्रीय उद्यान कोणत्या धरणाच्या परिसरात आहे?
अकोयना धरण
बवारणा धरण
कराधानगरी धरण
डदूधगंगा धरण
योग्य उत्तर: ब) वारणा धरण

स्पष्टीकरण: चांदोली राष्ट्रीय उद्यान वारणा (चांदोली) धरणाच्या परिसरात स्थित आहे.
8. वारणा नदीच्या खोऱ्यात प्रामुख्याने कोणत्या पिकाची लागवड केली जाते?
अकापूस
बऊस
कचहा
डरबर
योग्य उत्तर: ब) ऊस

स्पष्टीकरण: वारणा खोरे हे ऊस उत्पादनासाठी प्रसिद्ध आहे.
9. चांदोली धरणाची उंची किती मीटर आहे?
अ५० मीटर
ब८१ मीटर
क१०० मीटर
ड१२० मीटर
योग्य उत्तर: ब) ८१ मीटर

स्पष्टीकरण: चांदोली धरणाची उंची सुमारे ८१ मीटर आहे.
10. वारणा नदीचा प्रवाह कोणत्या दिशेने आहे?
अउत्तर ते दक्षिण
बपश्चिम ते पूर्व
कदक्षिण ते उत्तर
डपूर्व ते पश्चिम
योग्य उत्तर: ब) पश्चिम ते पूर्व

स्पष्टीकरण: वारणा नदी सह्याद्रीतून उगम पावून पूर्वेकडे वाहते.
11. खालीलपैकी कोणता तालुका वारणा नदीच्या खोऱ्यात येतो?
अशिराळा
बमहाबळेश्वर
कसावंतवाडी
डअक्कलकोट
योग्य उत्तर: अ) शिराळा

स्पष्टीकरण: शिराळा तालुका सांगली जिल्ह्यात असून तो वारणा नदीच्या खोऱ्यात येतो.
12. वारणा नदीच्या उजव्या तीरावरील प्रमुख उपनदी कोणती?
अकासारी
बकदवी
कयेरळा
डयापैकी नाही
योग्य उत्तर: अ) कासारी

स्पष्टीकरण: कासारी ही वारणा नदीची एक महत्त्वाची उपनदी आहे.
13. चांदोली धरण प्रकल्प कोणत्या प्रकारचा प्रकल्प आहे?
अकेवळ सिंचन
बकेवळ जलविद्युत
कबहुउद्देशीय
डयापैकी नाही
योग्य उत्तर: क) बहुउद्देशीय

स्पष्टीकरण: चांदोली प्रकल्प सिंचन आणि जलविद्युत अशा दोन्ही कारणांसाठी वापरला जातो, म्हणून तो बहुउद्देशीय आहे.
14. वारणा नदीच्या काठावर कोणते प्रसिद्ध धार्मिक स्थळ आहे?
अकोल्हापूर महालक्ष्मी
बऔदुंबर
कपंढरपूर
डतुळजापूर
योग्य उत्तर: ब) औदुंबर

स्पष्टीकरण: सांगली जिल्ह्यातील औदुंबर हे वारणा नदीच्या काठावर वसलेले प्रसिद्ध धार्मिक स्थळ आहे.
15. चांदोली अभयारण्याला कोणत्या वर्षी राष्ट्रीय उद्यानाचा दर्जा मिळाला?
अ२०००
ब२००४
क२०१०
ड१९९५
योग्य उत्तर: ब) २००४

स्पष्टीकरण: चांदोली अभयारण्याला २००४ मध्ये राष्ट्रीय उद्यानाचा दर्जा मिळाला.
16. वारणा नदीच्या खोऱ्यात कोणत्या प्रकारची मृदा आढळते?
अकाळी मृदा
बजांभी मृदा
कवाळूची मृदा
डलाल मृदा
योग्य उत्तर: अ) काळी मृदा

स्पष्टीकरण: वारणा नदीच्या खोऱ्यात सुपीक काळी मृदा आढळते.
17. चांदोली धरणाचे बांधकाम कोणत्या नदीवर झाले आहे?
अकृष्णा
बवारणा
ककोयना
डपंचगंगा
योग्य उत्तर: ब) वारणा

स्पष्टीकरण: चांदोली धरण वारणा नदीवर बांधले आहे.
18. वारणा नदीची एकूण लांबी अंदाजे किती आहे?
अ१०० किमी
ब१५० किमी
क२०० किमी
ड२५० किमी
योग्य उत्तर: ब) १५० किमी

स्पष्टीकरण: वारणा नदीची लांबी सुमारे १५० किमी आहे.
19. चांदोली धरणातून निर्माण होणारी वीज कोणत्या ग्रीडला जोडली जाते?
अमहाराष्ट्र राज्य वीज वितरण
बराष्ट्रीय ग्रीड
कखाजगी ग्रीड
डयापैकी नाही
योग्य उत्तर: अ) महाराष्ट्र राज्य वीज वितरण

स्पष्टीकरण: चांदोली धरणातून निर्माण होणारी वीज महाराष्ट्र राज्य वीज वितरण कंपनीला पुरवली जाते.
20. वारणा नदीच्या खोऱ्यात कोणत्या सहकारी संस्थेचे मोठे जाळे आहे?
अदूध संघ
बसाखर कारखाने
कबँका
डवरील सर्व
योग्य उत्तर: ड) वरील सर्व

स्पष्टीकरण: वारणा खोऱ्यात वारणा सहकारी साखर कारखाना आणि दूध संघाचे मोठे जाळे आहे.