उजनी धरण: महाराष्ट्र जलसंपदा अभ्यास | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
उजनी धरण: महाराष्ट्र जलसंपदा अभ्यास
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
उजनी धरण हे महाराष्ट्रातील एक महत्त्वाचे बहुउद्देशीय धरण आहे. हे धरण भीमा नदीवर सोलापूर जिल्ह्यात बांधले असून, ते राज्याच्या सिंचन आणि पिण्याच्या पाण्याच्या गरजा पूर्ण करण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावते.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
ज्या प्रकल्पाचा उपयोग सिंचन, वीज निर्मिती, पूर नियंत्रण आणि मत्स्यव्यवसाय अशा अनेक कारणांसाठी केला जातो.
उजनी धरणाच्या विशाल जलाशयाला दिलेले अधिकृत नाव.
महत्त्वाचे मुद्दे
- नदी: भीमा
- जिल्हा: सोलापूर
- तालुका: माढा
- जलाशयाचे नाव: यशवंत सागर
- प्रकार: मातीचे धरण (Earthfill Dam)
- उपयोग: सिंचन, वीज निर्मिती, मत्स्यव्यवसाय
महत्त्वाची तथ्ये
- उजनी धरण हे भीमा खोऱ्यातील सर्वात मोठे धरण आहे.
- हे धरण आशियातील मोठ्या मातीच्या धरणांपैकी एक मानले जाते.
- धरणाच्या जलाशयात फ्लेमिंगो (रोहित) पक्षी मोठ्या संख्येने स्थलांतरित होतात.
- या धरणाचे बांधकाम १९८० मध्ये पूर्ण झाले.
उदाहरणे
सिंचन लाभ
उजनी धरणाच्या पाण्यामुळे सोलापूर, पुणे आणि अहमदनगर जिल्ह्यांतील शेतीला मोठा फायदा होतो.
वीज निर्मिती
धरणाच्या पायथ्याशी जलविद्युत केंद्र असून त्यातून वीज निर्मिती केली जाते.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: उजनी धरण भीमा नदीवर सोलापूर जिल्ह्यात बांधले आहे.
स्पष्टीकरण: उजनी धरणाच्या जलाशयाला 'यशवंत सागर' असे म्हणतात.
स्पष्टीकरण: उजनी धरण सोलापूर जिल्ह्यातील माढा तालुक्यात आहे.
स्पष्टीकरण: उजनी हे एक प्रमुख मातीचे धरण (Earthfill Dam) आहे.
स्पष्टीकरण: उजनी धरण हे बहुउद्देशीय असून सिंचन आणि वीज निर्मितीसाठी वापरले जाते.
स्पष्टीकरण: उजनी धरण सोलापूर जिल्ह्यातील माढा तालुक्यात आहे.
स्पष्टीकरण: भीमा नदीवरील सर्वात मोठे धरण उजनी हे आहे.
स्पष्टीकरण: उजनी धरणाचे बांधकाम १९८० मध्ये पूर्ण झाले.
स्पष्टीकरण: उजनी जलाशयात फ्लेमिंगो पक्षी मोठ्या संख्येने स्थलांतरित होतात.
स्पष्टीकरण: उजनी धरण महाराष्ट्रातील जलसंपदा प्रकल्पाचा भाग आहे.
स्पष्टीकरण: उजनी धरणाचा लाभ सोलापूर, पुणे आणि अहमदनगर जिल्ह्यांना होतो.
स्पष्टीकरण: उजनी धरण हे बहुउद्देशीय प्रकल्प आहे.
स्पष्टीकरण: धरणाच्या जलाशयामुळे मत्स्यव्यवसायाला मोठी चालना मिळाली आहे.
स्पष्टीकरण: उजनी धरण भीमा नदीच्या खोऱ्यात येते.
स्पष्टीकरण: उजनी धरण भीमा नदीवरच आहे.
स्पष्टीकरण: सिंचन आणि पिण्याचे पाणी पुरवणे हे मुख्य उद्दिष्ट आहे.
स्पष्टीकरण: उजनी धरणाचा जलाशय खूप मोठा (विशाल) आहे.
स्पष्टीकरण: उजनी हा एक मोठा (Major) पाटबंधारे प्रकल्प आहे.
स्पष्टीकरण: सोलापूर जिल्ह्यासाठी उजनी धरण वरदान ठरले आहे.
स्पष्टीकरण: यशवंत सागर हे नाव यशवंतराव चव्हाण यांच्या स्मृतीप्रित्यर्थ ठेवले आहे.