जायकवाडी धरण: महाराष्ट्र जलसंपदा अभ्यास | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
जायकवाडी धरण: महाराष्ट्र जलसंपदा अभ्यास
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
जायकवाडी धरण हे महाराष्ट्रातील सर्वात मोठ्या बहुउद्देशीय प्रकल्पांपैकी एक आहे. हे धरण गोदावरी नदीवर बांधलेले असून मराठवाड्याच्या सिंचनासाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
ज्या प्रकल्पाचा उपयोग सिंचन, वीज निर्मिती, पूर नियंत्रण आणि मत्स्यव्यवसाय अशा अनेक कारणांसाठी केला जातो.
जायकवाडी धरणाच्या जलाशयाला दिलेले अधिकृत नाव.
महत्त्वाचे मुद्दे
- नदी: गोदावरी
- जिल्हा: छत्रपती संभाजीनगर (औरंगाबाद)
- ठिकाण: पैठण
- प्रकार: मातीचे धरण (Earthen Dam)
- उद्घाटन: १९७६ मध्ये तत्कालीन पंतप्रधान इंदिरा गांधी यांच्या हस्ते झाले.
महत्त्वाची तथ्ये
- हे आशियातील सर्वात मोठ्या मातीच्या धरणांपैकी एक आहे.
- या धरणाची लांबी सुमारे १० किमी आहे.
- जायकवाडी पक्षी अभयारण्य हे या जलाशयाच्या परिसरात स्थित आहे.
- या प्रकल्पाचा मुख्य उद्देश मराठवाड्यातील सिंचन क्षमता वाढवणे हा आहे.
उदाहरणे
सिंचन लाभ
जायकवाडी धरणाचे पाणी छत्रपती संभाजीनगर, जालना, बीड आणि परभणी या जिल्ह्यांतील शेतीसाठी वापरले जाते.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: जायकवाडी धरण गोदावरी नदीवर पैठण येथे बांधले आहे.
स्पष्टीकरण: जायकवाडी धरणाच्या जलाशयाला 'नाथसागर' असे म्हणतात.
स्पष्टीकरण: जायकवाडी धरण छत्रपती संभाजीनगर (औरंगाबाद) जिल्ह्यात आहे.
स्पष्टीकरण: जायकवाडी हे एक प्रमुख मातीचे धरण (Earthen Dam) आहे.
स्पष्टीकरण: जायकवाडी प्रकल्पाचे उद्घाटन १९७६ मध्ये इंदिरा गांधी यांच्या हस्ते झाले.
स्पष्टीकरण: मराठवाड्यातील सिंचन आणि पाणीपुरवठा हे या प्रकल्पाचे मुख्य उद्दिष्ट आहे.
स्पष्टीकरण: जायकवाडी जलाशयाच्या परिसरात जायकवाडी पक्षी अभयारण्य आहे.
स्पष्टीकरण: जायकवाडी धरण पैठण तालुक्यात आहे.
स्पष्टीकरण: जायकवाडी हा मराठवाड्यातील सर्वात मोठा सिंचन प्रकल्प आहे.
स्पष्टीकरण: जायकवाडी धरणाची लांबी सुमारे १० किमी आहे.
स्पष्टीकरण: जायकवाडी प्रकल्पाचा मुख्य लाभ छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्याला होतो.
स्पष्टीकरण: हे धरण गोदावरी नदीच्या खोऱ्यात येते.
स्पष्टीकरण: जायकवाडी धरणाचे काम १९७० च्या दशकात (१९७६) पूर्ण झाले.
स्पष्टीकरण: मराठवाड्यातील ऊस शेतीसाठी हे पाणी अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
स्पष्टीकरण: महाराष्ट्र जलसंपदा विभाग या धरणाचे व्यवस्थापन करतो.
स्पष्टीकरण: जालना जिल्ह्यालाही जायकवाडी धरणाचा मोठा लाभ मिळतो.
स्पष्टीकरण: हे धरण गोदावरी नदीवर असल्याने पाणी गोदावरी पात्रात सोडले जाते.
स्पष्टीकरण: सिंचन हे या धरणाचे सर्वात महत्त्वाचे कार्य आहे.
स्पष्टीकरण: हे महाराष्ट्रातील एक महत्त्वाचे धरण आहे.
स्पष्टीकरण: पैठण हे संत एकनाथांचे जन्मस्थान असल्याने जलाशयाला 'नाथसागर' असे नाव दिले आहे.