मराठी साहित्य: एक अभ्यास | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
मराठी साहित्य: एक अभ्यास
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
मराठी साहित्याचा इतिहास अत्यंत समृद्ध आणि प्राचीन आहे. संतांच्या अभंगवाणीपासून ते आधुनिक काळातील कादंबरी आणि कवितेपर्यंत मराठी साहित्याने मोठी मजल मारली आहे. स्पर्धा परीक्षांच्या दृष्टीने मराठी साहित्यातील महत्त्वाचे लेखक, कवी आणि त्यांच्या साहित्यकृतींची माहिती असणे आवश्यक आहे.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
१३ व्या ते १७ व्या शतकातील संतांनी लिहिलेले भक्तीपर साहित्य, ज्यामध्ये अभंग, ओव्या आणि भारूडांचा समावेश होतो.
१८१८ नंतरच्या काळातील साहित्य, ज्यामध्ये गद्य, कादंबरी, नाटक आणि मुक्तछंद कविता यांचा समावेश होतो.
महत्त्वाचे मुद्दे
- मराठी भाषेतील पहिले वृत्तपत्र 'दर्पण' हे बाळशास्त्री जांभेकर यांनी सुरू केले.
- मराठीतील पहिले नाटक 'सीता स्वयंवर' (विष्णूदास भावे) मानले जाते.
- ज्ञानपीठ पुरस्कार मिळवणारे पहिले मराठी साहित्यिक वि. स. खांडेकर आहेत.
- मराठी भाषेला अभिजात भाषेचा दर्जा प्राप्त झाला आहे.
- कुसुमाग्रज यांचा जन्मदिवस 'मराठी भाषा गौरव दिन' म्हणून साजरा केला जातो.
महत्त्वाची तथ्ये
- मराठी साहित्यातील पहिले आत्मचरित्र 'माझा प्रवास' (गोडसे भटजी) आहे.
- मराठीतील पहिली कादंबरी 'यमुना पर्यटन' (बाबा पदमजी) आहे.
- मराठीतील पहिले साप्ताहिक 'दर्पण' आहे.
- मराठीतील पहिले मासिक 'दिग्दर्शन' आहे.
उदाहरणे
प्रमुख साहित्यकृती
ज्ञानेश्वरी (संत ज्ञानेश्वर), ययाति (वि. स. खांडेकर), नटसम्राट (वि. वा. शिरवाडकर), बटाट्याची चाळ (पु. ल. देशपांडे).
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: बाबा पदमजी यांची 'यमुना पर्यटन' ही मराठीतील पहिली कादंबरी मानली जाते.
स्पष्टीकरण: वि. स. खांडेकर यांना १९७४ मध्ये 'ययाति' कादंबरीसाठी ज्ञानपीठ पुरस्कार मिळाला.
स्पष्टीकरण: बाळशास्त्री जांभेकर यांनी 'दर्पण' हे पहिले मराठी वृत्तपत्र सुरू केले.
स्पष्टीकरण: विष्णू वामन शिरवाडकर हे कुसुमाग्रज या नावाने प्रसिद्ध आहेत.
स्पष्टीकरण: कुसुमाग्रज यांचा जन्मदिवस २७ फेब्रुवारी हा 'मराठी भाषा गौरव दिन' म्हणून साजरा होतो.
स्पष्टीकरण: विष्णूदास भावे यांना मराठी नाटकांचे जनक मानले जाते.
स्पष्टीकरण: बटाट्याची चाळ हे पु. ल. देशपांडे यांचे प्रसिद्ध विनोदी पुस्तक आहे.
स्पष्टीकरण: गोडसे भटजी यांनी १८५७ च्या उठावावर आधारित 'माझा प्रवास' हे आत्मचरित्र लिहिले.
स्पष्टीकरण: साने गुरुजी यांनी 'श्यामची आई' हे पुस्तक लिहिले.
स्पष्टीकरण: नटसम्राट हे वि. वा. शिरवाडकर (कुसुमाग्रज) यांचे गाजलेले नाटक आहे.
स्पष्टीकरण: मुकुंदराज यांना मराठीतील आद्य कवी मानले जाते (विवेकसिंधू).
स्पष्टीकरण: शिवाजी सावंत यांनी 'मृत्युंजय' ही कर्ण जीवनावर आधारित कादंबरी लिहिली.
स्पष्टीकरण: बाळशास्त्री जांभेकर यांनी 'दिग्दर्शन' हे पहिले मराठी मासिक सुरू केले.
स्पष्टीकरण: कृष्णाजी केशव दामले यांना आधुनिक मराठी कवितेचे जनक मानले जाते.
स्पष्टीकरण: आनंद यादव यांची 'झोंबी' ही आत्मचरित्रात्मक कादंबरी आहे.
स्पष्टीकरण: दर्पण हे बाळशास्त्री जांभेकर यांनी सुरू केलेले पहिले मराठी साप्ताहिक होते.
स्पष्टीकरण: भालचंद्र नेमाडे यांची 'कोसला' ही कादंबरी मराठी साहित्यातील मैलाचा दगड मानली जाते.
स्पष्टीकरण: संत ज्ञानेश्वरांनी भगवद्गीतेवर 'ज्ञानेश्वरी' ही टीका लिहिली.
स्पष्टीकरण: त्र्यंबक बापूजी ठोंबरे हे 'बालकवी' या नावाने प्रसिद्ध आहेत.
स्पष्टीकरण: ऑक्टोबर २०२४ मध्ये केंद्र सरकारने मराठी भाषेला अभिजात भाषेचा दर्जा जाहीर केला.