MahaExam अभ्यास नोट्स

महाराष्ट्र विधानसभा: रचना आणि कार्यप्रणाली | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

महाराष्ट्र विधानसभा: रचना आणि कार्यप्रणाली

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

भारतीय राज्यघटनेच्या कलम १७० नुसार प्रत्येक राज्यासाठी एक विधानसभा असते. महाराष्ट्र राज्याच्या विधिमंडळाचे कनिष्ठ सभागृह म्हणजे 'विधानसभा' होय. हे सभागृह जनतेचे प्रतिनिधित्व करते.

सविस्तर माहिती

विधानसभा हे राज्याच्या विधिमंडळाचे कनिष्ठ आणि लोकप्रिय सभागृह आहे. महाराष्ट्राच्या विधानसभेची सदस्य संख्या २८८ आहे. विधानसभेचे सदस्य थेट जनतेद्वारे प्रौढ मतदान पद्धतीनुसार निवडले जातात. विधानसभेचा कार्यकाळ ५ वर्षांचा असतो, परंतु तो मुदतीपूर्वी बरखास्त होऊ शकतो. विधानसभेचे कामकाज चालवण्यासाठी एक अध्यक्ष आणि एक उपाध्यक्ष असतात.

महत्त्वाच्या संज्ञा

विधानसभा

राज्याच्या विधिमंडळाचे कनिष्ठ सभागृह, ज्याचे सदस्य थेट जनतेद्वारे निवडले जातात.

अविश्वास ठराव

सरकारचे बहुमत नाही हे सिद्ध करण्यासाठी विधानसभेत मांडला जाणारा ठराव.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • विधानसभेची कमाल सदस्य संख्या ५०० आणि किमान ६० असू शकते.
  • महाराष्ट्राच्या विधानसभेची सदस्य संख्या २८८ आहे.
  • सदस्य होण्यासाठी किमान वय २५ वर्षे पूर्ण असावे लागते.
  • विधानसभेचे अधिवेशन बोलावण्याचा अधिकार राज्यपालांना असतो.
  • धन विधेयक (Money Bill) केवळ विधानसभेतच मांडता येते.

महत्त्वाची तथ्ये

  • विधानसभेच्या अध्यक्षांची निवड विधानसभेचे सदस्य स्वतःच्या सदस्यांमधून करतात.
  • विधानसभेचे सदस्य 'आमदार' (Member of Legislative Assembly - MLA) म्हणून ओळखले जातात.
  • विधानसभेचे पहिले अधिवेशन मुंबईत भरले होते.
  • विधानसभेचे कामकाज मराठी भाषेत चालते.

उदाहरणे

निवडणूक प्रक्रिया

महाराष्ट्र विधानसभा निवडणुकीत संपूर्ण राज्याचे २८८ मतदारसंघ पाडले जातात आणि प्रत्येक मतदारसंघातून एक आमदार (MLA) निवडून येतो.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

कलम १७० आणि १७१ मधील फरक लक्षात ठेवा.
विधानसभेची सदस्य संख्या आणि आरक्षणाबाबतचे आकडे पाठ करा.
अध्यक्षांचे अधिकार आणि कार्ये यावर वारंवार प्रश्न विचारले जातात.

⚠️ सामान्य चुका

विधानसभा आणि विधानपरिषद यांच्या अधिकारांची गल्लत करणे.
विधानसभेचा कार्यकाळ ६ वर्षे समजणे (तो ५ वर्षांचा असतो).
सदस्यत्वासाठीचे किमान वय २१ समजणे (ते २५ वर्षे आहे).

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. महाराष्ट्र विधानसभेची एकूण सदस्य संख्या किती आहे?
अ२८०
ब२८८
क२९०
ड३००
योग्य उत्तर: ब) २८८

स्पष्टीकरण: महाराष्ट्र विधानसभेची एकूण सदस्य संख्या २८८ आहे.
2. विधानसभेचा सदस्य होण्यासाठी किमान वय किती असावे लागते?
अ१८ वर्षे
ब२१ वर्षे
क२५ वर्षे
ड३० वर्षे
योग्य उत्तर: क) २५ वर्षे

स्पष्टीकरण: विधानसभेचा सदस्य होण्यासाठी किमान २५ वर्षे वय पूर्ण असणे आवश्यक आहे.
3. विधानसभेचा कार्यकाळ किती वर्षांचा असतो?
अ४ वर्षे
ब५ वर्षे
क६ वर्षे
डकायमस्वरूपी
योग्य उत्तर: ब) ५ वर्षे

स्पष्टीकरण: विधानसभेचा सामान्य कार्यकाळ ५ वर्षांचा असतो.
4. विधानसभेचे अधिवेशन बोलावण्याचा अधिकार कोणाला आहे?
अमुख्यमंत्री
बविधानसभा अध्यक्ष
कराज्यपाल
डराष्ट्रपती
योग्य उत्तर: क) राज्यपाल

स्पष्टीकरण: विधानसभेचे अधिवेशन बोलावण्याचा आणि स्थगित करण्याचा अधिकार राज्यपालांना असतो.
5. धन विधेयक सर्वप्रथम कोठे मांडले जाते?
अविधानपरिषद
बविधानसभा
कउच्च न्यायालय
डराज्यपाल कार्यालय
योग्य उत्तर: ब) विधानसभा

स्पष्टीकरण: धन विधेयक केवळ विधानसभेतच मांडता येते.
6. विधानसभेच्या अध्यक्षांची निवड कोण करते?
अजनता
बराज्यपाल
कमुख्यमंत्री
डविधानसभेचे सदस्य
योग्य उत्तर: ड) विधानसभेचे सदस्य

स्पष्टीकरण: विधानसभेचे सदस्य स्वतःच्या सदस्यांमधून अध्यक्षांची निवड करतात.
7. विधानसभेचे सदस्य कोणाला राजीनामा देतात?
अराज्यपाल
बमुख्यमंत्री
कविधानसभा अध्यक्ष
डराष्ट्रपती
योग्य उत्तर: क) विधानसभा अध्यक्ष

स्पष्टीकरण: विधानसभेचे सदस्य आपला राजीनामा विधानसभा अध्यक्षांकडे सोपवतात.
8. भारतीय राज्यघटनेच्या कोणत्या कलमानुसार विधानसभा स्थापन केली जाते?
अकलम १६८
बकलम १७०
ककलम १७१
डकलम १७२
योग्य उत्तर: ब) कलम १७०

स्पष्टीकरण: कलम १७० नुसार राज्यांच्या विधानसभेची रचना दिली आहे.
9. विधानसभेचे कामकाज कोणाच्या मार्गदर्शनाखाली चालते?
अमुख्यमंत्री
बराज्यपाल
कविधानसभा अध्यक्ष
डविरोधी पक्षनेते
योग्य उत्तर: क) विधानसभा अध्यक्ष

स्पष्टीकरण: विधानसभेचे कामकाज विधानसभा अध्यक्षांच्या मार्गदर्शनाखाली चालते.
10. विधानसभेच्या सदस्यांना काय म्हणतात?
अखासदार
बआमदार
कनगरसेवक
डसभासद
योग्य उत्तर: ब) आमदार

स्पष्टीकरण: विधानसभेच्या सदस्यांना आमदार (MLA) असे म्हणतात.
11. विधानसभेचे अधिवेशन कोणाच्या संमतीने बरखास्त केले जाऊ शकते?
अमुख्यमंत्री
बराज्यपाल
कअध्यक्ष
डराष्ट्रपती
योग्य उत्तर: ब) राज्यपाल

स्पष्टीकरण: राज्यपालांच्या संमतीने विधानसभा बरखास्त केली जाऊ शकते.
12. विधानसभेच्या बैठकीचे अध्यक्षस्थान कोण भूषवतात?
अमुख्यमंत्री
बराज्यपाल
कविधानसभा अध्यक्ष
डउपमुख्यमंत्री
योग्य उत्तर: क) विधानसभा अध्यक्ष

स्पष्टीकरण: विधानसभेच्या बैठकीचे अध्यक्षस्थान विधानसभा अध्यक्ष भूषवतात.
13. विधानसभेच्या सदस्यांची निवड कशी होते?
अअप्रत्यक्ष निवडणूक
बथेट निवडणूक
कनामांकन
डनिवडणूक आयोगाद्वारे
योग्य उत्तर: ब) थेट निवडणूक

स्पष्टीकरण: विधानसभेच्या सदस्यांची निवड जनतेद्वारे थेट निवडणुकीतून होते.
14. विधानसभेच्या सदस्यांची संख्या किती असू शकते?
अकमाल ५००
बकमाल ६००
ककमाल ४००
डकमाल ७००
योग्य उत्तर: अ) कमाल ५००

स्पष्टीकरण: विधानसभेची कमाल सदस्य संख्या ५०० असू शकते.
15. विधानसभेच्या सदस्यांची किमान संख्या किती असावी?
अ४०
ब५०
क६०
ड७०
योग्य उत्तर: क) ६०

स्पष्टीकरण: विधानसभेची किमान सदस्य संख्या ६० असावी.
16. विधानसभेचे सदस्य कोणाचे प्रतिनिधित्व करतात?
अकेंद्र सरकार
बराज्य सरकार
कजनता
डन्यायपालिका
योग्य उत्तर: क) जनता

स्पष्टीकरण: विधानसभेचे सदस्य जनतेचे प्रतिनिधित्व करतात.
17. विधानसभेच्या अध्यक्षांच्या अनुपस्थितीत कामकाज कोण पाहते?
अमुख्यमंत्री
बराज्यपाल
कविधानसभा उपाध्यक्ष
डविरोधी पक्षनेते
योग्य उत्तर: क) विधानसभा उपाध्यक्ष

स्पष्टीकरण: अध्यक्षांच्या अनुपस्थितीत विधानसभा उपाध्यक्ष कामकाज पाहतात.
18. विधानसभेच्या निवडणुकीत मतदान करण्यासाठी किमान वय किती असावे?
अ१६ वर्षे
ब१८ वर्षे
क२१ वर्षे
ड२५ वर्षे
योग्य उत्तर: ब) १८ वर्षे

स्पष्टीकरण: मतदानासाठी १८ वर्षे वय पूर्ण असणे आवश्यक आहे.
19. विधानसभेच्या सदस्यांना शपथ कोण देतो?
अराज्यपाल
बमुख्यमंत्री
कअध्यक्ष
डनिवडणूक अधिकारी
योग्य उत्तर: अ) राज्यपाल

स्पष्टीकरण: विधानसभेच्या सदस्यांना राज्यपाल किंवा त्यांनी नियुक्त केलेली व्यक्ती शपथ देते.
20. विधानसभेचे अधिवेशन वर्षातून किमान किती वेळा होणे आवश्यक आहे?
अएकदा
बदोनदा
कतीनदा
डचारदा
योग्य उत्तर: ब) दोनदा

स्पष्टीकरण: वर्षातून किमान दोनदा अधिवेशन होणे आवश्यक आहे.