MahaExam अभ्यास नोट्स

क्रीडा क्षेत्रातील महत्त्वाच्या संज्ञा | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

क्रीडा क्षेत्रातील महत्त्वाच्या संज्ञा

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

विविध खेळांमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या विशिष्ट शब्दावली किंवा संज्ञा स्पर्धा परीक्षांच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाच्या आहेत. पोलीस भरती, तलाठी आणि MPSC सारख्या परीक्षांमध्ये खेळांशी संबंधित संज्ञांवर आधारित प्रश्न विचारले जातात.

सविस्तर माहिती

प्रत्येक खेळाची स्वतःची एक भाषा असते. खेळाच्या नियमावलीनुसार काही विशिष्ट शब्द वापरले जातात, ज्यांना 'क्रीडा संज्ञा' (Sports Terminology) म्हणतात. उदाहरणार्थ, क्रिकेटमध्ये 'गुगली', 'एलबीडब्ल्यू', 'डक' यांसारखे शब्द वापरले जातात, तर बॅडमिंटनमध्ये 'स्मॅश', 'सर्व्हिस' हे शब्द वापरले जातात.

महत्त्वाच्या संज्ञा

गुगली (Googly)

क्रिकेटमध्ये लेग स्पिनरद्वारे टाकलेला असा चेंडू जो फलंदाजाला ऑफ-ब्रेक वाटतो पण प्रत्यक्षात लेग-ब्रेक असतो.

स्मॅश (Smash)

बॅडमिंटन किंवा व्हॉलीबॉलमध्ये चेंडू किंवा शटलकॉर्क वेगाने प्रतिस्पर्ध्याच्या कोर्टात मारणे.

चेकमेट (Checkmate)

बुद्धिबळात राजाला अशा प्रकारे घेरले जाणे की तो सुरक्षित राहू शकत नाही.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • क्रिकेट: एलबीडब्ल्यू (LBW), डक (Duck), सिली पॉइंट, गुगली, हुक.
  • बॅडमिंटन: स्मॅश, ड्रॉप, लव्ह, नेट फॉल्ट.
  • हॉकी: पेनल्टी कॉर्नर, स्कूप, बुली, ऑफसाईड.
  • फुटबॉल: पेनल्टी किक, फ्री किक, ऑफसाईड, हॅटट्रिक.
  • बुद्धिबळ: चेकमेट, स्टेलमेट, गॅम्बिट.

महत्त्वाची तथ्ये

  • हॅटट्रिक (Hat-trick) ही संज्ञा क्रिकेट, फुटबॉल आणि हॉकी या तिन्ही खेळांत वापरली जाते.
  • बॅडमिंटनमध्ये 'लव्ह' (Love) या शब्दाचा अर्थ शून्य गुण असा होतो.
  • गोल्फमध्ये 'बर्डी' आणि 'ईगल' या संज्ञा वापरल्या जातात.

उदाहरणे

क्रिकेटमधील संज्ञा

जेव्हा फलंदाज खाते न उघडता बाद होतो, तेव्हा त्याला 'डक' (Duck) असे म्हणतात.

हॉकीमधील संज्ञा

खेळ सुरू करताना किंवा थांबल्यानंतर पुन्हा सुरू करताना 'बुली' (Bully) या पद्धतीचा वापर केला जातो.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

खेळांच्या संज्ञा लक्षात ठेवण्यासाठी खेळांचे वर्गीकरण करा.
नियमितपणे सराव प्रश्न सोडवा, कारण अनेकदा संज्ञा पुन्हा विचारल्या जातात.
आंतरराष्ट्रीय खेळांच्या संज्ञांवर अधिक भर द्या.

⚠️ सामान्य चुका

एकाच खेळातील संज्ञा दुसऱ्या खेळाशी गोंधळणे (उदा. 'ऑफसाईड' फुटबॉल आणि हॉकी दोन्हीत असते, पण नियम वेगळे आहेत).
संज्ञांचे अर्थ चुकीच्या पद्धतीने लक्षात ठेवणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. क्रिकेटमध्ये 'गुगली' ही संज्ञा कोणत्या प्रकारच्या गोलंदाजीशी संबंधित आहे?
अवेगवान गोलंदाजी
बस्पिन गोलंदाजी
कमिडियम पेस
डयापैकी नाही
योग्य उत्तर: ब) स्पिन गोलंदाजी

स्पष्टीकरण: गुगली ही लेग स्पिनरद्वारे टाकली जाणारी एक विशेष प्रकारची फिरकी गोलंदाजी आहे.
2. 'चेकमेट' ही संज्ञा कोणत्या खेळाशी संबंधित आहे?
अक्रिकेट
बबुद्धिबळ
कटेनिस
डहॉकी
योग्य उत्तर: ब) बुद्धिबळ

स्पष्टीकरण: चेकमेट ही संज्ञा बुद्धिबळातील खेळाच्या समाप्तीशी संबंधित आहे.
3. बॅडमिंटनमध्ये 'लव्ह' (Love) या शब्दाचा अर्थ काय होतो?
अविजय
बशून्य गुण
कसर्व्हिस
डफाऊल
योग्य उत्तर: ब) शून्य गुण

स्पष्टीकरण: बॅडमिंटन आणि टेनिसमध्ये 'लव्ह' म्हणजे शून्य गुण.
4. 'पेनल्टी कॉर्नर' ही संज्ञा कोणत्या खेळाशी संबंधित आहे?
अफुटबॉल
बहॉकी
कक्रिकेट
डकबड्डी
योग्य उत्तर: ब) हॉकी

स्पष्टीकरण: पेनल्टी कॉर्नर ही संज्ञा हॉकीमध्ये वापरली जाते.
5. फुटबॉलमध्ये 'हॅटट्रिक' म्हणजे काय?
अतीन गोल करणे
बतीन पिवळे कार्ड
कतीन खेळाडू बाद होणे
डतीन मिनिटांचा खेळ
योग्य उत्तर: अ) तीन गोल करणे

स्पष्टीकरण: एकाच सामन्यात खेळाडूने तीन गोल करणे म्हणजे हॅटट्रिक.
6. 'बर्डी' (Birdie) ही संज्ञा कोणत्या खेळाशी संबंधित आहे?
अगोल्फ
बटेनिस
कबॅडमिंटन
डहॉकी
योग्य उत्तर: अ) गोल्फ

स्पष्टीकरण: गोल्फमध्ये बर्डी ही संज्ञा वापरली जाते.
7. क्रिकेटमध्ये 'एलबीडब्ल्यू' (LBW) चा पूर्ण अर्थ काय?
अLeg Before Wicket
बLong Ball Wicket
कLeft Ball Wicket
डLeg Behind Wicket
योग्य उत्तर: अ) Leg Before Wicket

स्पष्टीकरण: LBW म्हणजे Leg Before Wicket.
8. 'गॅम्बिट' (Gambit) ही संज्ञा कोणत्या खेळाशी संबंधित आहे?
अबुद्धिबळ
बकुस्ती
कबॉक्सिंग
डटेनिस
योग्य उत्तर: अ) बुद्धिबळ

स्पष्टीकरण: गॅम्बिट ही बुद्धिबळातील एक सुरुवातीची चाल आहे.
9. टेनिसमध्ये 'ग्रँड स्लॅम' मध्ये खालीलपैकी कोणत्या स्पर्धेचा समावेश होत नाही?
अविम्बल्डन
बफ्रेंच ओपन
कयूएस ओपन
डइंडियन ओपन
योग्य उत्तर: ड) इंडियन ओपन

स्पष्टीकरण: ग्रँड स्लॅममध्ये ऑस्ट्रेलियन, फ्रेंच, विम्बल्डन आणि यूएस ओपनचा समावेश होतो.
10. 'बुली' (Bully) ही संज्ञा कोणत्या खेळाशी संबंधित आहे?
अहॉकी
बफुटबॉल
कक्रिकेट
डटेनिस
योग्य उत्तर: अ) हॉकी

स्पष्टीकरण: हॉकीमध्ये खेळ सुरू करण्यासाठी बुलीचा वापर होतो.
11. खालीलपैकी कोणती संज्ञा क्रिकेटशी संबंधित नाही?
अगुगली
बसिली पॉइंट
कस्मॅश
डहुक
योग्य उत्तर: क) स्मॅश

स्पष्टीकरण: स्मॅश ही संज्ञा बॅडमिंटन किंवा व्हॉलीबॉलशी संबंधित आहे.
12. 'ड्युस' (Deuce) ही संज्ञा कोणत्या खेळाशी संबंधित आहे?
अटेनिस
बक्रिकेट
कहॉकी
डफुटबॉल
योग्य उत्तर: अ) टेनिस

स्पष्टीकरण: टेनिसमध्ये गुण समान झाल्यावर ड्युस ही स्थिती येते.
13. बॉक्सिंगमध्ये 'नॉक आऊट' (Knockout) म्हणजे काय?
अखेळाडू बाद होणे
बखेळाडू रिंगच्या बाहेर जाणे
कप्रतिस्पर्धी उठू न शकणे
डवेळ संपणे
योग्य उत्तर: क) प्रतिस्पर्धी उठू न शकणे

स्पष्टीकरण: बॉक्सिंगमध्ये प्रतिस्पर्धी १० सेकंदात उठू न शकल्यास त्याला नॉक आऊट म्हणतात.
14. 'टी' (Tee) ही संज्ञा कोणत्या खेळाशी संबंधित आहे?
अगोल्फ
बक्रिकेट
कहॉकी
डटेनिस
योग्य उत्तर: अ) गोल्फ

स्पष्टीकरण: गोल्फमध्ये चेंडू ठेवण्याच्या जागेला टी म्हणतात.
15. खालीलपैकी कोणती संज्ञा फुटबॉलशी संबंधित आहे?
अपेनल्टी किक
बऑफसाईड
कहॅटट्रिक
डवरील सर्व
योग्य उत्तर: ड) वरील सर्व

स्पष्टीकरण: दिलेल्या सर्व संज्ञा फुटबॉलशी संबंधित आहेत.
16. 'बटरफ्लाय स्ट्रोक' ही संज्ञा कोणत्या खेळाशी संबंधित आहे?
अपोहणे (Swimming)
बधावणे
कसायकलिंग
डहॉकी
योग्य उत्तर: अ) पोहणे (Swimming)

स्पष्टीकरण: बटरफ्लाय स्ट्रोक ही पोहण्याच्या खेळातील एक पद्धत आहे.
17. कबड्डीमध्ये 'लोना' (Lona) म्हणजे काय?
असर्व खेळाडू बाद होणे
बअतिरिक्त गुण मिळणे
कमैदानाबाहेर जाणे
डरेड करणे
योग्य उत्तर: ब) अतिरिक्त गुण मिळणे

स्पष्टीकरण: कबड्डीमध्ये प्रतिस्पर्धी संघाचे सर्व खेळाडू बाद केल्यावर मिळणाऱ्या अतिरिक्त गुणांना लोना म्हणतात.
18. 'स्लॅम डंक' (Slam Dunk) ही संज्ञा कोणत्या खेळाशी संबंधित आहे?
अबास्केटबॉल
बव्हॉलीबॉल
कटेनिस
डहॉकी
योग्य उत्तर: अ) बास्केटबॉल

स्पष्टीकरण: स्लॅम डंक ही बास्केटबॉलमधील एक प्रसिद्ध संज्ञा आहे.
19. क्रिकेटमध्ये 'फॉलो-ऑन' (Follow-on) ही संज्ञा कोणत्या प्रकारच्या सामन्यात वापरली जाते?
अटी-२०
बवन-डे
कटेस्ट मॅच
डयापैकी नाही
योग्य उत्तर: क) टेस्ट मॅच

स्पष्टीकरण: फॉलो-ऑन ही संज्ञा केवळ टेस्ट क्रिकेटमध्ये वापरली जाते.
20. 'पिंच हिटर' (Pinch Hitter) ही संज्ञा कोणत्या खेळाशी संबंधित आहे?
अक्रिकेट
बबेसबॉल
कहॉकी
डफुटबॉल
योग्य उत्तर: अ) क्रिकेट

स्पष्टीकरण: क्रिकेटमध्ये कमी वेळात जास्त धावा करण्यासाठी पाठवलेल्या फलंदाजाला पिंच हिटर म्हणतात.
विषयातील सर्व नोट्स