MahaExam अभ्यास नोट्स

भारतीय क्रीडा: एक आढावा | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

भारतीय क्रीडा: एक आढावा

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

भारतीय क्रीडा क्षेत्र हे अत्यंत वैविध्यपूर्ण आहे. पारंपारिक खेळांपासून ते आधुनिक आंतरराष्ट्रीय खेळांपर्यंत भारताने जागतिक स्तरावर आपली ओळख निर्माण केली आहे. स्पर्धा परीक्षांच्या दृष्टीने भारतीय खेळाडू, पुरस्कार आणि संघटनांची माहिती असणे आवश्यक आहे.

सविस्तर माहिती

भारतात खेळांना प्रोत्साहन देण्यासाठी केंद्र आणि राज्य सरकार विविध योजना राबवते. 'खेलो इंडिया' सारख्या उपक्रमांमुळे तळागाळातील खेळाडूंना संधी मिळत आहे. क्रिकेट हा भारतात सर्वाधिक लोकप्रिय खेळ असला तरी, हॉकी, कुस्ती, बॅडमिंटन, नेमबाजी आणि ॲथलेटिक्समध्ये भारताने ऑलिम्पिक आणि आशियाई खेळांमध्ये मोठी प्रगती केली आहे.

महत्त्वाच्या संज्ञा

खेलो इंडिया

शालेय आणि महाविद्यालयीन स्तरावर क्रीडा संस्कृती रुजवण्यासाठी भारत सरकारने सुरू केलेली योजना.

मेजर ध्यानचंद खेलरत्न पुरस्कार

भारतातील क्रीडा क्षेत्रातील सर्वोच्च सन्मान जो उत्कृष्ट कामगिरी करणाऱ्या खेळाडूंना दिला जातो.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • हॉकीचे जादूगार म्हणून मेजर ध्यानचंद यांना ओळखले जाते.
  • भारतीय क्रीडा प्राधिकरण (SAI) ची स्थापना १९८४ मध्ये झाली.
  • भारताचा राष्ट्रीय खेळ अधिकृतपणे कोणताही नाही, परंतु हॉकीला ऐतिहासिक महत्त्व आहे.
  • नीरज चोप्रा यांनी टोकियो ऑलिम्पिकमध्ये भालाफेकीत सुवर्णपदक जिंकले.

महत्त्वाची तथ्ये

  • राष्ट्रीय क्रीडा दिन २९ ऑगस्ट रोजी मेजर ध्यानचंद यांच्या जन्मदिनानिमित्त साजरा केला जातो.
  • पी. व्ही. सिंधू या ऑलिम्पिकमध्ये दोन वैयक्तिक पदके जिंकणाऱ्या पहिल्या भारतीय महिला खेळाडू आहेत.
  • भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ (BCCI) ची स्थापना १९२८ मध्ये झाली.
  • कुस्तीमध्ये भारताला ऑलिम्पिकमध्ये अनेक पदके मिळाली आहेत.

उदाहरणे

ऑलिम्पिक यश

अभिनव बिंद्रा यांनी २००८ च्या बीजिंग ऑलिम्पिकमध्ये नेमबाजीत भारतासाठी पहिले वैयक्तिक सुवर्णपदक जिंकले.

क्रिकेट

भारताने १९८३ आणि २०११ मध्ये एकदिवसीय क्रिकेट विश्वचषक जिंकला आहे.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

चालू घडामोडींमधील खेळाडूंची नावे आणि त्यांनी जिंकलेली पदके लक्षात ठेवा.
प्रमुख क्रीडा स्पर्धांचे आयोजन कोणत्या देशात झाले, हे तपासा.
क्रीडा पुरस्कारांची यादी आणि संबंधित खेळाडूंचे नाव पाठ करा.

⚠️ सामान्य चुका

हॉकी हा भारताचा राष्ट्रीय खेळ आहे असे समजणे (अधिकृतपणे घोषित नाही).
पुरस्कारांच्या वर्षांमध्ये गोंधळ होणे.
खेळाडू आणि त्यांच्या खेळाचा प्रकार यात गल्लत करणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. राष्ट्रीय क्रीडा दिन कोणत्या तारखेला साजरा केला जातो?
अ२९ ऑगस्ट
ब१५ ऑगस्ट
क२ ऑक्टोबर
ड१४ नोव्हेंबर
योग्य उत्तर: अ) २९ ऑगस्ट

स्पष्टीकरण: मेजर ध्यानचंद यांचा जन्मदिवस २९ ऑगस्ट हा राष्ट्रीय क्रीडा दिन म्हणून साजरा केला जातो.
2. भारताचा 'हॉकीचा जादूगार' कोणाला म्हणतात?
अधनराज पिल्ले
बमेजर ध्यानचंद
कबलबीर सिंग
डअजित पाल सिंग
योग्य उत्तर: ब) मेजर ध्यानचंद

स्पष्टीकरण: मेजर ध्यानचंद यांना त्यांच्या उत्कृष्ट हॉकी कौशल्यामुळे हॉकीचे जादूगार म्हटले जाते.
3. नीरज चोप्रा कोणत्या खेळाशी संबंधित आहेत?
अकुस्ती
बनेमबाजी
कभालाफेक
डबॅडमिंटन
योग्य उत्तर: क) भालाफेक

स्पष्टीकरण: नीरज चोप्रा हे भालाफेक (Javelin Throw) या खेळातील प्रसिद्ध खेळाडू आहेत.
4. ऑलिम्पिकमध्ये वैयक्तिक सुवर्णपदक जिंकणारे पहिले भारतीय खेळाडू कोण?
असुशील कुमार
बअभिनव बिंद्रा
कलिअँडर पेस
डविजय कुमार
योग्य उत्तर: ब) अभिनव बिंद्रा

स्पष्टीकरण: अभिनव बिंद्रा यांनी २००८ च्या बीजिंग ऑलिम्पिकमध्ये नेमबाजीत सुवर्णपदक जिंकले होते.
5. भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळाची (BCCI) स्थापना कोणत्या वर्षी झाली?
अ१९२०
ब१९२८
क१९३५
ड१९४७
योग्य उत्तर: ब) १९२८

स्पष्टीकरण: BCCI ची स्थापना १९२८ मध्ये झाली.
6. पी. व्ही. सिंधू कोणत्या खेळाशी संबंधित आहेत?
अटेनिस
बबॅडमिंटन
कटेबल टेनिस
डबॉक्सिंग
योग्य उत्तर: ब) बॅडमिंटन

स्पष्टीकरण: पी. व्ही. सिंधू या जागतिक दर्जाच्या बॅडमिंटन खेळाडू आहेत.
7. खेलो इंडिया उपक्रम कोणत्या मंत्रालयाद्वारे राबवला जातो?
अशिक्षण मंत्रालय
बक्रीडा मंत्रालय
कआरोग्य मंत्रालय
डगृह मंत्रालय
योग्य उत्तर: ब) क्रीडा मंत्रालय

स्पष्टीकरण: खेलो इंडिया उपक्रम भारत सरकारच्या युवा व्यवहार आणि क्रीडा मंत्रालयाद्वारे राबवला जातो.
8. भारताने पहिला क्रिकेट विश्वचषक कोणत्या वर्षी जिंकला?
अ१९७५
ब१९७९
क१९८३
ड१९८७
योग्य उत्तर: क) १९८३

स्पष्टीकरण: कपिल देव यांच्या नेतृत्वाखाली भारताने १९८३ मध्ये पहिला विश्वचषक जिंकला.
9. मेरी कोम कोणत्या खेळाशी संबंधित आहेत?
अकुस्ती
बबॉक्सिंग
कवेटलिफ्टिंग
डज्युडो
योग्य उत्तर: ब) बॉक्सिंग

स्पष्टीकरण: मेरी कोम या प्रसिद्ध भारतीय महिला बॉक्सर आहेत.
10. मेजर ध्यानचंद खेलरत्न पुरस्काराचे जुने नाव काय होते?
अअर्जुन पुरस्कार
बद्रोणाचार्य पुरस्कार
कराजीव गांधी खेलरत्न पुरस्कार
डपद्मश्री
योग्य उत्तर: क) राजीव गांधी खेलरत्न पुरस्कार

स्पष्टीकरण: मेजर ध्यानचंद खेलरत्न पुरस्काराचे पूर्वीचे नाव राजीव गांधी खेलरत्न पुरस्कार असे होते.
11. सुशील कुमार हे कोणत्या खेळासाठी प्रसिद्ध आहेत?
अकुस्ती
बॲथलेटिक्स
कनेमबाजी
डहॉकी
योग्य उत्तर: अ) कुस्ती

स्पष्टीकरण: सुशील कुमार हे कुस्तीपटू आहेत ज्यांनी ऑलिम्पिकमध्ये दोन पदके जिंकली आहेत.
12. भारतीय क्रीडा प्राधिकरण (SAI) चे मुख्यालय कोठे आहे?
अमुंबई
बपुणे
कनवी दिल्ली
डबंगळुरू
योग्य उत्तर: क) नवी दिल्ली

स्पष्टीकरण: भारतीय क्रीडा प्राधिकरणाचे (SAI) मुख्यालय नवी दिल्ली येथे आहे.
13. कर्णम मल्लेश्वरी कोणत्या खेळाशी संबंधित आहेत?
अवेटलिफ्टिंग
बबॉक्सिंग
ककुस्ती
डॲथलेटिक्स
योग्य उत्तर: अ) वेटलिफ्टिंग

स्पष्टीकरण: कर्णम मल्लेश्वरी या ऑलिम्पिकमध्ये पदक जिंकणाऱ्या पहिल्या भारतीय महिला खेळाडू आहेत (वेटलिफ्टिंग).
14. विजेंदर सिंग कोणत्या खेळाशी संबंधित आहेत?
अक्रिकेट
बबॉक्सिंग
ककुस्ती
डटेनिस
योग्य उत्तर: ब) बॉक्सिंग

स्पष्टीकरण: विजेंदर सिंग हे प्रसिद्ध भारतीय बॉक्सर आहेत.
15. आशियाई खेळांची सुरुवात कोणत्या देशात झाली?
अभारत
बचीन
कजपान
डदक्षिण कोरिया
योग्य उत्तर: अ) भारत

स्पष्टीकरण: पहिले आशियाई खेळ १९५१ मध्ये भारतात (नवी दिल्ली) आयोजित करण्यात आले होते.
16. विश्वनाथन आनंद कोणत्या खेळाशी संबंधित आहेत?
अकॅरम
बबुद्धिबळ
कब्रिज
डटेनिस
योग्य उत्तर: ब) बुद्धिबळ

स्पष्टीकरण: विश्वनाथन आनंद हे भारताचे महान बुद्धिबळपटू (Grandmaster) आहेत.
17. सानिया मिर्झा कोणत्या खेळाशी संबंधित आहेत?
अबॅडमिंटन
बटेनिस
कटेबल टेनिस
डहॉकी
योग्य उत्तर: ब) टेनिस

स्पष्टीकरण: सानिया मिर्झा या प्रसिद्ध भारतीय टेनिस खेळाडू आहेत.
18. द्रोणाचार्य पुरस्कार कोणाला दिला जातो?
अखेळाडूंना
बप्रशिक्षकांना (Coaches)
कपंच (Umpires)
डसंघटनांना
योग्य उत्तर: ब) प्रशिक्षकांना (Coaches)

स्पष्टीकरण: द्रोणाचार्य पुरस्कार क्रीडा प्रशिक्षकांना (Coaches) त्यांच्या उत्कृष्ट योगदानासाठी दिला जातो.
19. भारताने कोणत्या वर्षी ऑलिम्पिकमध्ये सर्वाधिक पदके जिंकली?
अ२००८
ब२०१२
क२०२०
ड२०१६
योग्य उत्तर: क) २०२०

स्पष्टीकरण: टोकियो २०२० ऑलिम्पिकमध्ये भारताने एकूण ७ पदके जिंकून सर्वोत्तम कामगिरी केली.
20. बजरंग पुनिया कोणत्या खेळाशी संबंधित आहेत?
अकुस्ती
बबॉक्सिंग
कनेमबाजी
डॲथलेटिक्स
योग्य उत्तर: अ) कुस्ती

स्पष्टीकरण: बजरंग पुनिया हे भारतीय कुस्तीपटू आहेत.