MahaExam अभ्यास नोट्स

भारतातील प्रमुख क्रीडा पुरस्कार | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

भारतातील प्रमुख क्रीडा पुरस्कार

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

भारतातील क्रीडा क्षेत्रात उत्कृष्ट कामगिरी करणाऱ्या खेळाडूंना आणि प्रशिक्षकांना प्रोत्साहन देण्यासाठी विविध राष्ट्रीय पुरस्कार दिले जातात. हे पुरस्कार खेळाडूंच्या कारकिर्दीतील सर्वोच्च सन्मान मानले जातात.

सविस्तर माहिती

क्रीडा पुरस्कार हे खेळाडूंच्या सातत्यपूर्ण कामगिरीचा गौरव करण्यासाठी दिले जातात. यामध्ये मेजर ध्यानचंद खेलरत्न पुरस्कार हा सर्वोच्च पुरस्कार आहे, तर अर्जुन पुरस्कार हा खेळातील उत्कृष्ट कामगिरीसाठी दिला जातो. प्रशिक्षकांसाठी द्रोणाचार्य पुरस्कार दिला जातो. हे पुरस्कार दरवर्षी २९ ऑगस्ट रोजी (राष्ट्रीय क्रीडा दिन) राष्ट्रपतींच्या हस्ते प्रदान केले जातात.

महत्त्वाच्या संज्ञा

मेजर ध्यानचंद खेलरत्न पुरस्कार

भारतातील क्रीडा क्षेत्रातील सर्वोच्च सन्मान, जो मागील चार वर्षांतील उत्कृष्ट कामगिरीसाठी दिला जातो.

अर्जुन पुरस्कार

आंतरराष्ट्रीय स्तरावर सातत्यपूर्ण उत्कृष्ट कामगिरी करणाऱ्या खेळाडूंना दिला जाणारा पुरस्कार.

द्रोणाचार्य पुरस्कार

क्रीडा प्रशिक्षकांना त्यांच्या उत्कृष्ट मार्गदर्शनासाठी दिला जाणारा पुरस्कार.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • मेजर ध्यानचंद खेलरत्न पुरस्काराचे पूर्वीचे नाव राजीव गांधी खेलरत्न पुरस्कार होते.
  • अर्जुन पुरस्काराची सुरुवात १९६१ मध्ये झाली.
  • द्रोणाचार्य पुरस्कार १९८५ पासून सुरू झाला.
  • ध्यानचंद पुरस्कार हा क्रीडा क्षेत्रातील जीवनगौरव पुरस्कार आहे.
  • राष्ट्रीय क्रीडा दिन मेजर ध्यानचंद यांच्या जन्मदिनानिमित्त साजरा केला जातो.

महत्त्वाची तथ्ये

  • मेजर ध्यानचंद खेलरत्न पुरस्काराचे स्वरूप २५ लाख रुपये रोख आणि सन्मानचिन्ह असे आहे.
  • अर्जुन पुरस्काराचे स्वरूप १५ लाख रुपये रोख आणि सन्मानचिन्ह असे आहे.
  • मौलाना अबुल कलाम आझाद (MAKA) ट्रॉफी आंतर-विद्यापीठ क्रीडा स्पर्धेत सर्वोत्तम कामगिरी करणाऱ्या विद्यापीठाला दिली जाते.
  • राष्ट्रीय खेल प्रोत्साहन पुरस्कार कॉर्पोरेट संस्थांना दिला जातो.

उदाहरणे

खेलरत्न पुरस्कार

नीरज चोप्रा यांना त्यांच्या भालाफेक (Javelin Throw) मधील जागतिक कामगिरीसाठी खेलरत्न पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले आहे.

द्रोणाचार्य पुरस्कार

पी. गोपीचंद यांना बॅडमिंटन प्रशिक्षणातील योगदानासाठी द्रोणाचार्य पुरस्कार मिळाला आहे.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

पुरस्कारांची स्थापना वर्षे लक्षात ठेवा.
पुरस्कारांची रोख रक्कम आणि त्यांचे स्वरूप यावर प्रश्न विचारले जातात.
चालू घडामोडींच्या संदर्भात त्या वर्षीचे विजेते खेळाडू आणि त्यांचे खेळ लक्षात ठेवा.
पुरस्कारांचे क्रम (सर्वोच्च ते इतर) लक्षात ठेवा.

⚠️ सामान्य चुका

खेलरत्न पुरस्काराचे जुने नाव आणि नवीन नाव यात गल्लत करणे.
अर्जुन पुरस्कार आणि द्रोणाचार्य पुरस्कारातील फरक न समजणे.
पुरस्कारांच्या रकमेबाबत जुनी माहिती लक्षात ठेवणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. भारतातील क्रीडा क्षेत्रातील सर्वोच्च पुरस्कार कोणता आहे?
अअर्जुन पुरस्कार
बद्रोणाचार्य पुरस्कार
कमेजर ध्यानचंद खेलरत्न पुरस्कार
डध्यानचंद पुरस्कार
योग्य उत्तर: क) मेजर ध्यानचंद खेलरत्न पुरस्कार

स्पष्टीकरण: मेजर ध्यानचंद खेलरत्न पुरस्कार हा भारतातील क्रीडा क्षेत्रातील सर्वोच्च सन्मान आहे.
2. अर्जुन पुरस्काराची सुरुवात कोणत्या वर्षी झाली?
अ१९८५
ब१९६१
क१९९१
ड१९५४
योग्य उत्तर: ब) १९६१

स्पष्टीकरण: अर्जुन पुरस्काराची सुरुवात १९६१ मध्ये झाली.
3. द्रोणाचार्य पुरस्कार कोणाला दिला जातो?
अखेळाडूंना
बप्रशिक्षकांना
कसंस्थांना
डपत्रकारांना
योग्य उत्तर: ब) प्रशिक्षकांना

स्पष्टीकरण: द्रोणाचार्य पुरस्कार उत्कृष्ट क्रीडा प्रशिक्षकांना दिला जातो.
4. राष्ट्रीय क्रीडा दिन कधी साजरा केला जातो?
अ१५ ऑगस्ट
ब२६ जानेवारी
क२९ ऑगस्ट
ड२ ऑक्टोबर
योग्य उत्तर: क) २९ ऑगस्ट

स्पष्टीकरण: मेजर ध्यानचंद यांच्या जन्मदिनानिमित्त २९ ऑगस्ट रोजी राष्ट्रीय क्रीडा दिन साजरा केला जातो.
5. मेजर ध्यानचंद खेलरत्न पुरस्काराचे पूर्वीचे नाव काय होते?
अइंदिरा गांधी खेलरत्न
बराजीव गांधी खेलरत्न
कनेहरू खेलरत्न
डसरदार पटेल खेलरत्न
योग्य उत्तर: ब) राजीव गांधी खेलरत्न

स्पष्टीकरण: या पुरस्काराचे पूर्वीचे नाव राजीव गांधी खेलरत्न पुरस्कार होते.
6. मौलाना अबुल कलाम आझाद (MAKA) ट्रॉफी कोणाला दिली जाते?
असर्वोत्तम खेळाडूला
बसर्वोत्तम प्रशिक्षकाला
कसर्वोत्तम विद्यापीठाला
डसर्वोत्तम राज्याला
योग्य उत्तर: क) सर्वोत्तम विद्यापीठाला

स्पष्टीकरण: ही ट्रॉफी आंतर-विद्यापीठ क्रीडा स्पर्धेत सर्वोत्तम कामगिरी करणाऱ्या विद्यापीठाला दिली जाते.
7. अर्जुन पुरस्काराचे स्वरूप किती रोख रक्कम आहे?
अ५ लाख
ब१० लाख
क१५ लाख
ड२५ लाख
योग्य उत्तर: क) १५ लाख

स्पष्टीकरण: अर्जुन पुरस्काराचे स्वरूप १५ लाख रुपये रोख आहे.
8. मेजर ध्यानचंद खेलरत्न पुरस्काराची रोख रक्कम किती आहे?
अ१० लाख
ब१५ लाख
क२० लाख
ड२५ लाख
योग्य उत्तर: ड) २५ लाख

स्पष्टीकरण: मेजर ध्यानचंद खेलरत्न पुरस्काराची रोख रक्कम २५ लाख रुपये आहे.
9. द्रोणाचार्य पुरस्काराची सुरुवात कोणत्या वर्षी झाली?
अ१९८५
ब१९९०
क१९९५
ड२०००
योग्य उत्तर: अ) १९८५

स्पष्टीकरण: द्रोणाचार्य पुरस्कार १९८५ मध्ये सुरू झाला.
10. खालीलपैकी कोणता पुरस्कार जीवनगौरव (Lifetime Achievement) पुरस्कार आहे?
अअर्जुन पुरस्कार
बध्यानचंद पुरस्कार
कखेलरत्न पुरस्कार
डद्रोणाचार्य पुरस्कार
योग्य उत्तर: ब) ध्यानचंद पुरस्कार

स्पष्टीकरण: ध्यानचंद पुरस्कार हा क्रीडा क्षेत्रातील जीवनगौरव पुरस्कार आहे.
11. राष्ट्रीय खेल प्रोत्साहन पुरस्कार कोणाला दिला जातो?
अकेवळ खेळाडूंना
बकेवळ प्रशिक्षकांना
ककॉर्पोरेट संस्थांना
डकेवळ शाळांना
योग्य उत्तर: क) कॉर्पोरेट संस्थांना

स्पष्टीकरण: हा पुरस्कार क्रीडा विकासात योगदान देणाऱ्या कॉर्पोरेट संस्थांना दिला जातो.
12. अर्जुन पुरस्कार कोणत्या क्षेत्रातील कामगिरीसाठी दिला जातो?
असाहित्य
बविज्ञान
कक्रीडा
डकला
योग्य उत्तर: क) क्रीडा

स्पष्टीकरण: अर्जुन पुरस्कार क्रीडा क्षेत्रातील उत्कृष्ट कामगिरीसाठी दिला जातो.
13. मेजर ध्यानचंद कोणत्या खेळाशी संबंधित होते?
अक्रिकेट
बहॉकी
कफुटबॉल
डटेनिस
योग्य उत्तर: ब) हॉकी

स्पष्टीकरण: मेजर ध्यानचंद हे महान भारतीय हॉकी खेळाडू होते.
14. क्रीडा पुरस्कार कोणाच्या हस्ते प्रदान केले जातात?
अपंतप्रधान
बक्रीडा मंत्री
कराष्ट्रपती
डराज्यपाल
योग्य उत्तर: क) राष्ट्रपती

स्पष्टीकरण: हे पुरस्कार राष्ट्रपतींच्या हस्ते प्रदान केले जातात.
15. अर्जुन पुरस्काराचे मानचिन्ह कशाचे असते?
अअर्जुन धनुष्य
बअर्जुन मूर्ती
ककांस्य मूर्ती
डसुवर्ण पदक
योग्य उत्तर: ब) अर्जुन मूर्ती

स्पष्टीकरण: अर्जुन पुरस्कारात अर्जुनाची कांस्य मूर्ती दिली जाते.
16. खालीलपैकी कोणता पुरस्कार प्रशिक्षकांसाठी नाही?
अद्रोणाचार्य पुरस्कार
बअर्जुन पुरस्कार
कदोन्हीही नाहीत
डदोन्हीही आहेत
योग्य उत्तर: ब) अर्जुन पुरस्कार

स्पष्टीकरण: अर्जुन पुरस्कार खेळाडूंना दिला जातो, प्रशिक्षकांना नाही.
17. खेलरत्न पुरस्कारासाठी मागील किती वर्षांतील कामगिरी विचारात घेतली जाते?
अ२ वर्षे
ब३ वर्षे
क४ वर्षे
ड५ वर्षे
योग्य उत्तर: क) ४ वर्षे

स्पष्टीकरण: खेलरत्न पुरस्कारासाठी मागील ४ वर्षांतील कामगिरी विचारात घेतली जाते.
18. भारतातील क्रीडा पुरस्कारांचे वितरण कोणत्या दिवशी होते?
अ२६ जानेवारी
ब१५ ऑगस्ट
क२९ ऑगस्ट
ड२ ऑक्टोबर
योग्य उत्तर: क) २९ ऑगस्ट

स्पष्टीकरण: राष्ट्रीय क्रीडा दिनी (२९ ऑगस्ट) पुरस्कार दिले जातात.
19. द्रोणाचार्य पुरस्काराचे स्वरूप काय आहे?
अकेवळ सन्मानचिन्ह
ब१५ लाख रुपये
क१० लाख रुपये
ड५ लाख रुपये
योग्य उत्तर: ब) १५ लाख रुपये

स्पष्टीकरण: द्रोणाचार्य पुरस्काराचे स्वरूप १५ लाख रुपये आहे.
20. क्रीडा पुरस्कारांची शिफारस कोणती समिती करते?
अनिवड समिती
बक्रीडा मंत्रालय
कभारतीय ऑलिम्पिक संघटना
डसंसद
योग्य उत्तर: अ) निवड समिती

स्पष्टीकरण: पुरस्कारांसाठी सरकारद्वारे नियुक्त निवड समिती शिफारस करते.