अंतराळ विज्ञान आणि भारतीय अंतराळ संशोधन (ISRO) | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
अंतराळ विज्ञान आणि भारतीय अंतराळ संशोधन (ISRO)
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
अंतराळ विज्ञान हे विश्वाचा अभ्यास करणारे शास्त्र आहे. भारताची अंतराळ संस्था 'इस्रो' (ISRO) जगातील आघाडीच्या संस्थांपैकी एक आहे. स्पर्धा परीक्षांच्या दृष्टीने भारताचे अंतराळ कार्यक्रम आणि उपग्रह तंत्रज्ञान अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
इंडियन स्पेस रिसर्च ऑर्गनायझेशन (भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था).
एखाद्या ग्रहाभोवती फिरणारी नैसर्गिक किंवा मानवनिर्मित वस्तू.
उपग्रहाला अंतराळात सोडण्यासाठी वापरले जाणारे रॉकेट.
महत्त्वाचे मुद्दे
- इस्रोचे मुख्यालय बेंगळुरू येथे आहे.
- डॉ. विक्रम साराभाई यांना भारतीय अंतराळ कार्यक्रमाचे जनक मानले जाते.
- पीएसएलव्ही (PSLV) ला 'इस्रोचा वर्कहॉर्स' म्हटले जाते.
- सतीश धवन अंतराळ केंद्र श्रीहरिकोटा (आंध्र प्रदेश) येथे आहे.
- चांद्रयान-३ हे भारताचे चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवावर उतरणारे यशस्वी मिशन आहे.
महत्त्वाची तथ्ये
- आर्यभट्ट हा भारताचा पहिला उपग्रह १९७५ मध्ये प्रक्षेपित करण्यात आला.
- मंगळयान (Mars Orbiter Mission) हे भारताचे पहिले मंगळ मोहीम होते.
- इस्रोने एकाच रॉकेटद्वारे १०४ उपग्रह प्रक्षेपित करण्याचा जागतिक विक्रम केला होता.
- गगनयान ही भारताची पहिली मानवी अंतराळ मोहीम आहे.
उदाहरणे
दळणवळण उपग्रह
INSAT आणि GSAT मालिका टीव्ही प्रसारण आणि इंटरनेटसाठी वापरली जाते.
रिमोट सेन्सिंग
IRS मालिका जमिनीवरील पिकांचे आरोग्य आणि नैसर्गिक आपत्तींच्या निरीक्षणासाठी वापरली जाते.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: इस्रोचे मुख्यालय बेंगळुरू, कर्नाटक येथे आहे.
स्पष्टीकरण: डॉ. विक्रम साराभाई यांना भारतीय अंतराळ कार्यक्रमाचे जनक मानले जाते.
स्पष्टीकरण: आर्यभट्ट हा भारताचा पहिला उपग्रह १९७५ मध्ये प्रक्षेपित झाला.
स्पष्टीकरण: सतीश धवन अंतराळ केंद्र श्रीहरिकोटा (आंध्र प्रदेश) येथे आहे.
स्पष्टीकरण: PSLV म्हणजे Polar Satellite Launch Vehicle.
स्पष्टीकरण: मंगळयान ५ नोव्हेंबर २०१३ रोजी प्रक्षेपित करण्यात आले.
स्पष्टीकरण: चांद्रयान-३ चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवावर यशस्वीरित्या उतरले.
स्पष्टीकरण: इस्रोची स्थापना १५ ऑगस्ट १९६९ रोजी झाली.
स्पष्टीकरण: गगनयान ही भारताची पहिली मानवी अंतराळ मोहीम आहे.
स्पष्टीकरण: PSLV ला त्याच्या विश्वासार्हतेमुळे इस्रोचा वर्कहॉर्स म्हणतात.
स्पष्टीकरण: GSLV मध्ये क्रायोजेनिक इंजिनचा वापर केला जातो.
स्पष्टीकरण: श्रीहरिकोटा येथूनच बहुतेक सर्व उपग्रह प्रक्षेपित केले जातात.
स्पष्टीकरण: आर्यभट्ट १९ एप्रिल १९७५ रोजी सोव्हिएत युनियनच्या मदतीने प्रक्षेपित केला गेला.
स्पष्टीकरण: एस. सोमनाथ हे इस्रोचे सध्याचे अध्यक्ष आहेत.
स्पष्टीकरण: उपग्रहाच्या प्रक्षेपणासाठी आणि कक्षा बदलण्यासाठी इंधनाचा वापर केला जातो.
स्पष्टीकरण: मंगळयान मोहिमेद्वारे भारताने पहिल्याच प्रयत्नात मंगळावर पोहोचण्याचा विक्रम केला.
स्पष्टीकरण: आदित्य-L1 ही सूर्याच्या अभ्यासासाठी पाठवलेली मोहीम आहे.
स्पष्टीकरण: LEO म्हणजे Low Earth Orbit.
स्पष्टीकरण: NSIL ही इस्रोची व्यावसायिक शाखा आहे.
स्पष्टीकरण: INSAT मालिका प्रामुख्याने हवामान आणि दळणवळणासाठी वापरली जाते.