भारतीय संसद: लोकसभा (कनिष्ठ सभागृह) | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
भारतीय संसद: लोकसभा (कनिष्ठ सभागृह)
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
लोकसभा हे भारतीय संसदेचे कनिष्ठ आणि लोकप्रिय सभागृह आहे. भारतीय राज्यघटनेच्या कलम ८१ मध्ये लोकसभेच्या रचनेची तरतूद करण्यात आली आहे. लोकसभेचे सदस्य थेट जनतेद्वारे निवडले जातात, म्हणून याला 'लोकप्रिय सभागृह' असे म्हणतात.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
भारतीय संसदेचे कनिष्ठ सभागृह ज्याचे सदस्य थेट जनतेद्वारे निवडले जातात.
केवळ लोकसभेत मांडला जाणारा ठराव, जो सरकारचा विश्वास गमावल्याचे दर्शवतो.
महत्त्वाचे मुद्दे
- लोकसभेची कमाल सदस्य संख्या ५५२ आहे.
- सदस्यांची निवड थेट प्रौढ मतदान पद्धतीने होते.
- लोकसभेचे अध्यक्ष हे सभागृहाचे प्रमुख असतात.
- धन विधेयक (Money Bill) केवळ लोकसभेतच मांडले जाते.
- लोकसभेचा कार्यकाळ ५ वर्षांचा असतो.
महत्त्वाची तथ्ये
- लोकसभेचे पहिले अध्यक्ष गणेश वासुदेव मावळणकर होते.
- लोकसभेच्या पहिल्या महिला अध्यक्ष मीरा कुमार होत्या.
- कलम ८४ मध्ये लोकसभेच्या सदस्यांच्या पात्रतेबद्दल माहिती दिली आहे.
- लोकसभेचे अधिवेशन बोलावण्याचा अधिकार राष्ट्रपतींना आहे.
उदाहरणे
निवडणूक प्रक्रिया
भारतातील १८ वर्षांवरील प्रत्येक नागरिक ज्याचे नाव मतदार यादीत आहे, तो लोकसभेच्या निवडणुकीत मतदान करू शकतो.
अविश्वास ठराव
जर लोकसभेत अविश्वास ठराव मंजूर झाला, तर संपूर्ण मंत्रिमंडळाला राजीनामा द्यावा लागतो.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: भारतीय राज्यघटनेनुसार लोकसभेची कमाल सदस्य संख्या ५५२ निश्चित करण्यात आली आहे.
स्पष्टीकरण: लोकसभेचा सदस्य होण्यासाठी किमान २५ वर्षे वय पूर्ण असणे आवश्यक आहे.
स्पष्टीकरण: गणेश वासुदेव मावळणकर हे लोकसभेचे पहिले अध्यक्ष होते.
स्पष्टीकरण: धन विधेयक केवळ लोकसभेतच मांडले जाऊ शकते.
स्पष्टीकरण: लोकसभेचा कार्यकाळ ५ वर्षांचा असतो.
स्पष्टीकरण: राष्ट्रपती लोकसभेचे अधिवेशन बोलावतात आणि स्थगित करतात.
स्पष्टीकरण: लोकसभेचे सदस्य स्वतःच्या सदस्यांमधून अध्यक्षांची निवड करतात.
स्पष्टीकरण: अविश्वास ठराव केवळ लोकसभेतच मांडला जाऊ शकतो.
स्पष्टीकरण: मीरा कुमार या लोकसभेच्या पहिल्या महिला अध्यक्ष होत्या.
स्पष्टीकरण: लोकसभेचे सदस्य आपला राजीनामा लोकसभा अध्यक्षांकडे सोपवतात.
स्पष्टीकरण: लोकसभेच्या बैठकीसाठी एकूण सदस्य संख्येच्या १/१० इतकी गणपूर्ती आवश्यक असते.
स्पष्टीकरण: लोकसभेचे सदस्य थेट जनतेद्वारे प्रौढ मतदान पद्धतीने निवडले जातात.
स्पष्टीकरण: कलम ८१ मध्ये लोकसभेच्या रचनेची तरतूद आहे.
स्पष्टीकरण: राष्ट्रपती पंतप्रधानांच्या सल्ल्याने लोकसभा विसर्जित करू शकतात.
स्पष्टीकरण: लोकसभा अध्यक्ष हे सदस्य म्हणून आधीच शपथ घेतलेले असतात, त्यामुळे त्यांना स्वतंत्र शपथ नसते.
स्पष्टीकरण: कलम ८४ मध्ये संसदेच्या सदस्यांच्या पात्रतेबद्दल माहिती दिली आहे.
स्पष्टीकरण: लोकसभेचे कामकाज लोकसभा अध्यक्षांच्या मार्गदर्शनाखाली चालते.
स्पष्टीकरण: संसदेच्या दोन अधिवेशनांमध्ये ६ महिन्यांपेक्षा जास्त अंतर नसावे.
स्पष्टीकरण: लोकसभेचे सदस्य संपूर्ण देशातील जनतेचे प्रतिनिधित्व करतात.
स्पष्टीकरण: अध्यक्षांच्या अनुपस्थितीत लोकसभेचे उपाध्यक्ष अध्यक्षस्थान भूषवतात.