MahaExam अभ्यास नोट्स

जागतिक आरोग्य संघटना (WHO): अभ्यासपूर्ण माहिती | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

जागतिक आरोग्य संघटना (WHO): अभ्यासपूर्ण माहिती

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

जागतिक आरोग्य संघटना (World Health Organization - WHO) ही संयुक्त राष्ट्रांची एक विशेष संस्था आहे, जी आंतरराष्ट्रीय सार्वजनिक आरोग्यासाठी जबाबदार आहे. महाराष्ट्रातील स्पर्धा परीक्षांच्या दृष्टीने या संस्थेचे कार्य आणि संरचना समजून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

सविस्तर माहिती

जागतिक आरोग्य संघटना ही ७ एप्रिल १९४८ रोजी स्थापन झाली. याचे मुख्यालय जिनिव्हा, स्वित्झर्लंड येथे आहे. ही संस्था जगभरातील आरोग्यविषयक धोरणे ठरवणे, साथीच्या रोगांचे नियंत्रण करणे आणि आरोग्य प्रणाली बळकट करण्याचे काम करते. भारतासह १९४ देश याचे सदस्य आहेत.

महत्त्वाच्या संज्ञा

WHO

जागतिक आरोग्य संघटना - आंतरराष्ट्रीय सार्वजनिक आरोग्यासाठी काम करणारी संयुक्त राष्ट्रांची संस्था.

जागतिक आरोग्य दिन

दरवर्षी ७ एप्रिल रोजी WHO च्या स्थापनेच्या स्मरणार्थ साजरा केला जाणारा दिवस.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • स्थापना: ७ एप्रिल १९४८.
  • मुख्यालय: जिनिव्हा, स्वित्झर्लंड.
  • सध्याचे महासंचालक: टेड्रोस अधानोम घेब्रेयसस.
  • उद्देश: जगातील सर्व लोकांच्या आरोग्याची सर्वोच्च पातळी गाठणे.
  • सदस्य देश: १९४.

महत्त्वाची तथ्ये

  • WHO चे संविधान २२ जुलै १९४६ रोजी स्वीकारले गेले.
  • भारताने १२ जानेवारी १९४८ रोजी WHO चे सदस्यत्व स्वीकारले.
  • WHO चे सहा प्रादेशिक कार्यालय आहेत, ज्यापैकी एक नवी दिल्ली (भारत) येथे आहे.
  • जागतिक आरोग्य सभेची (World Health Assembly) बैठक दरवर्षी जिनिव्हा येथे होते.

उदाहरणे

आरोग्य आणीबाणी

कोविड-१९ महामारीच्या काळात WHO ने जागतिक आरोग्य आणीबाणी जाहीर करून मार्गदर्शक तत्त्वे जारी केली होती.

पोलिओ निर्मूलन

WHO च्या सहकार्याने भारताने पोलिओमुक्त होण्याचे ध्येय यशस्वीपणे पूर्ण केले आहे.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

स्थापना वर्ष आणि मुख्यालय यावर वारंवार प्रश्न विचारले जातात.
सध्याचे महासंचालक कोण आहेत हे नेहमी अपडेट ठेवा.
जागतिक आरोग्य दिनाची थीम दरवर्षी बदलते, ती परीक्षेपूर्वी तपासा.
WHO च्या प्रादेशिक कार्यालयांची संख्या लक्षात ठेवा.

⚠️ सामान्य चुका

WHO चे मुख्यालय न्यूयॉर्क समजणे (चुकीचे आहे, ते जिनिव्हामध्ये आहे).
स्थापना वर्ष १९४५ समजणे (युनोची स्थापना १९४५ आहे, WHO ची १९४८ आहे).
महासंचालकांचे नाव जुने लक्षात ठेवणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. जागतिक आरोग्य संघटनेची (WHO) स्थापना कधी झाली?
अ७ एप्रिल १९४५
ब७ एप्रिल १९४८
क१० डिसेंबर १९४८
ड२४ ऑक्टोबर १९४५
योग्य उत्तर: ब) ७ एप्रिल १९४८

स्पष्टीकरण: WHO ची स्थापना ७ एप्रिल १९४८ रोजी झाली.
2. WHO चे मुख्यालय कोठे आहे?
अन्यूयॉर्क
बपॅरिस
कजिनिव्हा
डलंडन
योग्य उत्तर: क) जिनिव्हा

स्पष्टीकरण: WHO चे मुख्यालय स्वित्झर्लंडमधील जिनिव्हा येथे आहे.
3. जागतिक आरोग्य दिन दरवर्षी कधी साजरा केला जातो?
अ७ एप्रिल
ब१ मे
क५ जून
ड१० डिसेंबर
योग्य उत्तर: अ) ७ एप्रिल

स्पष्टीकरण: WHO च्या स्थापनेच्या स्मरणार्थ ७ एप्रिल रोजी जागतिक आरोग्य दिन साजरा होतो.
4. WHO चे सध्याचे महासंचालक कोण आहेत?
अबान की मून
बटेड्रोस अधानोम घेब्रेयसस
कअँटोनियो गुटेरेस
डमार्गारेट चॅन
योग्य उत्तर: ब) टेड्रोस अधानोम घेब्रेयसस

स्पष्टीकरण: टेड्रोस अधानोम घेब्रेयसस हे WHO चे सध्याचे महासंचालक आहेत.
5. WHO चे दक्षिण-पूर्व आशियाई प्रादेशिक कार्यालय कोठे आहे?
अकोलंबो
बढाका
कनवी दिल्ली
डकाठमांडू
योग्य उत्तर: क) नवी दिल्ली

स्पष्टीकरण: WHO चे दक्षिण-पूर्व आशियाई प्रादेशिक कार्यालय नवी दिल्ली येथे आहे.
6. WHO ही कोणत्या संस्थेची विशेष संस्था आहे?
अजागतिक बँक
बसंयुक्त राष्ट्र (UN)
कआंतरराष्ट्रीय नाणेनिधी
डयुनेस्को
योग्य उत्तर: ब) संयुक्त राष्ट्र (UN)

स्पष्टीकरण: WHO ही संयुक्त राष्ट्रांची (UN) आरोग्यविषयक विशेष संस्था आहे.
7. WHO च्या संविधानावर कोणत्या वर्षी स्वाक्षरी करण्यात आली?
अ१९४५
ब१९४६
क१९४७
ड१९४८
योग्य उत्तर: ब) १९४६

स्पष्टीकरण: WHO च्या संविधानावर २२ जुलै १९४६ रोजी स्वाक्षरी करण्यात आली.
8. भारताने WHO चे सदस्यत्व कधी स्वीकारले?
अ१९४५
ब१९४६
क१९४८
ड१९५०
योग्य उत्तर: क) १९४८

स्पष्टीकरण: भारताने १२ जानेवारी १९४८ रोजी WHO चे सदस्यत्व स्वीकारले.
9. WHO च्या सर्वोच्च निर्णय घेणाऱ्या संस्थेला काय म्हणतात?
अजागतिक आरोग्य सभा
बसुरक्षा परिषद
ककार्यकारी मंडळ
डमहासभा
योग्य उत्तर: अ) जागतिक आरोग्य सभा

स्पष्टीकरण: जागतिक आरोग्य सभा (World Health Assembly) ही WHO ची सर्वोच्च निर्णय घेणारी संस्था आहे.
10. WHO चे मुख्य उद्दिष्ट काय आहे?
अआर्थिक मदत करणे
बजागतिक शांतता राखणे
कसर्व लोकांच्या आरोग्याची सर्वोच्च पातळी गाठणे
डशिक्षण प्रसार करणे
योग्य उत्तर: क) सर्व लोकांच्या आरोग्याची सर्वोच्च पातळी गाठणे

स्पष्टीकरण: जगातील सर्व लोकांच्या आरोग्याची सर्वोच्च पातळी गाठणे हे WHO चे मुख्य उद्दिष्ट आहे.
11. WHO मध्ये एकूण किती सदस्य देश आहेत?
अ१५०
ब१७५
क१९४
ड२००
योग्य उत्तर: क) १९४

स्पष्टीकरण: सध्या WHO मध्ये १९४ सदस्य देश आहेत.
12. WHO च्या प्रादेशिक कार्यालयांची संख्या किती आहे?
अ४
ब५
क६
ड८
योग्य उत्तर: क) ६

स्पष्टीकरण: WHO चे जगभरात ६ प्रादेशिक कार्यालय आहेत.
13. खालीलपैकी कोणता आजार WHO च्या मोहिमेचा भाग राहिला आहे?
अपोलिओ
बक्षयरोग
कमलेरिया
डवरील सर्व
योग्य उत्तर: ड) वरील सर्व

स्पष्टीकरण: पोलिओ, क्षयरोग आणि मलेरिया यांसारख्या आजारांच्या निर्मूलनासाठी WHO काम करते.
14. WHO च्या कार्यकारी मंडळाची (Executive Board) बैठक दरवर्षी कोठे होते?
अन्यूयॉर्क
बजिनिव्हा
कवॉशिंग्टन
डलंडन
योग्य उत्तर: ब) जिनिव्हा

स्पष्टीकरण: WHO च्या कार्यकारी मंडळाची बैठक जिनिव्हा येथे होते.
15. WHO च्या संविधानानुसार आरोग्याची व्याख्या काय आहे?
अकेवळ आजाराचा अभाव
बशारीरिक, मानसिक आणि सामाजिक कल्याणाची स्थिती
ककेवळ शारीरिक तंदुरुस्ती
डकेवळ मानसिक आरोग्य
योग्य उत्तर: ब) शारीरिक, मानसिक आणि सामाजिक कल्याणाची स्थिती

स्पष्टीकरण: आरोग्य म्हणजे केवळ आजाराचा अभाव नसून शारीरिक, मानसिक आणि सामाजिक कल्याणाची स्थिती होय.
16. WHO च्या महासंचालकांचा कार्यकाळ किती वर्षांचा असतो?
अ३ वर्षे
ब४ वर्षे
क५ वर्षे
ड६ वर्षे
योग्य उत्तर: क) ५ वर्षे

स्पष्टीकरण: WHO च्या महासंचालकांचा कार्यकाळ ५ वर्षांचा असतो.
17. WHO च्या कोणत्या प्रादेशिक कार्यालयात भारताचा समावेश होतो?
अआफ्रिकन
बयुरोपियन
कदक्षिण-पूर्व आशियाई
डपॅसिफिक
योग्य उत्तर: क) दक्षिण-पूर्व आशियाई

स्पष्टीकरण: भारत WHO च्या दक्षिण-पूर्व आशियाई प्रादेशिक कार्यालयांतर्गत येतो.
18. WHO चे अधिकृत कामकाज कोणत्या भाषेत चालते?
अकेवळ इंग्रजी
बइंग्रजी आणि फ्रेंच
कइंग्रजी, फ्रेंच, रशियन, स्पॅनिश, अरबी आणि चिनी
डकेवळ इंग्रजी आणि हिंदी
योग्य उत्तर: क) इंग्रजी, फ्रेंच, रशियन, स्पॅनिश, अरबी आणि चिनी

स्पष्टीकरण: WHO च्या ६ अधिकृत भाषा आहेत: इंग्रजी, फ्रेंच, रशियन, स्पॅनिश, अरबी आणि चिनी.
19. जागतिक आरोग्य सभेचे (World Health Assembly) अधिवेशन दरवर्षी कोणत्या महिन्यात भरते?
अजानेवारी
बमार्च
कमे
डऑक्टोबर
योग्य उत्तर: क) मे

स्पष्टीकरण: जागतिक आरोग्य सभेचे अधिवेशन दरवर्षी मे महिन्यात भरते.
20. WHO च्या कार्यामध्ये खालीलपैकी कशाचा समावेश होतो?
अआरोग्य धोरणे ठरवणे
बसाथीच्या रोगांचे नियंत्रण
कआरोग्य प्रणाली बळकट करणे
डवरील सर्व
योग्य उत्तर: ड) वरील सर्व

स्पष्टीकरण: WHO वरील सर्व बाबींवर काम करते.