MahaExam अभ्यास नोट्स

संयुक्त राष्ट्र (United Nations - UN): अभ्यास व माहिती | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

संयुक्त राष्ट्र (United Nations - UN): अभ्यास व माहिती

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

संयुक्त राष्ट्र (UN) ही जगातील सर्वात मोठी आंतरराष्ट्रीय संस्था आहे, जिची स्थापना दुसऱ्या महायुद्धानंतर जागतिक शांतता आणि सुरक्षा राखण्यासाठी करण्यात आली.

सविस्तर माहिती

संयुक्त राष्ट्रसंघाची स्थापना २४ ऑक्टोबर १९४५ रोजी झाली. याचे मुख्यालय न्यूयॉर्क (अमेरिका) येथे आहे. ही संस्था मानवाधिकार, सामाजिक प्रगती, आणि आंतरराष्ट्रीय कायद्यांचे पालन करण्यासाठी कार्य करते. यात एकूण ६ प्रमुख अंगे आहेत, ज्यामध्ये सुरक्षा परिषद आणि महासभा यांचा समावेश होतो.

महत्त्वाच्या संज्ञा

महासभा (General Assembly)

संयुक्त राष्ट्रांचे मुख्य धोरण ठरवणारे अंग, जिथे सर्व सदस्य देशांना समान प्रतिनिधित्व मिळते.

सुरक्षा परिषद (Security Council)

जागतिक शांतता आणि सुरक्षा राखण्याची मुख्य जबाबदारी असलेली संस्था.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • स्थापना: २४ ऑक्टोबर १९४५
  • मुख्यालय: न्यूयॉर्क, अमेरिका
  • सध्याचे सदस्य देश: १९३
  • अधिकृत भाषा: अरबी, चिनी, इंग्रजी, फ्रेंच, रशियन, स्पॅनिश
  • सचिवालय प्रमुख: सरचिटणीस (Secretary-General)

महत्त्वाची तथ्ये

  • संयुक्त राष्ट्रांचे नाव अमेरिकेचे तत्कालीन राष्ट्राध्यक्ष फ्रँकलिन डी. रुझवेल्ट यांनी सुचवले होते.
  • भारत संयुक्त राष्ट्रांचा संस्थापक सदस्य आहे.
  • सुरक्षा परिषदेत ५ कायमस्वरूपी आणि १० अस्थायी सदस्य असतात.
  • अँटोनियो गुटेरेस हे सध्याचे सरचिटणीस आहेत.

उदाहरणे

शांतता रक्षक दल (UN Peacekeeping)

विविध देशांमधील संघर्ष थांबवण्यासाठी संयुक्त राष्ट्रांचे निळे हेल्मेट घातलेले सैनिक तैनात केले जातात.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

स्थापना दिन (२४ ऑक्टोबर) लक्षात ठेवा, कारण तो 'संयुक्त राष्ट्र दिन' म्हणून साजरा होतो.
सुरक्षा परिषदेतील ५ कायमस्वरूपी देशांची नावे (P5) पाठ करा.
मुख्यालय आणि प्रमुख संस्थांची ठिकाणे यावर वारंवार प्रश्न विचारले जातात.

⚠️ सामान्य चुका

संयुक्त राष्ट्रांचे मुख्यालय जिनेव्हामध्ये आहे असे समजणे (चुकीचे आहे, ते न्यूयॉर्कमध्ये आहे).
सदस्य देशांची संख्या अपडेट न करणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. संयुक्त राष्ट्रांची स्थापना कोणत्या वर्षी झाली?
अ1942
ब1945
क1947
ड1950
योग्य उत्तर: ब) 1945

स्पष्टीकरण: संयुक्त राष्ट्रांची स्थापना २४ ऑक्टोबर १९४५ रोजी झाली.
2. संयुक्त राष्ट्रांचे मुख्यालय कोठे आहे?
अलंडन
बपॅरिस
कन्यूयॉर्क
डजिनेव्हा
योग्य उत्तर: क) न्यूयॉर्क

स्पष्टीकरण: संयुक्त राष्ट्रांचे मुख्यालय न्यूयॉर्क, अमेरिका येथे आहे.
3. संयुक्त राष्ट्रांच्या सुरक्षा परिषदेत किती कायमस्वरूपी सदस्य आहेत?
अ5
ब10
क15
ड20
योग्य उत्तर: अ) 5

स्पष्टीकरण: सुरक्षा परिषदेत ५ कायमस्वरूपी सदस्य (अमेरिका, रशिया, चीन, फ्रान्स, ब्रिटन) आहेत.
4. संयुक्त राष्ट्र दिन कधी साजरा केला जातो?
अ24 सप्टेंबर
ब24 ऑक्टोबर
क24 नोव्हेंबर
ड24 डिसेंबर
योग्य उत्तर: ब) 24 ऑक्टोबर

स्पष्टीकरण: २४ ऑक्टोबर १९४५ रोजी संयुक्त राष्ट्रांची सनद लागू झाली, म्हणून हा दिवस साजरा होतो.
5. खालीलपैकी कोणती संयुक्त राष्ट्रांची अधिकृत भाषा नाही?
अहिंदी
बफ्रेंच
करशियन
डस्पॅनिश
योग्य उत्तर: अ) हिंदी

स्पष्टीकरण: हिंदी ही संयुक्त राष्ट्रांची अधिकृत भाषा नाही.
6. संयुक्त राष्ट्रांचे सध्याचे सरचिटणीस कोण आहेत?
अबान की मून
बकोफी अन्नान
कअँटोनियो गुटेरेस
डबुट्रोस घाली
योग्य उत्तर: क) अँटोनियो गुटेरेस

स्पष्टीकरण: अँटोनियो गुटेरेस हे संयुक्त राष्ट्रांचे सध्याचे सरचिटणीस आहेत.
7. आंतरराष्ट्रीय न्यायालय (International Court of Justice) कोठे स्थित आहे?
अन्यूयॉर्क
बद हेग
कवॉशिंग्टन
डलंडन
योग्य उत्तर: ब) द हेग

स्पष्टीकरण: आंतरराष्ट्रीय न्यायालय नेदरलँड्समधील 'द हेग' येथे आहे.
8. संयुक्त राष्ट्रांच्या सनदेवर स्वाक्षरी करणारा ५१ वा देश कोणता होता?
अभारत
बपोलंड
कअमेरिका
डचीन
योग्य उत्तर: ब) पोलंड

स्पष्टीकरण: पोलंड हा ५१ वा संस्थापक सदस्य देश होता.
9. सुरक्षा परिषदेतील अस्थायी सदस्यांचा कार्यकाळ किती असतो?
अ2 वर्षे
ब3 वर्षे
क5 वर्षे
डकायमस्वरूपी
योग्य उत्तर: अ) 2 वर्षे

स्पष्टीकरण: अस्थायी सदस्यांचा कार्यकाळ २ वर्षांचा असतो.
10. संयुक्त राष्ट्रांच्या कोणत्या अंगाला 'जगाची संसद' म्हटले जाते?
असुरक्षा परिषद
बमहासभा
कसचिवालय
डआर्थिक व सामाजिक परिषद
योग्य उत्तर: ब) महासभा

स्पष्टीकरण: महासभेमध्ये सर्व सदस्य देशांचे प्रतिनिधी असतात, म्हणून तिला जगाची संसद म्हणतात.
11. संयुक्त राष्ट्रांच्या ध्वजावर कोणत्या झाडाच्या फांद्या आहेत?
अवटवृक्ष
बऑलिव्ह
कपिंपळ
डआंबा
योग्य उत्तर: ब) ऑलिव्ह

स्पष्टीकरण: ध्वजावर शांततेचे प्रतीक म्हणून ऑलिव्हच्या फांद्या आहेत.
12. युनेस्को (UNESCO) चे मुख्यालय कोठे आहे?
अपॅरिस
बन्यूयॉर्क
करोम
डव्हिएन्ना
योग्य उत्तर: अ) पॅरिस

स्पष्टीकरण: युनेस्कोचे मुख्यालय पॅरिस (फ्रान्स) येथे आहे.
13. WHO (जागतिक आरोग्य संघटना) चे मुख्यालय कोठे आहे?
अन्यूयॉर्क
बजिनेव्हा
कवॉशिंग्टन
डलंडन
योग्य उत्तर: ब) जिनेव्हा

स्पष्टीकरण: WHO चे मुख्यालय जिनेव्हा (स्वित्झर्लंड) येथे आहे.
14. संयुक्त राष्ट्रांच्या सुरक्षा परिषदेत 'व्हेटो' (Veto) पॉवर कोणाकडे आहे?
असर्व सदस्य
बफक्त कायमस्वरूपी सदस्य
कफक्त अस्थायी सदस्य
डसरचिटणीस
योग्य उत्तर: ब) फक्त कायमस्वरूपी सदस्य

स्पष्टीकरण: केवळ ५ कायमस्वरूपी सदस्यांकडे व्हेटो पॉवर असते.
15. संयुक्त राष्ट्रांचे पहिले सरचिटणीस कोण होते?
अट्रिग्वे ली
बदाग हॅमरशोल्ड
कयू थांट
डकुर्त वॉल्डहाइम
योग्य उत्तर: अ) ट्रिग्वे ली

स्पष्टीकरण: ट्रिग्वे ली हे संयुक्त राष्ट्रांचे पहिले सरचिटणीस होते.
16. कोणत्या देशाने संयुक्त राष्ट्रांच्या स्थापनेत महत्त्वाची भूमिका बजावली?
अभारत
बअमेरिका
कजपान
डजर्मनी
योग्य उत्तर: ब) अमेरिका

स्पष्टीकरण: अमेरिकेने संयुक्त राष्ट्रांच्या स्थापनेत पुढाकार घेतला होता.
17. संयुक्त राष्ट्रांच्या एकूण प्रमुख अंगांची संख्या किती आहे?
अ4
ब5
क6
ड7
योग्य उत्तर: क) 6

स्पष्टीकरण: संयुक्त राष्ट्रांची ६ प्रमुख अंगे आहेत.
18. UNICEF चे मुख्यालय कोठे आहे?
अन्यूयॉर्क
बजिनेव्हा
कपॅरिस
डरोम
योग्य उत्तर: अ) न्यूयॉर्क

स्पष्टीकरण: युनिसेफचे मुख्यालय न्यूयॉर्क येथे आहे.
19. संयुक्त राष्ट्रांच्या अधिकृत भाषांची संख्या किती आहे?
अ4
ब5
क6
ड8
योग्य उत्तर: क) 6

स्पष्टीकरण: संयुक्त राष्ट्रांच्या ६ अधिकृत भाषा आहेत.
20. खालीलपैकी कोणती संस्था संयुक्त राष्ट्रांशी संबंधित नाही?
अWHO
बUNESCO
कIMF
डASEAN
योग्य उत्तर: ड) ASEAN

स्पष्टीकरण: आसियान (ASEAN) ही एक प्रादेशिक संघटना आहे, संयुक्त राष्ट्रांची संस्था नाही.