आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधी (IMF) आणि जागतिक बँक (World Bank) | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधी (IMF) आणि जागतिक बँक (World Bank)
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
दुसऱ्या महायुद्धानंतर जागतिक आर्थिक स्थिरता आणि पुनर्बांधणीसाठी ब्रेटन वूड्स परिषदेतून IMF आणि जागतिक बँकेची स्थापना झाली. या संस्था जागतिक अर्थव्यवस्थेचे मुख्य आधारस्तंभ आहेत.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
जागतिक चलन प्रणालीची स्थिरता राखणारी आणि सदस्य देशांना आर्थिक संकटात मदत करणारी संस्था.
विकसनशील देशांच्या पायाभूत सुविधा आणि विकासात्मक प्रकल्पांसाठी कर्ज देणारी संस्था.
महत्त्वाचे मुद्दे
- IMF चे मुख्यालय वॉशिंग्टन डी.सी. येथे आहे.
- जागतिक बँकेचे मुख्यालय वॉशिंग्टन डी.सी. येथे आहे.
- IMF चे मुख्य कार्य विनिमय दर स्थिरता राखणे आहे.
- जागतिक बँक ही पाच संस्थांचा समूह आहे (IBRD, IDA, IFC, MIGA, ICSID).
- दोन्ही संस्थांचे सदस्यत्व मिळवण्यासाठी IMF चे सदस्य होणे आवश्यक असते.
महत्त्वाची तथ्ये
- IMF ची स्थापना २७ डिसेंबर १९४५ रोजी झाली.
- जागतिक बँकेची स्थापना जुलै १९४४ मध्ये झाली.
- IMF च्या प्रमुखाला 'मॅनेजिंग डायरेक्टर' म्हणतात.
- जागतिक बँकेच्या प्रमुखाला 'प्रेसिडेंट' म्हणतात.
- सध्या १९० देश IMF चे सदस्य आहेत.
उदाहरणे
आर्थिक मदत
१९९१ च्या आर्थिक संकटकाळात भारताला IMF कडून तातडीची मदत मिळाली होती.
विकासात्मक प्रकल्प
जागतिक बँक भारतातील शिक्षण, आरोग्य आणि रस्ते बांधणी प्रकल्पांसाठी दीर्घकालीन कर्ज देते.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: १९४४ च्या ब्रेटन वूड्स परिषदेतून या दोन्ही संस्थांचा जन्म झाला.
स्पष्टीकरण: IMF चे मुख्यालय वॉशिंग्टन डी.सी. (अमेरिका) येथे आहे.
स्पष्टीकरण: जागतिक बँक विकसनशील देशांच्या विकासासाठी आणि गरिबी निर्मूलनासाठी काम करते.
स्पष्टीकरण: IMF जागतिक चलन प्रणालीची स्थिरता राखण्याचे काम करते.
स्पष्टीकरण: जागतिक बँक समूहात IBRD, IDA, IFC, MIGA आणि ICSID या ५ संस्था आहेत.
स्पष्टीकरण: IMF च्या प्रमुखांना मॅनेजिंग डायरेक्टर (व्यवस्थापकीय संचालक) असे म्हणतात.
स्पष्टीकरण: जागतिक बँकेचे मुख्यालय वॉशिंग्टन डी.सी. येथे आहे.
स्पष्टीकरण: IDA (International Development Association) ही जागतिक बँकेची संस्था अत्यंत कमी व्याजावर कर्ज देते, म्हणून तिला सॉफ्ट लोन विंडो म्हणतात.
स्पष्टीकरण: IMF मध्ये देशाचा कोटा (भांडवल हिस्सा) जितका जास्त, तितका मतदानाचा अधिकार जास्त असतो.
स्पष्टीकरण: जागतिक बँकेची स्थापना १९४४ मध्ये झाली.
स्पष्टीकरण: IMF चे सदस्य होण्यासाठी त्यांचे नियम आणि अटी मान्य करणे आवश्यक असते.
स्पष्टीकरण: १९९१ च्या आर्थिक संकटकाळात भारताने IMF कडून मदत घेतली होती.
स्पष्टीकरण: IBRD म्हणजे International Bank for Reconstruction and Development.
स्पष्टीकरण: IMF प्रामुख्याने देशाच्या 'बॅलन्स ऑफ पेमेंट' (चलन तूट) समस्येसाठी मदत करते.
स्पष्टीकरण: परंपरेनुसार जागतिक बँकेचे अध्यक्ष अमेरिकन नागरिक असतात.
स्पष्टीकरण: SDR म्हणजे Special Drawing Rights, जे IMF चे राखीव चलन आहे.
स्पष्टीकरण: IFC (International Finance Corporation) ही संस्था खाजगी क्षेत्राला कर्ज पुरवते.
स्पष्टीकरण: सध्या IMF चे १९० सदस्य देश आहेत.
स्पष्टीकरण: जागतिक बँक दीर्घकालीन विकासासाठी कर्ज देते.
स्पष्टीकरण: IMF आणि जागतिक बँकेला ब्रेटन वूड्स जुळ्या संस्था म्हटले जाते.