गांधी युग (१९१५-१९४८): भारतीय स्वातंत्र्यलढ्याचा सुवर्णकाळ | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
गांधी युग (१९१५-१९४८): भारतीय स्वातंत्र्यलढ्याचा सुवर्णकाळ
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
महात्मा गांधींचे १९१५ मध्ये दक्षिण आफ्रिकेतून भारतात आगमन झाल्यानंतर भारतीय स्वातंत्र्यलढ्याला एक नवीन दिशा मिळाली. सत्य, अहिंसा आणि सत्याग्रह या तत्त्वांवर आधारित गांधीजींच्या नेतृत्वाखालील या कालखंडाला 'गांधी युग' असे संबोधले जाते.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
सत्याचा आग्रह धरणे आणि अन्यायाविरुद्ध अहिंसक मार्गाने लढा देणे.
ब्रिटीश सरकारला कोणत्याही प्रशासकीय किंवा कायदेशीर कामात सहकार्य न करणे.
महत्त्वाचे मुद्दे
- १९१७ चा चंपारण्य सत्याग्रह हा गांधीजींचा भारतातील पहिला प्रयोग होता.
- १९२० मध्ये असहकार चळवळ सुरू झाली.
- १९३० मध्ये दांडी यात्रेने सविनय कायदेभंग चळवळीची सुरुवात झाली.
- १९४२ मध्ये 'भारत छोडो' आंदोलनादरम्यान 'करा किंवा मरा' ही घोषणा दिली.
महत्त्वाची तथ्ये
- गांधीजींना 'महात्मा' ही पदवी रवींद्रनाथ टागोर यांनी दिली.
- गांधीजींचे राजकीय गुरू गोपाळ कृष्ण गोखले होते.
- १९२४ च्या बेळगाव अधिवेशनाचे अध्यक्षपद गांधीजींनी भूषवले होते.
उदाहरणे
दांडी यात्रा
मिठावरील कर रद्द करण्यासाठी गांधीजींनी साबरमती ते दांडी अशी पदयात्रा काढली.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: १९१७ मध्ये चंपारण्य येथे गांधीजींनी पहिला सत्याग्रह केला.
स्पष्टीकरण: गोपाळ कृष्ण गोखले हे गांधीजींचे राजकीय गुरू होते.
स्पष्टीकरण: १९२० मध्ये असहकार चळवळ सुरू झाली.
स्पष्टीकरण: १२ मार्च १९३० रोजी दांडी यात्रा सुरू झाली.
स्पष्टीकरण: १९४२ च्या भारत छोडो आंदोलनात ही घोषणा दिली.
स्पष्टीकरण: १९२४ च्या बेळगाव अधिवेशनाचे अध्यक्ष गांधीजी होते.
स्पष्टीकरण: रवींद्रनाथ टागोर यांनी गांधीजींना महात्मा ही पदवी दिली.
स्पष्टीकरण: मिठाच्या कायद्याचा भंग करून ही चळवळ सुरू झाली.
स्पष्टीकरण: २ ऑक्टोबर १८६९ रोजी पोरबंदर येथे जन्म झाला.
स्पष्टीकरण: नीळ उत्पादक शेतकऱ्यांच्या शोषणाविरुद्ध हा लढा होता.
स्पष्टीकरण: १९०९ मध्ये गांधीजींनी हे पुस्तक लिहिले.
स्पष्टीकरण: सत्याचे प्रयोग (My Experiments with Truth) हे त्यांचे आत्मचरित्र आहे.
स्पष्टीकरण: चौरी-चौरा घटनेनंतर गांधीजींनी असहकार चळवळ मागे घेतली.
स्पष्टीकरण: १९३२ मध्ये गांधीजी आणि डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्यात पुणे करार झाला.
स्पष्टीकरण: इंडियन ओपिनियन हे वृत्तपत्र त्यांनी दक्षिण आफ्रिकेत सुरू केले.
स्पष्टीकरण: अहिंसा हे सत्याग्रहाचे मुख्य शस्त्र होते.
स्पष्टीकरण: १९३३ मध्ये त्यांनी हरिजन साप्ताहिक सुरू केले.
स्पष्टीकरण: ३० जानेवारी १९४८ रोजी नथुराम गोडसे यांनी त्यांची हत्या केली.
स्पष्टीकरण: गांधीजींनी १९३१ च्या दुसऱ्या गोलमेज परिषदेत भाग घेतला.
स्पष्टीकरण: १९१८ मध्ये खेडा सत्याग्रह झाला.