भारतातील युरोपीय सत्तांचे आगमन | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
भारतातील युरोपीय सत्तांचे आगमन
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
मध्ययुगाच्या अखेरीस युरोपीय देशांनी भारताकडे येण्याचा सागरी मार्ग शोधला, ज्यामुळे भारताच्या इतिहासात एक नवीन पर्व सुरू झाले. या प्रक्रियेत पोर्तुगीज, डच, इंग्रज आणि फ्रेंच यांसारख्या युरोपीय सत्तांनी भारतात व्यापार आणि वसाहती स्थापन केल्या.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
एका प्रबळ देशाने दुसऱ्या देशावर ताबा मिळवून तिथे आपले आर्थिक आणि राजकीय हितसंबंध जोपासणे.
व्यापारी कोठ्या किंवा गोदामे, जिथे व्यापारी आपला माल साठवून ठेवत असत.
महत्त्वाचे मुद्दे
- पोर्तुगीज: भारतात येणारे पहिले युरोपीय (१४९८).
- डच: १६०२ मध्ये डच ईस्ट इंडिया कंपनीची स्थापना.
- इंग्रज: १६०० मध्ये ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीची स्थापना.
- फ्रेंच: १६६४ मध्ये फ्रेंच ईस्ट इंडिया कंपनीची स्थापना.
- कर्नाटक युद्धे: इंग्रज आणि फ्रेंच यांच्यातील वर्चस्वाच्या लढाई.
महत्त्वाची तथ्ये
- पोर्तुगीजांनी १५१० मध्ये गोव्यावर ताबा मिळवला.
- डचांनी आपली पहिली वखार १६०५ मध्ये मछलीपट्टणम येथे स्थापन केली.
- फ्रेंचांनी १६६८ मध्ये सुरत येथे पहिली वखार स्थापन केली.
- प्लासीची लढाई (१७५७) ही इंग्रजांच्या भारतातील सत्तेचा पाया मानली जाते.
उदाहरणे
वास्को-द-गामाचे आगमन
१४९८ मध्ये वास्को-द-गामा कालिकत बंदरात पोहोचला, ज्यामुळे भारताचा सागरी मार्ग जगाला समजला.
इंग्रजांची पहिली वखार
१६१३ मध्ये सुरत येथे इंग्रजांनी आपली पहिली कायमस्वरूपी व्यापारी वखार स्थापन केली.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: वास्को-द-गामा १४९८ मध्ये भारतात आला, तो पोर्तुगीज होता.
स्पष्टीकरण: वास्को-द-गामा १४९८ मध्ये कालिकत येथे पोहोचला.
स्पष्टीकरण: अल्बुकर्कने १५१० मध्ये विजापूरच्या आदिलशाहीकडून गोवा जिंकला.
स्पष्टीकरण: ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीची स्थापना ३१ डिसेंबर १६०० रोजी झाली.
स्पष्टीकरण: डचांनी १६०५ मध्ये मछलीपट्टणम येथे पहिली वखार स्थापन केली.
स्पष्टीकरण: फ्रेंच ईस्ट इंडिया कंपनीची स्थापना १६६४ मध्ये झाली.
स्पष्टीकरण: १६१३ मध्ये सुरत येथे इंग्रजांनी पहिली कायमस्वरूपी वखार स्थापन केली.
स्पष्टीकरण: कर्नाटक युद्धे ही प्रामुख्याने इंग्रज आणि फ्रेंच यांच्यातील वर्चस्वाच्या लढाई होती.
स्पष्टीकरण: प्लासीची लढाई १७५७ मध्ये झाली, ज्यामुळे इंग्रजांची सत्ता भारतात दृढ झाली.
स्पष्टीकरण: पोर्तुगीज (१४९८), डच (१६०२), इंग्रज (१६०० - कंपनी स्थापना), फ्रेंच (१६६४).
स्पष्टीकरण: पोर्तुगीज गव्हर्नर फ्रान्सिस्को डी अल्मेडा याने 'ब्लू वॉटर पॉलिसी' (सागरी वर्चस्व धोरण) राबवली होती.
स्पष्टीकरण: फ्रेंचांनी १६६८ मध्ये सुरत येथे पहिली वखार स्थापन केली.
स्पष्टीकरण: बक्सरची लढाई १७६४ मध्ये झाली.
स्पष्टीकरण: जहांगीरने १६१३ मध्ये इंग्रजांना सुरतमध्ये वखार स्थापन करण्याची परवानगी दिली.
स्पष्टीकरण: डचांचे मुख्य लक्ष मसाल्याच्या व्यापारावर होते.
स्पष्टीकरण: सुरुवातीला कोचीन ही पोर्तुगीजांची राजधानी होती, नंतर ती गोव्याला हलवण्यात आली.
स्पष्टीकरण: १७६० मधील वांदिवशच्या युद्धात इंग्रजांनी फ्रेंचांचा पराभव केला.
स्पष्टीकरण: राणी एलिझाबेथ प्रथम हिने १६०० मध्ये कंपनीला व्यापाराची सनद दिली.
स्पष्टीकरण: कालिकत हे बंदर वास्को-द-गामाच्या आगमनामुळे व्यापाराचे पहिले केंद्र बनले.
स्पष्टीकरण: पोर्तुगीजांनी सागरी व्यापारावर नियंत्रण मिळवण्यासाठी 'कार्टाझ' (परवाना) प्रणाली सुरू केली होती.