भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस: स्थापना आणि वाटचाल | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस: स्थापना आणि वाटचाल
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसची स्थापना २८ डिसेंबर १८८५ रोजी झाली. ही भारतातील सर्वात जुनी राजकीय संघटना असून भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्यात तिने अत्यंत महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
१८८५ ते १९०५ हा काळ, ज्यामध्ये काँग्रेसने घटनात्मक मार्गांचा अवलंब केला.
१९०५ ते १९२० हा काळ, ज्यामध्ये स्वराज्य आणि प्रत्यक्ष कृतीवर भर दिला गेला.
महत्त्वाचे मुद्दे
- पहिले अधिवेशन: १८८५, मुंबई, अध्यक्ष: व्योमेशचंद्र बॅनर्जी.
- काँग्रेसचे पहिले मुस्लिम अध्यक्ष: बदरुद्दीन तय्यबजी (१८८७).
- काँग्रेसच्या पहिल्या महिला अध्यक्ष: ॲनी बेझंट (१९१७).
- काँग्रेसच्या पहिल्या भारतीय महिला अध्यक्ष: सरोजिनी नायडू (१९२५).
- पूर्ण स्वराज्याचा ठराव: १९२९, लाहोर अधिवेशन, अध्यक्ष: जवाहरलाल नेहरू.
महत्त्वाची तथ्ये
- काँग्रेसच्या स्थापनेवेळी व्हाईसरॉय लॉर्ड डफरिन होता.
- काँग्रेसचे पहिले अधिवेशन पुण्यात होणार होते, पण कॉलराच्या साथीमुळे ते मुंबईला हलवण्यात आले.
- १९३८ चे हरिपुरा अधिवेशन सुभाषचंद्र बोस यांच्या अध्यक्षतेखाली झाले.
- १९४२ चे 'छोडो भारत' आंदोलन काँग्रेसच्या मुंबई अधिवेशनातून सुरू झाले.
उदाहरणे
सुरत फूट (१९०७)
१९०७ च्या सुरत अधिवेशनात मवाळ आणि जहाल गटात मतभेद होऊन काँग्रेसचे विभाजन झाले.
बेलगाव अधिवेशन (१९२४)
महात्मा गांधींनी अध्यक्षपद भूषवलेले हे एकमेव काँग्रेस अधिवेशन होते.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: काँग्रेसची स्थापना २८ डिसेंबर १८८५ रोजी झाली.
स्पष्टीकरण: पहिले अधिवेशन मुंबईतील गोकुळदास तेजपाल संस्कृत महाविद्यालयात भरले.
स्पष्टीकरण: व्योमेशचंद्र बॅनर्जी हे काँग्रेसचे पहिले अध्यक्ष होते.
स्पष्टीकरण: १८८५ मध्ये लॉर्ड डफरिन हा भारताचा व्हाईसरॉय होता.
स्पष्टीकरण: बदरुद्दीन तय्यबजी हे १८८७ च्या मद्रास अधिवेशनाचे अध्यक्ष होते.
स्पष्टीकरण: ॲनी बेझंट यांनी १९१७ च्या कलकत्ता अधिवेशनाचे अध्यक्षपद भूषवले.
स्पष्टीकरण: १९२४ च्या बेलगाव अधिवेशनाचे अध्यक्ष महात्मा गांधी होते.
स्पष्टीकरण: १९२९ च्या लाहोर अधिवेशनात जवाहरलाल नेहरूंच्या अध्यक्षतेखाली पूर्ण स्वराज्याचा ठराव मांडला गेला.
स्पष्टीकरण: १९०७ च्या सुरत अधिवेशनात मवाळ आणि जहाल गटात फूट पडली.
स्पष्टीकरण: सरोजिनी नायडू १९२५ च्या कानपूर अधिवेशनाच्या अध्यक्ष होत्या.
स्पष्टीकरण: लोकमान्य टिळकांनी हे प्रसिद्ध वाक्य म्हटले होते.
स्पष्टीकरण: हरिपुरा अधिवेशनाचे अध्यक्ष सुभाषचंद्र बोस होते.
स्पष्टीकरण: ॲलन ह्यूम हे निवृत्त ब्रिटीश सनदी अधिकारी होते.
स्पष्टीकरण: १९१६ च्या लखनऊ अधिवेशनात दोन्ही गट एकत्र आले.
स्पष्टीकरण: गांधीजींच्या नेतृत्वाखाली १९२० नंतर काँग्रेस जनआंदोलन बनली.
स्पष्टीकरण: १९०५ च्या बनारस अधिवेशनाचे अध्यक्ष गोपाळ कृष्ण गोखले होते.
स्पष्टीकरण: १९४२ च्या मुंबई अधिवेशनातून छोडो भारत आंदोलनाची घोषणा झाली.
स्पष्टीकरण: मौलाना आझाद हे काँग्रेसचे सर्वात तरुण अध्यक्ष होते.
स्पष्टीकरण: १९३१ च्या कराची अधिवेशनात सरदार पटेल यांच्या अध्यक्षतेखाली मूलभूत हक्कांचा ठराव मांडला गेला.
स्पष्टीकरण: १९३६ चे फैजपूर अधिवेशन हे ग्रामीण भागात भरलेले पहिले अधिवेशन होते.