MahaExam अभ्यास नोट्स

भारताची राष्ट्रीय प्रतीके: अभ्यास आणि माहिती | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

भारताची राष्ट्रीय प्रतीके: अभ्यास आणि माहिती

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

भारताची राष्ट्रीय प्रतीके ही देशाची ओळख, वारसा आणि अभिमानाचे प्रतीक आहेत. स्पर्धा परीक्षांच्या दृष्टीने या घटकावर आधारित प्रश्न वारंवार विचारले जातात.

सविस्तर माहिती

राष्ट्रीय प्रतीके ही देशाच्या सांस्कृतिक आणि ऐतिहासिक मूल्यांचे प्रतिनिधित्व करतात. प्रत्येक प्रतीकाचा स्वीकार एका विशिष्ट उद्देशाने आणि संविधानात्मक प्रक्रियेद्वारे करण्यात आला आहे. यामध्ये राष्ट्रध्वज, राष्ट्रगीत, राष्ट्रीय चिन्ह, राष्ट्रीय प्राणी, पक्षी, फूल आणि फळ यांचा समावेश होतो.

महत्त्वाच्या संज्ञा

तिरंगा

भारताचा अधिकृत राष्ट्रध्वज, ज्यामध्ये केशरी, पांढरा आणि हिरवा असे तीन रंग आहेत.

सत्यमेव जयते

राष्ट्रीय चिन्हाखाली लिहिलेले ब्रीदवाक्य, ज्याचा अर्थ 'सत्याचाच विजय होतो' असा आहे.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • राष्ट्रध्वजाची लांबी आणि रुंदी यांचे प्रमाण ३:२ आहे.
  • राष्ट्रगीत 'जन गण मन' हे रवींद्रनाथ टागोर यांनी लिहिले आहे.
  • राष्ट्रीय चिन्ह हे सारनाथ येथील अशोक स्तंभावरून घेण्यात आले आहे.
  • राष्ट्रीय प्राणी 'वाघ' (पँथेरा टायग्रिस) आहे.
  • राष्ट्रीय पक्षी 'मोर' (पावो क्रिस्टाटस) आहे.

महत्त्वाची तथ्ये

  • राष्ट्रगीत गाण्याचा कालावधी ५२ सेकंद आहे.
  • राष्ट्रीय दिनदर्शिका (कॅलेंडर) 'शक संवत'वर आधारित आहे.
  • राष्ट्रीय फूल 'कमळ' हे पवित्रता आणि सौंदर्याचे प्रतीक मानले जाते.
  • राष्ट्रीय नदी 'गंगा' आहे, जी भारताची जीवनवाहिनी मानली जाते.
  • राष्ट्रीय जलचर प्राणी 'गंगा नदीतील डॉल्फिन' आहे.

उदाहरणे

राष्ट्रध्वजाचा मान

राष्ट्रध्वज फडकवताना केशरी रंग नेहमी वरच्या बाजूला असावा आणि ध्वज कधीही जमिनीला स्पर्श करणार नाही याची काळजी घ्यावी.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

राष्ट्रीय प्रतीके स्वीकारल्याच्या तारखा लक्षात ठेवा.
वैज्ञानिक नावे (उदा. वाघ - पँथेरा टायग्रिस) पाठ करा.
राष्ट्रगीत आणि राष्ट्रगान यातील फरक समजून घ्या.

⚠️ सामान्य चुका

राष्ट्रगीत आणि राष्ट्रगान (वंदे मातरम) यात गल्लत करणे.
ध्वजाच्या रंगांचा क्रम चुकीचा लक्षात ठेवणे.
राष्ट्रीय चिन्हातील प्राण्यांची संख्या विसरणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. भारताच्या राष्ट्रध्वजाची लांबी आणि रुंदी यांचे प्रमाण काय आहे?
अ२:३
ब३:२
क१:२
ड२:१
योग्य उत्तर: ब) ३:२

स्पष्टीकरण: भारतीय राष्ट्रध्वजाची लांबी आणि रुंदी यांचे प्रमाण ३:२ असे निश्चित करण्यात आले आहे.
2. भारताचे राष्ट्रगीत 'जन गण मन' प्रथम कधी गायले गेले?
अ१९११
ब१९४७
क१९५०
ड१९०५
योग्य उत्तर: अ) १९११

स्पष्टीकरण: जन गण मन हे १९११ च्या कलकत्ता अधिवेशनात प्रथम गायले गेले.
3. भारताचे राष्ट्रीय चिन्ह कोठून घेण्यात आले आहे?
असांची स्तूप
बसारनाथ येथील अशोक स्तंभ
कअजिंठा लेणी
डलाल किल्ला
योग्य उत्तर: ब) सारनाथ येथील अशोक स्तंभ

स्पष्टीकरण: राष्ट्रीय चिन्ह हे सारनाथ येथील सम्राट अशोकाच्या स्तंभावरून घेण्यात आले आहे.
4. भारताचा राष्ट्रीय प्राणी कोणता आहे?
असिंह
बवाघ
कहत्ती
डचित्ता
योग्य उत्तर: ब) वाघ

स्पष्टीकरण: रॉयल बंगाल टायगर (वाघ) हा भारताचा राष्ट्रीय प्राणी आहे.
5. भारताचे राष्ट्रीय फूल कोणते आहे?
अगुलाब
बझेंडू
ककमळ
डजास्वंद
योग्य उत्तर: क) कमळ

स्पष्टीकरण: कमळ हे भारताचे राष्ट्रीय फूल आहे.
6. राष्ट्रगीत गाण्यासाठी किती वेळ लागतो?
अ४५ सेकंद
ब५० सेकंद
क५२ सेकंद
ड६० सेकंद
योग्य उत्तर: क) ५२ सेकंद

स्पष्टीकरण: राष्ट्रगीत पूर्ण गाण्यासाठी ५२ सेकंदांचा कालावधी लागतो.
7. भारताचे राष्ट्रीय फळ कोणते आहे?
असफरचंद
बआंबा
कपेरू
डकेळी
योग्य उत्तर: ब) आंबा

स्पष्टीकरण: आंबा हे भारताचे राष्ट्रीय फळ आहे.
8. भारताची राष्ट्रीय नदी कोणती आहे?
अयमुना
बगोदावरी
कगंगा
डसिंधू
योग्य उत्तर: क) गंगा

स्पष्टीकरण: गंगा नदी ही भारताची राष्ट्रीय नदी आहे.
9. भारताचा राष्ट्रीय जलचर प्राणी कोणता आहे?
अमासा
बडॉल्फिन
ककासव
डमगर
योग्य उत्तर: ब) डॉल्फिन

स्पष्टीकरण: गंगा नदीतील डॉल्फिन हा भारताचा राष्ट्रीय जलचर प्राणी आहे.
10. राष्ट्रीय चिन्हाखाली कोणते ब्रीदवाक्य लिहिलेले आहे?
अवंदे मातरम
बसत्यमेव जयते
कजय हिंद
डअहिंसा परमो धर्म
योग्य उत्तर: ब) सत्यमेव जयते

स्पष्टीकरण: राष्ट्रीय चिन्हाखाली 'सत्यमेव जयते' हे ब्रीदवाक्य देवनागरी लिपीत लिहिलेले आहे.
11. भारताचे राष्ट्रीय कॅलेंडर कोणत्या संवतावर आधारित आहे?
अविक्रम संवत
बशक संवत
कहिजरी संवत
डग्रेगोरियन
योग्य उत्तर: ब) शक संवत

स्पष्टीकरण: भारताचे राष्ट्रीय कॅलेंडर शक संवतावर आधारित आहे.
12. भारताचा राष्ट्रीय पक्षी कोणता आहे?
अपोपट
बगरुड
कमोर
डकोकीळ
योग्य उत्तर: क) मोर

स्पष्टीकरण: मोर हा भारताचा राष्ट्रीय पक्षी आहे.
13. राष्ट्रध्वजाच्या मध्यभागी असलेल्या चक्राचा रंग कोणता आहे?
अकाळा
बगडद निळा
कहिरवा
डकेशरी
योग्य उत्तर: ब) गडद निळा

स्पष्टीकरण: राष्ट्रध्वजाच्या मध्यभागी असलेल्या अशोक चक्राचा रंग गडद निळा आहे.
14. अशोक चक्रात किती आरे (spokes) आहेत?
अ२२
ब२४
क२६
ड२८
योग्य उत्तर: ब) २४

स्पष्टीकरण: अशोक चक्रात एकूण २४ आरे आहेत.
15. भारताचे राष्ट्रगान (National Song) कोणते आहे?
अजन गण मन
बवंदे मातरम
कसारे जहाँ से अच्छा
डविजयी विश्व तिरंगा प्यारा
योग्य उत्तर: ब) वंदे मातरम

स्पष्टीकरण: वंदे मातरम हे भारताचे राष्ट्रगान आहे.
16. वंदे मातरम हे गीत कोणी लिहिले आहे?
अरवींद्रनाथ टागोर
बबंकिमचंद्र चटर्जी
कमहात्मा गांधी
डसुभाषचंद्र बोस
योग्य उत्तर: ब) बंकिमचंद्र चटर्जी

स्पष्टीकरण: वंदे मातरम हे बंकिमचंद्र चटर्जी यांनी लिहिले आहे.
17. राष्ट्रीय चिन्हात एकूण किती सिंह दिसतात?
अदोन
बतीन
कचार
डपाच
योग्य उत्तर: ब) तीन

स्पष्टीकरण: राष्ट्रीय चिन्हात समोरून तीन सिंह दिसतात, परंतु प्रत्यक्षात चार सिंह आहेत.
18. भारताचा राष्ट्रीय वृक्ष कोणता आहे?
अआंबा
बवड
कपिंपळ
डकडुनिंब
योग्य उत्तर: ब) वड

स्पष्टीकरण: वड (Banyan Tree) हा भारताचा राष्ट्रीय वृक्ष आहे.
19. राष्ट्रीय ध्वज स्वीकारल्याची तारीख कोणती?
अ१५ ऑगस्ट १९४७
ब२६ जानेवारी १९५०
क२२ जुलै १९४७
ड२६ नोव्हेंबर १९४९
योग्य उत्तर: क) २२ जुलै १९४७

स्पष्टीकरण: भारतीय संविधान सभेने २२ जुलै १९४७ रोजी तिरंगा राष्ट्रध्वज म्हणून स्वीकारला.
20. भारताचा राष्ट्रीय वारसा प्राणी कोणता आहे?
अवाघ
बहत्ती
कसिंह
डघोडा
योग्य उत्तर: ब) हत्ती

स्पष्टीकरण: हत्ती हा भारताचा राष्ट्रीय वारसा प्राणी (National Heritage Animal) आहे.