भारतीय पठारी प्रदेश: अभ्यास आणि विश्लेषण | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
भारतीय पठारी प्रदेश: अभ्यास आणि विश्लेषण
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
भारतीय भूगोलात पठारी प्रदेशांना अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. भारताचा मोठा भूभाग दख्खनच्या पठाराने व्यापलेला असून, हे प्रदेश खनिज संपत्ती आणि कृषी उत्पादनासाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहेत.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
समुद्रसपाटीपासून उंच असलेला परंतु वरून सपाट असलेला भूभाग.
भारताच्या दक्षिण भागात पसरलेला त्रिकोणी आकाराचा प्राचीन पठारी प्रदेश.
महत्त्वाचे मुद्दे
- द्वीपकल्पीय पठार हे प्रामुख्याने अग्निजन्य आणि रूपांतरित खडकांनी बनलेले आहे.
- या पठाराचा उतार पश्चिमेकडून पूर्वेकडे आहे.
- दख्खनचे पठार हे बेसाल्ट खडकांपासून बनलेले आहे.
- नर्मदा नदी या पठाराचे दोन भाग करते: मध्य उच्चभूमी आणि दख्खनचे पठार.
महत्त्वाची तथ्ये
- दख्खनच्या पठारावर काळी मृदा आढळते, जी कापूस पिकासाठी उत्तम आहे.
- मेघालय पठार हे द्वीपकल्पीय पठाराचाच एक भाग आहे, जे मालदा गॅपमुळे वेगळे झाले आहे.
- सातपुडा आणि विंध्य पर्वत हे मध्य उच्चभूमीचे महत्त्वाचे भाग आहेत.
उदाहरणे
दख्खनचे पठार
हे भारतातील सर्वात मोठे पठार असून ते महाराष्ट्र, कर्नाटक आणि तेलंगणा राज्यांत पसरलेले आहे.
छोटा नागपूर पठार
हे पठार खनिज संपत्तीसाठी, विशेषतः कोळसा आणि लोह खनिजासाठी प्रसिद्ध आहे.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: दख्खनचे पठार हे भारतातील सर्वात मोठे पठार आहे.
स्पष्टीकरण: दख्खनचे पठार हे ज्वालामुखीच्या उद्रेकातून बाहेर पडलेल्या लाव्हारसापासून बनलेल्या बेसाल्ट खडकांचे आहे.
स्पष्टीकरण: छोटा नागपूर पठार हे भारतातील खनिज भांडार म्हणून ओळखले जाते.
स्पष्टीकरण: नर्मदा नदी मालवा पठार आणि दख्खनच्या पठाराच्या दरम्यान वाहते.
स्पष्टीकरण: मेघालय पठार हे द्वीपकल्पीय पठाराचाच एक भाग आहे.
स्पष्टीकरण: पठाराचा वरचा भाग सपाट असल्याने त्याला टेबल लँड म्हणतात.
स्पष्टीकरण: दख्खनच्या पठाराचा उतार पश्चिमेकडून पूर्वेकडे आहे, म्हणून बहुतेक नद्या पूर्वेकडे वाहतात.
स्पष्टीकरण: मालवा पठार प्रामुख्याने मध्य प्रदेशात आहे.
स्पष्टीकरण: छोटा नागपूर पठाराला खनिज संपत्तीमुळे भारताचे रूर म्हणतात.
स्पष्टीकरण: द्वीपकल्पीय पठार हे प्राचीन अग्निजन्य आणि रूपांतरित खडकांपासून बनलेले आहे.
स्पष्टीकरण: बेसाल्ट खडकाच्या विघटनामुळे दख्खनच्या पठारावर काळी मृदा तयार झाली आहे.
स्पष्टीकरण: सातपुडा पर्वत दख्खनच्या पठाराच्या उत्तरेस आहे.
स्पष्टीकरण: मालदा गॅपमुळे मेघालय पठार द्वीपकल्पीय पठारापासून वेगळे झाले आहे.
स्पष्टीकरण: पठार हे सभोवतालच्या जमिनीपेक्षा उंच असते.
स्पष्टीकरण: बुंदेलखंड पठार उत्तर प्रदेश आणि मध्य प्रदेशच्या सीमेवर आहे.
स्पष्टीकरण: द्वीपकल्पीय पठाराचा आकार त्रिकोणी आहे.
स्पष्टीकरण: हिमालय हा पर्वत आहे, पठार नाही.
स्पष्टीकरण: दख्खनच्या पठाराच्या पश्चिमेस पश्चिम घाट आहे.
स्पष्टीकरण: पठारी प्रदेश खनिज संपत्तीसाठी प्रसिद्ध आहेत.
स्पष्टीकरण: द्वीपकल्पीय पठार हे गोंडवानालँडचा भाग आहे.