भारतीय बेटे: एक अभ्यास | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
भारतीय बेटे: एक अभ्यास
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
भारताला तीन बाजूंनी समुद्राने वेढलेले असल्याने भारताच्या किनारपट्टीवर आणि समुद्रात अनेक लहान-मोठी बेटे आहेत. ही बेटे प्रामुख्याने अंदमान-निकोबार आणि लक्षद्वीप या दोन मुख्य द्वीपसमूहांमध्ये विभागली गेली आहेत.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
चारही बाजूंनी पाण्याने वेढलेल्या जमिनीच्या तुकड्याला 'बेट' असे म्हणतात.
समुद्रातील सूक्ष्म जीवांच्या (कोरल) साचलेल्या अवशेषांपासून तयार झालेली बेटे.
महत्त्वाचे मुद्दे
- अंदमान आणि निकोबार बेटांची राजधानी पोर्ट ब्लेअर आहे.
- लक्षद्वीप बेटांची राजधानी कवरत्ती आहे.
- बॅरन बेट हे भारतातील एकमेव जिवंत ज्वालामुखी बेट आहे.
- १० अंश चॅनेल (10 Degree Channel) अंदमान आणि निकोबार बेटांना वेगळे करते.
- ९ अंश चॅनेल (9 Degree Channel) मिनिकॉय बेटाला लक्षद्वीपच्या इतर बेटांपासून वेगळे करते.
महत्त्वाची तथ्ये
- भारताचे सर्वात दक्षिणेकडील टोक 'इंदिरा पॉईंट' हे निकोबार बेटावर आहे.
- श्रीहरीकोटा हे आंध्र प्रदेशच्या किनारपट्टीवर असलेले बेट असून येथे सतीश धवन अंतराळ केंद्र आहे.
- साल्सेट बेटावर मुंबई शहर वसलेले आहे.
- पंबन बेट भारत आणि श्रीलंका यांच्या दरम्यान स्थित आहे.
उदाहरणे
अंदमान-निकोबार
हे बंगालच्या उपसागरात स्थित असून येथे ५०० पेक्षा जास्त बेटे आहेत.
लक्षद्वीप
हे अरबी समुद्रात स्थित असून ही प्रवाळ बेटे आहेत.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: बॅरन बेट हे अंदमान समूहात असून ते भारतातील एकमेव सक्रिय ज्वालामुखी बेट आहे.
स्पष्टीकरण: १० अंश चॅनेल अंदमान आणि निकोबार बेटांना एकमेकांपासून वेगळे करते.
स्पष्टीकरण: लक्षद्वीप बेटे ही प्रवाळ (Coral) बेटांपासून बनलेली आहेत.
स्पष्टीकरण: लक्षद्वीपची राजधानी कवरत्ती आहे.
स्पष्टीकरण: मुंबई शहर साल्सेट बेटावर वसलेले आहे.
स्पष्टीकरण: इंदिरा पॉईंट हे ग्रेट निकोबार बेटावर स्थित आहे.
स्पष्टीकरण: श्रीहरीकोटा हे आंध्र प्रदेशच्या किनारपट्टीवर असून येथे अंतराळ केंद्र आहे.
स्पष्टीकरण: मिनीकॉय हे लक्षद्वीप द्वीपसमूहातील एक महत्त्वाचे बेट आहे.
स्पष्टीकरण: अंदमान-निकोबारची राजधानी पोर्ट ब्लेअर आहे.
स्पष्टीकरण: ८ अंश चॅनेल मालदीव आणि मिनीकॉय बेटांना वेगळे करते.
स्पष्टीकरण: पंबन बेट भारत आणि श्रीलंका यांच्या दरम्यान मन्नारच्या आखातात आहे.
स्पष्टीकरण: लक्षद्वीप अरबी समुद्रात आहे, तर इतर बंगालच्या उपसागरात आहेत.
स्पष्टीकरण: सॅडल पीक हे उत्तर अंदमानमधील सर्वोच्च शिखर आहे.
स्पष्टीकरण: माउंट थुलियर हे ग्रेट निकोबारमधील सर्वोच्च शिखर आहे.
स्पष्टीकरण: लक्षद्वीपमध्ये एकूण ३६ बेटे आहेत.
स्पष्टीकरण: न्यू मूर बेट भारत आणि बांगलादेश यांच्यातील वादाचा विषय होता.
स्पष्टीकरण: एलिफंटा लेणी मुंबई जवळच्या एलिफंटा बेटावर आहेत.
स्पष्टीकरण: ९ अंश चॅनेल मिनीकॉयला लक्षद्वीपच्या इतर बेटांपासून वेगळे करते.
स्पष्टीकरण: अंदमान-निकोबार बेटे ही समुद्राखालील पर्वतीय रांगांची शिखरे आहेत.
स्पष्टीकरण: मध्य अंदमान हे भारतातील सर्वात मोठे बेट आहे.