MahaExam अभ्यास नोट्स

भारतातील महत्त्वाचे राष्ट्रीय दिवस | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

भारतातील महत्त्वाचे राष्ट्रीय दिवस

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

भारतातील विविध राष्ट्रीय दिवस हे देशाचा इतिहास, संस्कृती, विज्ञान आणि सामाजिक जागृतीशी संबंधित आहेत. स्पर्धा परीक्षांच्या दृष्टीने हे दिवस अत्यंत महत्त्वाचे असून त्यावर वारंवार प्रश्न विचारले जातात.

सविस्तर माहिती

राष्ट्रीय दिवस हे देशाच्या गौरवशाली इतिहासाची आठवण करून देतात. हे दिवस प्रामुख्याने स्वातंत्र्यलढा, वैज्ञानिक प्रगती, सामाजिक सुधारणा आणि राष्ट्रीय एकात्मतेशी संबंधित असतात. महाराष्ट्र आणि केंद्र सरकारच्या परीक्षांमध्ये या घटकावर आधारित प्रश्न विचारले जातात.

महत्त्वाच्या संज्ञा

राष्ट्रीय दिवस

देशाच्या पातळीवर साजरा केला जाणारा असा दिवस जो ऐतिहासिक, सामाजिक किंवा वैज्ञानिक महत्त्वाचा असतो.

जयंती

थोर पुरुषांच्या किंवा महापुरुषांच्या जन्मदिवसाच्या निमित्ताने साजरा केला जाणारा दिवस.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • १२ जानेवारी: राष्ट्रीय युवा दिन (स्वामी विवेकानंद जयंती)
  • २६ जानेवारी: प्रजासत्ताक दिन
  • २८ फेब्रुवारी: राष्ट्रीय विज्ञान दिन (सी. व्ही. रामन)
  • १५ ऑगस्ट: स्वातंत्र्य दिन
  • ५ सप्टेंबर: शिक्षक दिन (डॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्णन)
  • २ ऑक्टोबर: गांधी जयंती आणि लाल बहादूर शास्त्री जयंती
  • ३१ ऑक्टोबर: राष्ट्रीय एकता दिन (सरदार वल्लभभाई पटेल)

महत्त्वाची तथ्ये

  • २६ नोव्हेंबर हा दिवस 'संविधान दिन' म्हणून साजरा केला जातो.
  • २४ जानेवारी हा दिवस 'राष्ट्रीय बालिका दिन' म्हणून साजरा केला जातो.
  • २३ जानेवारी हा दिवस 'पराक्रम दिन' (सुभाषचंद्र बोस जयंती) म्हणून साजरा होतो.
  • १ मे हा दिवस 'महाराष्ट्र दिन' म्हणून साजरा केला जातो.

उदाहरणे

राष्ट्रीय विज्ञान दिन

२८ फेब्रुवारी रोजी सी. व्ही. रामन यांनी 'रामन इफेक्ट'चा शोध लावला, म्हणून हा दिवस राष्ट्रीय विज्ञान दिन म्हणून साजरा होतो.

राष्ट्रीय एकता दिन

सरदार वल्लभभाई पटेल यांच्या जयंतीनिमित्त ३१ ऑक्टोबर रोजी राष्ट्रीय एकता दिन साजरा केला जातो.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

महत्त्वाच्या दिवसांची एक स्वतंत्र वही करा आणि दर आठवड्याला उजळणी करा.
दिवसांसोबतच त्या दिवसाचे महत्त्व किंवा कोणाची जयंती आहे हे लक्षात ठेवा.
महिन्यानुसार दिवसांची यादी तयार केल्यास लक्षात ठेवणे सोपे जाते.

⚠️ सामान्य चुका

आंतरराष्ट्रीय दिवस आणि राष्ट्रीय दिवस यामध्ये गल्लत करणे.
एकाच नावाचे दोन दिवस (उदा. शिक्षक दिन आणि जागतिक शिक्षक दिन) यात गोंधळ होणे.
महत्त्वाच्या तारखा पाठ करताना वर्ष विसरणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. राष्ट्रीय युवा दिन कोणत्या दिवशी साजरा केला जातो?
अ१२ जानेवारी
ब१५ जानेवारी
क२६ जानेवारी
ड३० जानेवारी
योग्य उत्तर: अ) १२ जानेवारी

स्पष्टीकरण: स्वामी विवेकानंद यांच्या जयंतीनिमित्त १२ जानेवारी रोजी राष्ट्रीय युवा दिन साजरा केला जातो.
2. राष्ट्रीय विज्ञान दिन कधी साजरा केला जातो?
अ२८ फेब्रुवारी
ब२८ मार्च
क२८ एप्रिल
ड२८ मे
योग्य उत्तर: अ) २८ फेब्रुवारी

स्पष्टीकरण: सी. व्ही. रामन यांच्या रामन इफेक्टच्या शोधामुळे २८ फेब्रुवारी हा दिवस राष्ट्रीय विज्ञान दिन म्हणून साजरा होतो.
3. संविधान दिन कोणत्या दिवशी साजरा केला जातो?
अ१५ ऑगस्ट
ब२६ जानेवारी
क२६ नोव्हेंबर
ड२ ऑक्टोबर
योग्य उत्तर: क) २६ नोव्हेंबर

स्पष्टीकरण: २६ नोव्हेंबर १९४९ रोजी भारताचे संविधान स्वीकारले गेले, म्हणून हा दिवस संविधान दिन म्हणून साजरा होतो.
4. राष्ट्रीय एकता दिन कोणाच्या जयंतीनिमित्त साजरा केला जातो?
अमहात्मा गांधी
बजवाहरलाल नेहरू
कसरदार वल्लभभाई पटेल
डसुभाषचंद्र बोस
योग्य उत्तर: क) सरदार वल्लभभाई पटेल

स्पष्टीकरण: सरदार वल्लभभाई पटेल यांच्या जयंतीनिमित्त ३१ ऑक्टोबर रोजी राष्ट्रीय एकता दिन साजरा केला जातो.
5. शिक्षक दिन कोणाच्या जन्मदिवसानिमित्त साजरा केला जातो?
अडॉ. ए.पी.जे. अब्दुल कलाम
बडॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्णन
कडॉ. राजेंद्र प्रसाद
डपंडित नेहरू
योग्य उत्तर: ब) डॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्णन

स्पष्टीकरण: ५ सप्टेंबर हा डॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्णन यांचा जन्मदिवस शिक्षक दिन म्हणून साजरा होतो.
6. पराक्रम दिन कोणत्या दिवशी साजरा केला जातो?
अ२३ जानेवारी
ब२६ जानेवारी
क१५ ऑगस्ट
ड२ ऑक्टोबर
योग्य उत्तर: अ) २३ जानेवारी

स्पष्टीकरण: सुभाषचंद्र बोस यांच्या जयंतीनिमित्त २३ जानेवारी रोजी पराक्रम दिन साजरा केला जातो.
7. राष्ट्रीय बालिका दिन कधी साजरा केला जातो?
अ२४ जानेवारी
ब२४ फेब्रुवारी
क२४ मार्च
ड२४ एप्रिल
योग्य उत्तर: अ) २४ जानेवारी

स्पष्टीकरण: मुलींच्या हक्कांबद्दल जागरूकता निर्माण करण्यासाठी २४ जानेवारी हा दिवस राष्ट्रीय बालिका दिन म्हणून साजरा होतो.
8. महाराष्ट्र दिन कधी साजरा केला जातो?
अ१ एप्रिल
ब१ मे
क१ जून
ड१ जुलै
योग्य उत्तर: ब) १ मे

स्पष्टीकरण: १ मे १९६० रोजी महाराष्ट्र राज्याची स्थापना झाली, म्हणून हा दिवस महाराष्ट्र दिन म्हणून साजरा होतो.
9. शहीद दिन (हुतात्मा दिन) कधी साजरा केला जातो?
अ३० जानेवारी
ब२६ जानेवारी
क१५ ऑगस्ट
ड२ ऑक्टोबर
योग्य उत्तर: अ) ३० जानेवारी

स्पष्टीकरण: महात्मा गांधी यांच्या पुण्यतिथीनिमित्त ३० जानेवारी हा दिवस शहीद दिन म्हणून पाळला जातो.
10. राष्ट्रीय पंचायती राज दिन कधी साजरा केला जातो?
अ२४ एप्रिल
ब२४ मे
क२४ जून
ड२४ जुलै
योग्य उत्तर: अ) २४ एप्रिल

स्पष्टीकरण: २४ एप्रिल १९९३ रोजी ७३ वी घटनादुरुस्ती लागू झाली, म्हणून हा दिवस पंचायती राज दिन म्हणून साजरा होतो.
11. राष्ट्रीय मतदार दिन कधी साजरा केला जातो?
अ२५ जानेवारी
ब२५ फेब्रुवारी
क२५ मार्च
ड२५ एप्रिल
योग्य उत्तर: अ) २५ जानेवारी

स्पष्टीकरण: भारतीय निवडणूक आयोगाची स्थापना २५ जानेवारी १९५० रोजी झाली, म्हणून हा दिवस मतदार दिन म्हणून साजरा होतो.
12. राष्ट्रीय तंत्रज्ञान दिन (National Technology Day) कधी साजरा केला जातो?
अ११ मे
ब११ जून
क११ जुलै
ड११ ऑगस्ट
योग्य उत्तर: अ) ११ मे

स्पष्टीकरण: पोखरण अणुचाचणीच्या स्मरणार्थ ११ मे हा दिवस राष्ट्रीय तंत्रज्ञान दिन म्हणून साजरा केला जातो.
13. राष्ट्रीय क्रीडा दिन कोणाच्या जयंतीनिमित्त साजरा केला जातो?
असचिन तेंडुलकर
बमेजर ध्यानचंद
कपी. टी. उषा
डसुनील गावस्कर
योग्य उत्तर: ब) मेजर ध्यानचंद

स्पष्टीकरण: हॉकीचे जादूगार मेजर ध्यानचंद यांच्या जयंतीनिमित्त २९ ऑगस्ट रोजी राष्ट्रीय क्रीडा दिन साजरा होतो.
14. राष्ट्रीय सांख्यिकी दिन कधी साजरा केला जातो?
अ२९ जून
ब२९ मे
क२९ एप्रिल
ड२९ मार्च
योग्य उत्तर: अ) २९ जून

स्पष्टीकरण: प्रशांत चंद्र महालनोबिस यांच्या जयंतीनिमित्त २९ जून रोजी राष्ट्रीय सांख्यिकी दिन साजरा होतो.
15. राष्ट्रीय सद्भावना दिन कधी साजरा केला जातो?
अ२० ऑगस्ट
ब२० सप्टेंबर
क२० ऑक्टोबर
ड२० नोव्हेंबर
योग्य उत्तर: अ) २० ऑगस्ट

स्पष्टीकरण: राजीव गांधी यांच्या जयंतीनिमित्त २० ऑगस्ट रोजी सद्भावना दिन साजरा केला जातो.
16. राष्ट्रीय दुग्ध दिन कधी साजरा केला जातो?
अ२६ नोव्हेंबर
ब२६ डिसेंबर
क२६ ऑक्टोबर
ड२६ सप्टेंबर
योग्य उत्तर: अ) २६ नोव्हेंबर

स्पष्टीकरण: डॉ. वर्गीस कुरियन यांच्या जयंतीनिमित्त २६ नोव्हेंबर रोजी राष्ट्रीय दुग्ध दिन साजरा केला जातो.
17. राष्ट्रीय ऊर्जा संवर्धन दिन कधी साजरा केला जातो?
अ१४ डिसेंबर
ब१४ नोव्हेंबर
क१४ ऑक्टोबर
ड१४ सप्टेंबर
योग्य उत्तर: अ) १४ डिसेंबर

स्पष्टीकरण: ऊर्जा बचतीबद्दल जागरूकता निर्माण करण्यासाठी १४ डिसेंबर रोजी हा दिवस साजरा होतो.
18. राष्ट्रीय हिंदी दिवस कधी साजरा केला जातो?
अ१४ सप्टेंबर
ब१४ ऑक्टोबर
क१४ नोव्हेंबर
ड१४ डिसेंबर
योग्य उत्तर: अ) १४ सप्टेंबर

स्पष्टीकरण: १४ सप्टेंबर १९४९ रोजी हिंदीला राजभाषेचा दर्जा मिळाला, म्हणून हा दिवस हिंदी दिवस म्हणून साजरा होतो.
19. राष्ट्रीय डॉक्टर दिन कधी साजरा केला जातो?
अ१ जुलै
ब१ जून
क१ मे
ड१ एप्रिल
योग्य उत्तर: अ) १ जुलै

स्पष्टीकरण: डॉ. बिधानचंद्र रॉय यांच्या स्मृतीप्रित्यर्थ १ जुलै रोजी राष्ट्रीय डॉक्टर दिन साजरा केला जातो.
20. राष्ट्रीय नौदल दिन (Navy Day) कधी साजरा केला जातो?
अ४ डिसेंबर
ब४ नोव्हेंबर
क४ ऑक्टोबर
ड४ सप्टेंबर
योग्य उत्तर: अ) ४ डिसेंबर

स्पष्टीकरण: १९७१ च्या युद्धात भारतीय नौदलाच्या कामगिरीच्या स्मरणार्थ ४ डिसेंबर रोजी नौदल दिन साजरा होतो.