आरोग्य व मानवी रोग: एक सर्वसमावेशक अभ्यास | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
आरोग्य व मानवी रोग: एक सर्वसमावेशक अभ्यास
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
आरोग्य म्हणजे केवळ आजाराचा अभाव नव्हे, तर शारीरिक, मानसिक आणि सामाजिकदृष्ट्या पूर्णपणे सुस्थितीत असणे होय. स्पर्धा परीक्षांच्या दृष्टीने मानवी रोग, त्यांचे प्रकार आणि प्रतिबंधात्मक उपाय यांचा अभ्यास करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
दूषित हवा, पाणी, अन्न किंवा कीटकांद्वारे एका व्यक्तीकडून दुसऱ्या व्यक्तीकडे पसरणारे रोग.
विशिष्ट रोगाविरुद्ध शरीरात रोगप्रतिकारशक्ती निर्माण करण्यासाठी टोचले जाणारे औषध.
दूषित अन्न किंवा पाणी सेवन केल्यामुळे होणारे आजार.
महत्त्वाचे मुद्दे
- जीवाणूजन्य रोग: क्षयरोग, कॉलरा, टायफॉइड.
- विषाणूजन्य रोग: पोलिओ, गोवर, डेंग्यू, एड्स.
- कवकजन्य रोग: नायटा, खरुज.
- जीवनसत्त्वांच्या अभावामुळे होणारे रोग: रातांधळेपणा, बेरीबेरी, स्कर्व्ही.
- डासांमुळे पसरणारे रोग: मलेरिया (अॅनोफिलीस), डेंग्यू (एडिस इजिप्ती).
महत्त्वाची तथ्ये
- जागतिक आरोग्य दिन ७ एप्रिल रोजी साजरा केला जातो.
- क्षयरोग (TB) हा 'मायकोबॅक्टेरियम ट्युबरक्युलोसिस' या जीवाणूमुळे होतो.
- इन्सुलिनच्या कमतरतेमुळे मधुमेह (Diabetes) होतो.
- रक्तातील हिमोग्लोबिन कमी झाल्यास ॲनिमिया होतो.
- पोलिओ हा विषाणूजन्य रोग मज्जासंस्थेवर परिणाम करतो.
उदाहरणे
पाण्याद्वारे पसरणारे रोग
कॉलरा आणि टायफॉइड हे दूषित पाणी पिल्यामुळे होतात, म्हणून पाणी उकळून पिणे हा उत्तम उपाय आहे.
डासांपासून बचाव
डेंग्यू आणि चिकुनगुनिया टाळण्यासाठी पाणी साचू न देणे आणि मच्छरदाणीचा वापर करणे आवश्यक आहे.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: क्षयरोग हा मायकोबॅक्टेरियम ट्युबरक्युलोसिस या जीवाणूमुळे होतो.
स्पष्टीकरण: डेंग्यूचा प्रसार एडिस इजिप्ती डासामुळे होतो.
स्पष्टीकरण: जीवनसत्त्व 'अ' च्या कमतरतेमुळे रातांधळेपणा होतो.
स्पष्टीकरण: इन्सुलिनच्या कमतरतेमुळे रक्तातील साखरेचे प्रमाण वाढते, ज्याला मधुमेह म्हणतात.
स्पष्टीकरण: जागतिक आरोग्य दिन दरवर्षी ७ एप्रिल रोजी साजरा केला जातो.
स्पष्टीकरण: पोलिओ हा विषाणूजन्य (Viral) रोग आहे.
स्पष्टीकरण: जीवनसत्त्व 'क' च्या कमतरतेमुळे स्कर्व्ही होतो.
स्पष्टीकरण: मादी अॅनोफिलीस डासामुळे मलेरियाचा प्रसार होतो.
स्पष्टीकरण: एड्स हा स्पर्श किंवा हस्तंदोलनाने पसरत नाही.
स्पष्टीकरण: हिमोग्लोबिनच्या कमतरतेमुळे ॲनिमिया (पांडुरोग) होतो.
स्पष्टीकरण: कॉलरा हा जलजन्य आजार आहे.
स्पष्टीकरण: क्षयरोगापासून बचावासाठी बीसीजी लस दिली जाते.
स्पष्टीकरण: यकृत (Liver) ही मानवी शरीरातील सर्वात मोठी ग्रंथी आहे.
स्पष्टीकरण: जीवनसत्त्व ब१ (थायमिन) च्या कमतरतेमुळे बेरीबेरी होतो.
स्पष्टीकरण: रक्तदाब मोजण्यासाठी स्फिग्मोमॅनोमीटर वापरतात.
स्पष्टीकरण: हिमोफिलिया हा एक अनुवांशिक आजार आहे.
स्पष्टीकरण: प्रौढ मानवी शरीरात एकूण २०६ हाडे असतात.
स्पष्टीकरण: हिपॅटायटीस हा यकृताचा (Liver) आजार आहे.
स्पष्टीकरण: रक्त गोठण्याच्या प्रक्रियेत जीवनसत्त्व 'के' महत्त्वाची भूमिका बजावते.
स्पष्टीकरण: मानवी शरीराचे सामान्य तापमान ३७°C (९८.६°F) असते.