भारतीय स्वातंत्र्य चळवळीतील क्रांतिकारक कार्य | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
भारतीय स्वातंत्र्य चळवळीतील क्रांतिकारक कार्य
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यात मवाळ आणि जहाल विचारसरणीसोबतच सशस्त्र क्रांतीचा मार्ग स्वीकारणाऱ्या क्रांतिकारकांचे योगदान अत्यंत मोलाचे आहे. परकीय सत्तेला केवळ विनंत्यांनी नमवता येणार नाही, तर सशस्त्र संघर्षाची गरज आहे, या विचारातून अनेक तरुण पुढे आले.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
ब्रिटिश सत्तेला सशस्त्र बळाचा वापर करून देशाबाहेर काढण्याचा मार्ग.
ब्रिटिश पोलिसांच्या नजरेतून वाचण्यासाठी गुप्तपणे चालवल्या जाणाऱ्या क्रांतिकारी संस्था.
महत्त्वाचे मुद्दे
- वासुदेव बळवंत फडके यांना 'भारतीय सशस्त्र क्रांतीचे जनक' मानले जाते.
- चाफेकर बंधूंनी पुण्यात रँड आणि आयर्स्ट या अधिकाऱ्यांचा वध केला.
- विनायक दामोदर सावरकर यांनी 'अभिनव भारत' ही संघटना स्थापन केली.
- काकोरी कट हा क्रांतिकारकांनी सरकारी खजिना लुटण्यासाठी केलेला प्रयत्न होता.
- भगतसिंग, सुखदेव आणि राजगुरू यांना २३ मार्च १९३१ रोजी फाशी देण्यात आली.
महत्त्वाची तथ्ये
- वासुदेव बळवंत फडके यांचा मृत्यू एडनच्या तुरुंगात झाला.
- मदनलाल धिंग्रा यांनी लंडनमध्ये कर्झन वायलीचा वध केला.
- श्यामजी कृष्ण वर्मा यांनी लंडनमध्ये 'इंडिया हाऊस'ची स्थापना केली.
- अनंत कान्हेरे यांनी नाशिकचा कलेक्टर जॅक्सन याचा वध केला.
उदाहरणे
रँड वध
पुण्यातील प्लेगच्या साथीच्या काळात रँड या अधिकाऱ्याने केलेल्या अत्याचाराचा बदला घेण्यासाठी चाफेकर बंधूंनी त्याचा वध केला.
काकोरी कट
हिंदुस्तान रिपब्लिकन असोसिएशनच्या सदस्यांनी सरकारी खजिना लुटून शस्त्रास्त्रे खरेदी करण्याचा प्रयत्न केला.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: वासुदेव बळवंत फडके यांनी ब्रिटिशांविरुद्ध सशस्त्र उठाव केला, म्हणून त्यांना भारतीय सशस्त्र क्रांतीचे जनक मानले जाते.
स्पष्टीकरण: २२ जून १८९७ रोजी चाफेकर बंधूंनी रँडचा वध केला.
स्पष्टीकरण: विनायक दामोदर सावरकर आणि त्यांचे बंधू गणेश सावरकर यांनी अभिनव भारतची स्थापना केली.
स्पष्टीकरण: अनंत कान्हेरे यांनी २१ डिसेंबर १९०९ रोजी नाशिकच्या थिएटरमध्ये जॅक्सनचा वध केला.
स्पष्टीकरण: श्यामजी कृष्ण वर्मा यांनी लंडनमध्ये भारतीय विद्यार्थ्यांसाठी इंडिया हाऊसची स्थापना केली.
स्पष्टीकरण: काकोरी कट ९ ऑगस्ट १९२५ रोजी घडला.
स्पष्टीकरण: २३ मार्च १९३१ रोजी लाहोर तुरुंगात या तिघांना फाशी देण्यात आली.
स्पष्टीकरण: सूर्य सेन (मास्टरदा) यांनी चितगाव शस्त्रागार लुटीचे नेतृत्व केले.
स्पष्टीकरण: मदनलाल धिंग्रा यांनी लंडनमध्ये कर्झन वायलीचा वध केला.
स्पष्टीकरण: चंद्रशेखर आझाद यांनी १९२८ मध्ये दिल्ली येथे एच.एस.आर.ए. ची स्थापना केली.
स्पष्टीकरण: युगांतर हे बंगाली क्रांतिकारी वृत्तपत्र होते, ज्याचे संपादक बारिंद्रकुमार घोष होते.
स्पष्टीकरण: अलीपूर बॉम्ब खटल्यात अरविंद घोष यांना अटक झाली होती, परंतु पुराव्याअभावी त्यांची सुटका झाली.
स्पष्टीकरण: लाला लजपत राय यांच्या मृत्यूचा बदला घेण्यासाठी भगतसिंग आणि राजगुरू यांनी साँडर्सचा वध केला.
स्पष्टीकरण: १९१३ मध्ये सॅन फ्रान्सिस्को येथे लाला हरदयाळ आणि सोहनसिंग भकना यांनी गदर पार्टी स्थापन केली.
स्पष्टीकरण: सायमन कमिशनच्या विरोधात लाठीचार्जमध्ये लाला लजपत राय यांचा मृत्यू झाला, ज्यामुळे क्रांतिकारकांनी प्रतिशोध घेण्याचे ठरवले.
स्पष्टीकरण: अनुशीलन समिती ही बंगालमधील एक प्रमुख क्रांतिकारी संघटना होती.
स्पष्टीकरण: सुभाषचंद्र बोस यांनी सावरकरांच्या क्रांतिकारी कार्याचा गौरव केला होता.
स्पष्टीकरण: लाहोर तुरुंगात ६४ दिवसांच्या उपवासानंतर जतिन दास यांचा मृत्यू झाला.
स्पष्टीकरण: भगवतीचरण बोहरा यांनी 'फिलॉसॉफी ऑफ द बॉम्ब' हा लेख लिहिला होता.
स्पष्टीकरण: मॅडम भिकाजी कामा यांनी परदेशात भारताचा ध्वज फडकवला, म्हणून त्यांना 'मदर ऑफ इंडियन रिव्होल्यूशन' म्हणतात.